Uit een enquête van Ey! Daily. onder 75 studenten Journalistiek in Tilburg blijkt dat 61 studenten zich oriënteren op de gemeenteraadsverkiezingen door een stemwijzer in te vullen. Twintig daarvan zeggen zelfs dat hun stem volledig afhankelijk is van de uitkomst van de online kieshulp. Volgens onderzoeker met de expertise lokaal bestuur, Julien van Ostaaijen, geeft de uitkomst van een stemwijzer niet volledig weer welke politieke voorkeur iemand heeft. “Stemwijzers zijn te beperkt om blind te volgen.”
Stemwijzers zijn een gangbaar hulpmidddel voorafgaand aan verkiezingen onder 75 studenten Fontys Journalistiek. Want social media, nieuwsberichten, debatten, campagneposters, partijprogramma’s, gesprekken met familie en/of vrienden en ChatGPT: het zijn handvatten om een stem te bepalen, en waren elk minimaal één keer het antwoord op de vraag ‘Op welke manieren heb je je (of ga je je) oriënteren op de gemeenteraadsverkiezingen?’ Toch komen ze niet in de buurt van de populariteit van een stemwijzer. De digitale vragenlijst over politieke thema’s staat met 61 keuzes op eenzame hoogte, gevolgd door gesprekken met familie en/of vrienden, die 47 keer als oriënteringsmiddel werd aangevinkt. Daarnaast zeiden twintig studenten hun stem te laten afhangen van de uitkomst van een stemwijzer. Zij vinkten ‘Oneens’ aan bij de stelling ‘Zonder stemwijzer zou ik dezelfde keuze maken’. Verder antwoordden zeventien journalisten in opleiding de vraag ‘Op welk moment wist of verwachtte je te weten op welke partij je gaat stemmen?’ met ‘Na het invullen van een stemwijzer’.
Volgens een 20-jarige student bespaart het invullen van de stemwijzer hem veel tijd. “Het verdiepen in partijplannen kost teveel tijd. Daarom laat ik een stemwijzer dat voor me doen, en dat is leidend voor mijn stem.” Van Ostaaijen kan zich erin vinden dat de stemwijzer als hulpmiddel wordt gebruikt. “Niet alle partijplannen zijn twee pagina’s, sommige wel 30.”
Blindstaren op stemwijzer
Maar de uitkomst van een stemwijzer hoeft niet volledig weer te geven welke politieke voorkeur iemand heeft, stelt Van Ostaaijen. “Stemwijzers kunnen houvast bieden in de zoektocht naar welke partij het beste bij iemand past, maar het is niet verstandig om er blind op te vertrouwen, omdat ze ietswat ongenuanceerd kunnen zijn.” De onderzoeker aan de Tilburg University en Avans Hogeschool schetst een voorbeeld. “Neem een vraag over of de gemeentelijke belasting omlaag moet. Als deze wordt verlaagd, betekent dat in de praktijk misschien dat andere zaken niet meer mogelijk zijn. Stemwijzers zijn te beperkt om al dat soort zaken mee te nemen, en dus om blind te volgen.”
33 van de 75 studenten Journalistiek zijn niet geïnteresseerd in lokale politiek
28 van de 75 studenten Journalistiek geven aan niet zo geïnteresseerd te zijn in lokale politiek, en nog eens vijf antwoordden helemaal niet geïnteresseerd te zijn. Eén van die studenten lichtte dat als volgt toe. “Ik verdiep mezelf alleen in landelijke verkiezingen. De onderwerpen omtrent de gemeenteraadsverkiezingen boeien mij amper, omdat ik daar veel minder effect van merk. Daarom laat ik mijn stem enkel afhangen van een stemwijzer volgende week.” Van Ostaaijen herkent dat verschil in belangstelling in Nederland, en dat geldt niet alleen voor jongeren. “Lokale verkiezingen hebben simpelweg minder belangstelling en een lagere opkomst, ook onder volwassenen. Dat is al lange tijd zo.” Volgens Asher van der Schelde, senior onderzoeker bij Ipsos I&O die gespecialiseerd is in verkiezingen en stemgedrag, hebben juist jongeren een groot belang om naar het stemhokje te trekken op 18 maart. “Stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen is belangrijk voor hen, omdat het over thema’s gaat die hen direct raken, zoals woningbouw en jeugdzorg.”
Stemwijzer betrekt jongeren
Toch gaan er studenten wel stemmen. “Ik ga wel stemmen volgende week”, gaat de student verder. “Als je niet stemt mag je ook niet klagen namelijk. Maar ik oriënteer me slechts door een stemwijzer in te vullen.” Volgens Van der Schelde hoeft dat niet per sé iets slechts te zijn. “Als er geen stemwijzers zouden zijn, zouden jongeren nog minder gaan stemmen, omdat het een toegankelijke manier is om informatie op te doen.”
