Amnesty International waarschuwde zondag dat het aanstaande WK voetbal ernstige mensenrechtenrisico’s met zich meebrengt. Persvoorlichter van Amnesty, Julia van den Muijsenberg, zegt tegen Ey! Daily. dat ICE mogelijk telefoons gaat screenen van voetbalfans die aankomen in de Verenigde Staten voor het wereldkampioenschap. De Amerikaanse veiligheidsdienst zou gaan controleren op anti-Amerikanisme. Toch hoeven voetbalfanaten niet te aarzelen om af te reizen naar de VS, volgens adviseur op het gebied van veiligheid voor de FIFA, Will van Rhee. “Het is de regering-Trump er alles aan gelegen om het WK in goede banen te leiden.”

Van den Muijsenberg voorziet mogelijke surveillances op Amerikaanse vliegvelden of bij de landsgrenzen. “De telefoons van voetbalfans die voor het WK naar de VS reizen, kunnen bij aankomst gescreend worden door ICE. Dan kunnen socialmedia-accounts worden gecontroleerd op anti-Amerikanisme.” Het noemen van voorbeelden van content op telefoons waar Amerika problemen mee kan hebben, is vooralsnog gissen volgens de persvoorlichter. “Dat moet nog blijken, maar bijvoorbeeld kritiek op president Donald Trump, op ICE of op de staat van het land behoort tot de mogelijkheden. Juist als iets vaag is, is het niet duidelijk wat wel of niet mag. Maar het idee dat je telefoon gescreend kan worden, is überhaupt al problematisch genoeg.”

Amnesty heeft zo haar aanwijzingen voor deze surveillances. “Deze geluiden gaan al langer rond.” Juist omdat de FIFA zich hierin nog zo afzijdig houdt, roept dat extra vragen op bij Amnesty. “Net als de Amerikaanse overheid, is de FIFA verantwoordelijk om de mensenrechten van voetbalfans te bewaren tijdens een eindtoernooi, en zou zich moeten inzetten voor een inclusief WK. Dat doet de bond veel te weinig naar ons idee.” Van Rhee is adviseur op het gebied van veiligheid voor de FIFA en is werkzaam geweest op meer dan 25 WK’s in verschillende leeftijdsklassen. Hij vindt het echter lastig om uitspraken te doen over mogelijke screenings. “Dat zou kunnen, maar daar heb ik geen kennis van. Streng ondervragen daarentegen is niet nieuw in sommige Noord-Amerikaanse landen. Toen ik een behoorlijke tijd geleden in Canada aankwam, werd ik ook erg streng ondervraagd. Maar mijn telefoon werd niet gescreend.”

‘Ernstige mensenrechtenrisico’s’

Eerder waarschuwde Amnesty nog voor medium mensenrechtenrisico’s tijdens het WK. Sinds zondag is dat veranderd naar ernstig. “We spreken nu van ernstige mensenrechtenrisico’s, met name door de praktijken van ICE en het discriminerende immigratiebeleid waarbij mensen zonder enige juridische procedure worden opgepakt en zelfs gedeporteerd. ICE heeft inmiddels toegezegd om in meerdere speelsteden onderdeel te zijn van het veiligheidssysteem.”

Het weegt voor de mensenrechtenorganisatie zwaar mee dat het voorkomen van risico’s voor fans zo onderbelicht blijft. “Het belangrijkste is dat er nog geen garanties gegeven zijn over de veiligheid van voetbalfans. Er is zelfs nog helemaal niet ingegaan op het voorkomen van veiligheidsrisico’s, zoals arrestaties van ICE.” Maar die beloften zijn min of meer al gedaan, volgens Van Rhee. “Voordat een potentieel gastland een WK toegezegd krijgt van de FIFA, moet dat land zich garant stellen voor de veiligheid van supporters, spelers, en andere reizigers voor het WK”, aldus de FIFA Safety and Security Officer. Overigens is de FIFA niet verantwoordelijk voor alles wat er in een gastland gebeurt tijdens een eindtoernooi. “Neem het WK in Qatar in 2022. Als je daar heengaat, weet je dat men daar anders denkt over sommige rechten die in Europa gelden, maar niet in Qatar.”

“ICE maakt graag gebruik van plekken waar veel mensen samenkomen”

Fanbeleving

Amnesty spreekt ook over reisbeperkingen die de VS hebben ingesteld, die grote groepen fans kunnen raken. Van Rhee staat niet achter die claim. “Het is de regering-Trump er alles aan gelegen om het WK in goede banen te leiden, en ik verwacht daarom niet dat er grote problemen zullen zijn omtrent hoe voetbalfans behandeld worden.” Desondanks weet Van Rhee als geen ander dat er tijdens een WK moet worden ingezet op het behouden van de veiligheid. “De veiligheidsmaatregelen rondom eindtoernooien worden steeds strenger, maar zonder dat de fans daar veel van merken.”

Zowel Van Rhee als Amnesty zien het WK als een voetbalfeest. Toch plaatst de mensenrechtenorganisatie een kanttekening. “Zulke toernooien brengen veel mensen samen. Voetballiefhebbers uit verschillende landen willen samen de wedstrijden kijken en een feestje organiseren. Daar zien wij risico’s in omdat gebleken is dat ICE graag gebruikmaakt van plekken waar veel mensen samenkomen, en dat garanties nog uitblijven.”

Oranjelegioen naar het WK

Ey! Daily. trok dinsdagavond de binnenstad van Eindhoven in. Rondom het Philips Stadion, waar Nederland oefende tegen Ecuador, peilde de redactie hoe bereid Oranje-fans zijn om het Nederlands elftal achterna te reizen tijdens het WK.