Afgelopen jaarwisseling was het weer als vanouds, met veel vuurwerk en gezelligheid, al gold dat niet voor iedereen. Dit jaar is er een grote stijging geweest in het plegen van misdrijven tegen hulpverleners. Zou de toename in verband kunnen staan met het feit dat dit de laatste jaarwisseling was waarin er vuurwerk mag worden afgestoken? “Nee, dit fenomeen bestaat al vrij lang”, zegt Jasper van der Kemp, criminoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hulpverleners opnieuw doelwit

Volgens het Openbaar Ministerie worden zeker 171 mensen verdacht van een misdrijf tijdens oud en Nieuw. Dit zijn er 51 meer dan vorig jaar. De verdachten hebben zich onder meer schuldig gemaakt aan het belagen hulpverleners en vernielingen. Daarbij ging het onder meer om aanvallen en het bekogelen met vuurwerk. Tijdens de jaarwisseling werden 528 hulpverleners slachtoffer van geweld en verbale agressie, fors meer dan vorig jaar. 

Geen nieuw fenomeen

Volgens Van der Kemp is geweld tegen hulpverleners geen nieuw fenomeen. Om te stellen dat de toename van het geweld samenhangt met het aankomende vuurwerkverbod, vindt hij te kort door de bocht. Veel ernstige incidenten vinden plaats met illegaal vuurwerk, en dat was al verboden en blijft dat ook volgend jaar zegt van der Kemp.

Een stijging van het aantal meldingen kan volgens Van der Kemp twee dingen betekenen. “Enerzijds kan het zijn dat het geweld daadwerkelijk vaker voorkomt. Anderzijds melden hulpverleners geweld sneller en vaker dan vroeger, omdat zij steeds minder accepteren dat agressie bij het werk hoort”, aldus Van der Kemp. 

Groepsgedrag en middelengebruik versterken agressie

Daarnaast spelen volgens Van der Kemp spelen ook andere factoren een rol. Tijdens de jaarwisseling is er vaak sprake van drukte, alcoholgebruik en spanning, waardoor mensen soms sneller impulsief handelen. Onder invloed van alcohol of andere middelen vallen remmingen weg en worden grenzen eerder overschreden. “Het geweld lijkt een reactie op frustratie richting instituties en wordt door sommigen als een soort kat-en-muisspel ervaren”, aldus van der Kemp. De combinatie van deze factoren kan ervoor zorgen dat iemand sneller agressief gedrag vertoont.

Van der Kemp verteld dat het daarbij vooral gaat om groepen jonge mannen die in groepsverband opereren. Dit gebeurt relatief vaker in volkswijken met een sterke buurtsamenhang waar jongeren elkaar kennen en samen optrekken tijdens de jaarwisseling.

Vooruitblik op komende jaarwisselingen

Van der Kemp verwacht dat het geweld tijdens de afgelopen jaarwisseling niet anders zou zijn verlopen als er geen vuurwerkverbod in het vooruitzicht was geweest, omdat illegaal vuurwerk ook in eerdere jaren al een belangrijke rol speelde. Wel denkt hij dat het geweld in de toekomst op kleinere schaal zal voorkomen, nu consumentenvuurwerk niet langer is toegestaan en vuurwerk minder zichtbaar en beschikbaar wordt in de openbare ruimte.