DEN BOSCH – De Raad voor Cultuur stelt dat de artistieke vrijheid gevaar loopt in Nederland en daarom hebben zij op dinsdag 20 januari een advies uitgebracht over een uitbreiding van de wet. Dit adviesorgaan pleit in een advies voor wetgeving waardoor kunstenaars beter beschermd moeten worden. In een interview met voorzitter Kirsten Baele in het NOS Radio 1 Journaal blijkt dat de nood hoog is voor wetgeving, vooral met de opkomst van populistische partijen en polarisatie. Ze vertelde aan het NOS Radio 1 Journaal: “Ik denk dat het gevaar groot is, en dat het nog groter kan worden.”

Uit het onderzoek van de Raad voor Cultuur blijkt dat zij veel signalen krijgen dat de artistieke vrijheid onder druk staat. Hiervoor hebben ze gesproken met tientallen kunstenaars en bestuurders. In de Haagse politiek geldt sinds de 19de eeuw de afspraak dat ministers en Kamerleden zich bij het verdelen van cultuur- en erfgoedsubsidies geen oordeel aanmeten over wat goede en slechte kunst is. Maar de raad schrijft in het rapport Maken (z)onder druk dat dit zogeheten ‘Thorbecke-adagium’ na 150 jaar niet meer voldoet als een ‘rode lijn’. Dit adagium is namelijk geen wet en het heeft geen wettelijk kader. Kunstenaar Victor van Loon, die workshops geeft in zijn atelier in Den Bosch (Vivalo), vertelt waarom hij artistieke vrijheid zo belangrijk vindt: “Het is belangrijk dat elke kunstenaar moet kunnen maken wat hij of zij wil, zonder dat de politiek bepaalt wat goede of slechte kunst is. Dat is voor mij artistieke vrijheid.”

“Het is belangrijk dat elke kunstenaar moet kunnen maken wat hij of zij wil.”

Kunstenaar Victor van Loon over wat artistieke vrijheid voor hem betekent

Workshops in zijn eigen atelier

Victor van Loon zit met zijn atelier aan de Hinthamerstraat in Den Bosch. Terwijl je langs de kathedrale basiliek van Sint-Jan Evangelist loopt — een van de hoogtepunten van de Brabantse gotiek — valt je oog al snel op het kleinste café van Nederland. Een paar treden omhoog, en daar opent Victor de deur, met een biertje in de ene hand en een sigaret in de andere. Je komt de trap op en ziet meteen de rommel die een atelier zo levendig maakt: verfspatten op de vloer, doeken tegen de muur, kwasten in glazen potten. En dan pas valt de ruimte echt op — een lichte, ruime werkplek vol schilderijen in volle ontwikkeling, waar kleur en materiaal samenkomen. Letterlijk boven een café (bij binnenkomst zie je al door de kier het café), maar zodra je binnen bent, voel je dat dit zijn eigen wereld is, waarin kunst het ritme van het dagelijks leven bepaalt.

Eenmaal boven begint hij te vertellen over zijn workshops en de schilderijen die hij heeft staan: “Mensen die de workshops bij mij volgen kunnen hier hun eigen portret schilderen, dit verschilt van dieren tot aan karakters uit een film of serie. Voor de workshop nemen de deelnemers zelf hun eigen foto mee. Tijdens de workshop wordt er met een beamer op het canvas geschenen. Vervolgens wordt er laag voor laag aan het schilderij gewerkt. De beamer projecteert steeds een nieuwe afbeelding welke men kan overschilderen. Op deze manier creëer je stap voor stap een portretschilderij. Het schilderij loopt van licht naar donker en er is een rauwe verwerking van de gekozen afbeelding. Nadat de lichten weer aangaan kijken de deelnemers hun ogen uit met hun zelf gemaakte portret. En die verbazing op hun gezicht is prachtig.”

Victor begon als eerste van Nederland met workshops te geven in deze zogenoemde Vullow-schildertechniek. “Iedereen kan schilderen en dat wordt duidelijk tijdens mijn workshops. Mensen verbazen zich over hun eigen kunnen.”

“In Nederland hebben we een open samenleving, waarin elke vorm van culturele uitingen geaccepteerd moet worden.”

Situatie buitenland en Nederland

In een aantal landen is de artistieke vrijheid verslechterd door de jaren heen. In de EU-lidstaten Hongarije en Slowakije zijn al ongeschreven regels gebroken, toen regeringen hard ingrepen bij culturele instellingen die ze te ‘activistisch’ of te ‘woke’ vonden. In Nederland zijn er recent boycotcampagnes over optredens van Israëlische en Russische artiesten geweest. Victor vindt dit een slechte zaak: “In Nederland hebben we een open samenleving, waarin elke vorm van culturele uitingen geaccepteerd moeten worden. Ik hoop dat de gehele kunstenaarswereld met deze eventuele uitbreiding van de wet beter beschermt kan gaan worden.”