Duizenden toeristen trekken elk jaar naar het hoge noorden om een glimp van het noorderlicht op te vangen. Deze week kregen Nederlanders een onverwacht cadeau: de kleurrijke gloed verscheen boven onze eigen horizon. Toch ziet het er met het blote oog heel anders uit dan op de camera. “Een camera laat zien wat wij met het menselijk oog niet kunnen zien”, weet Nathalie Daalder, fotograaf van onder andere het noorderlicht.

Een camera kan langer open blijven staan dan het menselijk oog. Door een langere sluitertijd verzamelt de sensor meer licht. Hierdoor worden kleuren en details zichtbaar die wij in het donker snel missen. Zo laat de camera zien wat er wél is, maar wat voor ons nauwelijks opvalt. Hierdoor is het noorderlicht op camera veel beter te zien dan met het blote oog.

Het menselijk oog

Het menselijk oog kan niet alles waarnemen. Wij kijken overdag met zogenoemde ‘kegeltjes’ en in de nacht met ‘staafjes’. Kegeltjes zorgen ervoor dat je scherp kan zien én kleuren kan waarnemen. Staafjes daarentegen zijn zeer lichtgevoelig én kleurenblind.  

Als het donker wordt, vallen de kegeltjes gelijk uit en betekent het dus dat we minder tot bijna geen kleur kunnen zien met ons blote oog. “Onze ogen schakelen dan als het ware over op een soort nachtmodus”, vertelt Daalder. Wél zien ze helderheidsverschillen. Hierin zijn ze het meeste gevoelig bij groen/blauw licht, waardoor het groene noorderlicht het meest kansrijk is om gezien te worden.

Noorderlicht als grijze waas?

Veel mensen ervaren het noorderlicht als een grijze waas. Dit komt doordat de kegeltjes (die kleur zien) te zwak zijn om geactiveerd te worden. In dit geval domineren staafjes, die geen kleur zien. Daarbij vertalen je hersenen het zwakke licht naar vorm en beweging en dus niet naar kleur.

Op camera

Tóch geeft een camera het noorderlicht niet altijd realistisch weer. Automatische instellingen kunnen kleuren versterken of de scène dramatischer maken dan de werkelijkheid. Volgens Daalder leidt dat regelmatig tot verkeerde verwachtingen. “Mensen denken dat het een soort disco is, maar de kleuren zijn vaak minder fel dan verwacht”, zegt ze. “Het kan boven je hoofd losgaan, maar je ziet het niet altijd zo intens.” Daarom benadrukt ze tijdens het begeleiden van reizen dat de ervaring anders kan zijn dan de verwachting.

“Zelf vind ik het vooral belangrijk dat het realistisch blijft”

Leeftijd en gezondheid

Het noorderlicht is niet op elke leeftijd even goed te zien. De staafjes nemen namelijk naarmate dat je ouder wordt af. Vanaf ongeveer middelbare leeftijd treedt een geleidelijk verlies van deze staafjes op. Dit betekent dus dat oudere mensen vaak het noorderlicht minder spectaculair meekrijgen dan jongere mensen. Staafjes gaan ook sneller achteruit dan kegeltjes waardoor nachtzicht vaker sneller afneemt dan kleuren- of scherptezicht.

Wil je het noorderlicht écht niet missen, dan zijn hier een aantal technieken om kleur beter te kunnen zien:

• Perifeer kijken: je staafjes zitten naast je centrale blik, probeer dus tijdens het noorderlicht er net langs af te kijken.
• Volledige donkeradaptie: zorg dat je een half uur voor het spektakel geen telefoon, zaklamp of iets van wit licht ziet. Zo springt het noorderlicht er beter uit wanneer het er is. Gebruik daarentegen rood licht, dit verstoren de staafjes het minst.
• Beweging waarnemen: beweging activeert het visuele systeem beter dan licht.