De afgelopen jaren is kunstmatige intelligentie steeds populairder geworden; van spellingscontroles tot het maken van teksten. Maar het wordt ook steeds vaker gebruikt als emotionele ondersteuning. Voor veel mensen biedt AI een laagdrempelig luisterend oor en is het een manier om gedachten en ervaringen te delen tegen advies. Maar dit roept ook zorgen op. Want hoe beïnvloedt het praten met een AI-Chatbot onze sociale vaardigheden, onze zelfreflectie en de manier waarop we met mensen communiceren?
Na scrollen op TikTok komt Esmee van den Brink (19), student in Tilburg, een ‘dating wrapped’ tegen: Een overzicht van iemands liefdesleven van afgelopen jaar. “Dat leek mij ook grappig”, zegt Esmee, “dus ik vertelde ChatGPT over mijn eigen datingjaar en liet een vergelijkbaar overzicht maken.” Daarna kreeg Esmee in dat gesprek ook nog eens tips en adviezen voor haar volgende dating jaar. Over het gebruik van AI zegt Esmee: “Voor mij voelt het niet per se negatief. Het kan juist fijn zijn om iets kwijt te kunnen en er een reactie op te krijgen, vooral bij gevoelige onderwerpen die je misschien moeilijk met vrienden of familie bespreekt.” Volgens haar ‘leeft ChatGPT altijd mee’ en legt het zelden de schuld bij haar. “Dat is soms geruststellend, hoewel ik blijf proberen realistisch naar mezelf te kijken.”
Het praten met familie en vrienden blijft voor haar belangrijk: “Ik zal het er altijd eerst met vriendinnen over hebben, maar het is handig om een extra persoon te hebben om dingen voor mezelf op een rijtje te zetten.” Bovendien onthoudt ChatGPT alles waardoor het snel kan verwijzen naar eerdere dates of patronen kan herkennen in haar eigen gedrag. Dit heeft volgens haar ook invloed op hoe ze nu met daten omgaat. “Ik ben kritischer gaan kijken naar mijn dates en heb ze hierdoor wel eens afgekapt.”
Hoogleraar gezondheidspsychologie Arie Dijkstra vindt het niet raar dat mensen hun gevoelens delen met een chatbot. “Mensen zoeken al eeuwen manieren om hun emoties kwijt te kunnen, bijvoorbeeld door hun gevoelens op te schrijven”, legt hij uit. Het verschil is dat een chatbot terugpraat. Zodra iets reageert, wordt ons sociale hersennetwerk geprikkeld en voelt het alsof we met iemand communiceren. Ook hoef je niet bang te zijn om een vriendschap te belasten. Volgens Dijkstra kan een chatbot daardoor aanvoelen als een onoordelende luisteraar, vergelijkbaar met hoe mensen tegen een huisdier praten, ook al weten ze dat het dier hen niet echt begrijpt.
Ook student Ester Wassink (19) vertelt dat ChatGPT voor haar laagdrempelig en toegankelijk voelt. “Chat geeft altijd snel antwoord en biedt gewoon een luisterend oor.” Vooral bij onderwerpen die ze liever niet direct met vrienden of familie bespreekt is het voor haar fijn om even haar hart te luchten en advies te krijgen vertelt ze.
Ester gebruikt ChatGPT voor haar liefdesleven, “om berichten netjes te formuleren of irritaties even af te koelen.” Het snelle antwoord van de chatbot maakt het gemakkelijk en meestal bespreekt ze haar problemen alsnog met een vriendin of familielid. Ze benadrukt: “Ik denk niet echt dat het je sociale vaardigheden in de weg zit, tenzij je alleen maar tegen ChatGPT praat en niet tegen ‘echte’ mensen. Dat kan wel slecht zijn denk ik, maar ik doe dat niet, dus voor mij helpt het juist.”
Maar er zijn ook gevolgen voor diepgaande vriendschappen. “Vriendschappen gaan niet alleen om lol. Lol kun je ook met een kennis hebben; echte vriendschappen draaien ook om emotionele steun”, vertelt Dijkstra. Als mensen die steun vooral bij een chatbot zoeken, kan dat invloed hebben op de diepgang van hun vriendschappen. Toch hoeft het volgens Dijkstra geen negatieve ontwikkeling te zijn. “Bij bewust gebruik kan een chatbot een aanvulling zijn.”
