Donald Trump heeft opnieuw zijn interesse in Groenland uitgesproken en gesuggereerd dat de Verenigde Staten (VS) meer invloed over het strategisch gelegen eiland zouden moeten krijgen. “Als de VS actie zou ondernemen tegen Groenland, zou dat het einde van de NAVO kunnen betekenen,” zegt Laurien Crump, buitenlandspecialist aan het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit.
Volgens Crump betekent dat elke Amerikaanse poging om invloed uit te oefenen over het eiland niet alleen een diplomatiek conflict kan veroorzaken, maar ook kan leiden tot spanningen binnen het bondgenootschap: ‘‘Er is in feite nauwelijks meer sprake van een bondgenootschap wanneer de leider daarvan een kleinere bondgenoot dreigt aan te vallen in plaats van te beschermen.”
NAVO in de knoop
De NAVO, of Noord-Atlantische Verdragsorganisatie, werd in 1949 opgericht met het Noord-Atlantisch Verdrag (North Atlantic Treaty). Hierin staan enkele artikelen en afspraken waar de NAVO-leden zich aan moeten houden. In artikel 1 staat bijvoorbeeld dat de leden van de NAVO in hun internationale betrekkingen geen dreiging of geweld mogen gebruiken. ‘‘Die dreiging van geweld gebruikt de VS nu natuurlijk al richting Groenland, waarmee het de NAVO dus al ondermijnt’’, zegt Crump. Ook artikel 5 is van belang, hierin staat dat een aanval op één een aanval op allen is. Dus in feite als de VS Groenland zou aanvallen, dan zouden de andere NAVO-landen Groenland en ook dus Denemarken moeten verdedigen, maar ondertussen moeten ze volgens dat artikel ook de veiligheid in het Noord-Atlantische gebied handhaven. ‘‘Dat is dus meteen een hele lastige, want de VS claimt de hele tijd dat Groenland van belang is voor de veiligheid van de VS en dat is dus ook het Noord-Atlantische gebied. Dus je zit meteen met de NAVO enorm in de knoop. Een dergelijke situatie was nooit voorzien’’, aldus Crump.
NAVO-bondgenoten reageren
Trump stelt dat Groenland van groot belang is voor de nationale veiligheid van de Verenigde Staten (VS). Het eiland ligt strategisch tussen Noord-Amerika en Europa en speelt een belangrijke rol in militaire planning en defensie-strategieën binnen het Noordpoolgebied. Groenland is een autonoom gebied van Denemarken. Omdat Denemarken lid is van de NAVO, valt Groenland ook onder de bescherming van het bondgenootschap. Denemarken vertegenwoordigt Groenland en komt dan ook in opstand tegen de dreigingen van Trump.
Verschillende Europese landen hebben inmiddels publiekelijk laten weten dat ze het niet eens zijn met Trumps uitspraken. Denemarken benadrukte dat Groenland onder hun soevereiniteit valt en dat de Verenigde Staten geen recht hebben om het eiland over te nemen. Ook andere NAVO-bondgenoten, zoals het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Noorwegen, Finland, Duitsland en Frankrijk, hebben verklaard dat de soevereiniteit van Groenland gerespecteerd moet worden en dat grenskwesties niet met dreiging of geweld kunnen worden beslist.
Groenland en Denemarken kwetsbaar bij mogelijke VS-acties
Volgens Crump wordt het voor Groenland en Denemarken nagenoeg onmogelijk om Amerika op militair gebied te stoppen als ze echt binnen zouden vallen: ‘‘Ze hebben hun defensie opgeschaald, maar de Amerikaanse militaire overmacht is enorm en er zijn ook al Amerikaanse militairen aanwezig op een legerbasis in Groenland.’’
