De Europese Commissie wil dat de EU eind 2027 stopt met het importeren van Russische energie, inclusief olie en gas, om de afhankelijkheid van Moskou te beëindigen. Nieuwe gasdeals moeten al vanaf 2026 worden vermeden. Maar het plan stuit op verzet van Hongarije en Slowakije, die vanwege hun sterke afhankelijkheid van Russische pijpleidingen en goedkope energie vrezen voor economische schade.

Twee lidstaten, Hongarije en Slowakije, hebben niet ingestemd met het plan. Het voorstel kreeg vorige week wel al goedkeuring van het Europees Parlement. Lidstaten dringen er bij de Commissie op aan om de import van niet-Russisch gas eenvoudiger en goedkoper te maken.

Structurele afhankelijkheid

Volgens Universitair docent Russisch en internationale studies Morena Skalamera van de Universiteit Leiden is de afhankelijkheid van Russische energie in Hongarije en Slowakije niet alleen politiek, maar vooral structureel. “Deze landen hebben geen toegang tot zeehavens en dus geen eigen LNG-terminals,” legt Skalamera uit. “Ze zijn landlocked en nog altijd afhankelijk van Russische pijpleidingen die gas leveren.”

Daar komt bij dat beide landen binnen de EU hebben gelobbyd om Russische gasleveringen te behouden, omdat hun economische concurrentiekracht grotendeels leunt op goedkope energie. “Het goedkoopste gas voor hen is nog steeds dat uit Rusland,” zegt Skalamera. “Als die toevoer een jaar eerder wordt stopgezet, zullen ze daar niet blij mee zijn. Zeker niet als dat besluit van bovenaf wordt opgelegd.”

Russische economie blijft veerkrachtig

De EU hoopt dat de importstop de Russische economie onder druk zet, maar volgens Skalamera is die kans beperkt. “De Russische economie heeft zich opmerkelijk veerkrachtig getoond en is inmiddels veranderd in een oorlogseconomie,” verteld ze verder. “De staatsbegroting is veel meer afhankelijk van olie dan van gas. Gas is politiek belangrijker dan economisch.”

Rusland probeert zijn energiehandel te verleggen richting Azië, onder meer via de geplande ‘Power of Siberia 2’-pijpleiding naar China en door meer LNG te exporteren. “Het zal een schok zijn voor Rusland, maar geen economische ramp,” aldus Skalamera.

Onzekerheid over invoerstop

Voordat de importstop definitief wordt, volgen nog onderhandelingen over nationale routekaarten, waarin lidstaten moeten aangeven hoe ze Russische energie willen afbouwen en welke alternatieven ze inzetten.

Als onderdeel van het negentiende sanctiepakket stelde de Commissie voor om de import van Russisch vloeibaar gas (LNG) zelfs al in 2027 te stoppen. Daarvoor is unanimiteit van alle 27 lidstaten nodig, en juist Hongarije en Slowakije blijven de grootste tegenstanders.

Skalamera verwacht niet dat de twee landen vrijwillig akkoord gaan met een versnelling van de importstop. “Ze kunnen misschien over de streep worden getrokken als ze er iets voor terugkrijgen,” zegt ze. “Maar zonder een deal zullen ze waarschijnlijk blijven dwarsliggen.”