Nederland is wederom gezakt op de internationale ranglijst van kinderrechten. Vier jaar geleden stond Nederland nog in de top tien van de KidsRights Index. Een van de grote factoren hiervan is het groeiende overgewicht onder kinderen.
Uit cijfers van het Centraal Bureau Statistiek (CBS) blijkt ook dat overgewicht en obesitas een groeiend probleem is in Nederland. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut had in 2025 12,0 procent van de 4- tot 12-jarigen overgewicht. Onder 12- tot 16-jarigen lag dat op 12,8 procent, een lichte stijging ten opzichte van 2024. Bij 16- tot 20-jarigen had 16,4 procent overgewicht. Het overgewicht groeit met de leeftijd mee. Bij de 12- tot 16-jarigen steeg bovendien het aandeel ernstig overgewicht van 2,1 naar 2,6 procent.
Eetomgeving
Het is te simpel om de oorzaak bij ouders of kinderen zelf te leggen. “Het is een systeemprobleem”, zegt voedingsdeskundige Michelle van Roost, adviseur en oprichter van Voedingsjungle. “Je kunt niet zeggen dat het de schuld is van ouders, fabrikanten of supermarkten. Het is een systeem waarin ongezond gedrag makkelijker is dan gezond gedrag.”
Volgens Van Roost komt dit probleem door de omgeving waarin kinderen opgroeien. “Er wordt jaarlijks 1,6 miljard euro uitgegeven aan reclame voor voedingsmiddelen, offline en online. Het grootste deel daarvan gaat over ongezonde producten. Kinderen en jongeren zijn daar vatbaarder voor dan volwassenen, juist omdat hun hersenen nog in ontwikkeling zijn.” Tegelijkertijd is ongezond eten vaak goedkoop, makkelijk verkrijgbaar en overal aanwezig. “De consument heeft eigenlijk geen echte vrije keuze meer als je overal wordt verleid.” Hierdoor is het lastig om dit probleem tegen te gaan. “Overgewicht is niet van de ene op de andere dag ontstaan, dus het los je ook niet in één keer op.” Een nieuwe aanpak is nodig in plaats van simpele, individuele adviezen. “Jongeren betalen de rekening van hoe wij als volwassenen het systeem hebben ingericht.”
Motorische ontwikkeling
Gebrek aan beweging is een van de andere factoren waardoor overgewicht onder jongeren is gegroeid. Volgens cijfers van het GGD haalt slechts één op de drie kinderen van 4 tot en met 11 jaar de beweegrichtlijn van minimaal een uur per dag bewegen. Ouders denken vaak dat hun kind wel genoeg actief is. Van Roost ziet dat de motorische ontwikkeling van kinderen achterblijft. Toch waarschuwt ze voor een te simpele oplossing. “Sport en beweging zijn belangrijk, maar het is niet zo dat sporten alles oplost. We denken vaak dat iemand met overgewicht te veel eet en gewoon meer moet bewegen. Maar het is veel ingewikkelder dan dat.”
Ook sport is niet voor ieder kind toegankelijk. Lid zijn van een vereniging kost geld, en ze moeten ergens naartoe. Hier is niet in elk gezin de ruimte voor. Van Roost ziet juist kansen in laagdrempelige initiatieven in de wijk, waarbij kinderen makkelijker buiten kunnen spelen en elkaar opzoeken.
De oplossing
Volgens Van Roost moet de oplossing gezocht worden in een gezondere leefomgeving. “Gezond gedrag moet de logische keuze worden, zodat je er niet steeds over hoeft na te denken.” Hierbij zouden supermarkten slimmer ingericht moeten worden, minder verleiding onderweg en kinderen zouden meer voedselvaardigheden moeten krijgen. De Gezonde Basisschool van de Toekomst wordt als voorbeeld genoemd. “Zij laten een omgeving zien waar wel zo’n systeemverandering is”. Hier krijgen kinderen een gezonde schoolmaaltijd, zo hebben de leerlingen in ieder geval één gezonde maaltijd op een dag. Dit heeft al effect op de lichaamssamenstelling, gewicht, cognitieve prestaties en mentaal welzijn.
De eerste stap om dit probleem te verkleinen zou beginnen met “de gezondste generatie ooit”. Een ambitieus doel van kabinet-Jetten. Voorbeelden waar veel te halen valt zijn een brede suikertaks, waardoor producten met veel suiker extra belast worden en deze gezonder worden. De Gezonde Basisschool van de Toekomst is een concept met onder andere meer tijd voor eten en bewegen vrij komt. Het stimuleren van bewegen en de btw van groente en fruit afhalen zijn kleine stukjes die samen een grote impact maken. “We moeten met zijn allen het systeem weer gezonder krijgen.”
