Klimaatverandering kan de voedselvoorziening in Europa de komende jaren steeds verder onder druk zetten. Dat blijkt uit recent onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Droogte, hitte en extreem weer kunnen zorgen voor lagere oogsten, waardoor voedsel schaarser en duurder wordt. “Ook de Nederlandse landbouw krijgt hiermee te maken,” zegt Tiny van Boekel, emeritus hoogleraar aan Wageningen University & Research.
Het RIVM onderzocht welke ontwikkelingen tot 2050 invloed kunnen hebben op Europese voedselsystemen. Klimaatverandering kwam daarbij als belangrijkste ontwikkeling naar voren. Volgens het instituut kunnen onder meer droogte en extreme neerslag ervoor zorgen dat de hoeveelheid en kwaliteit van beschikbaar voedsel afneemt. Dit kan uiteindelijk leiden tot voedseltekorten en hogere prijzen.
Droogte zorgt nu al voor problemen
Volgens Van Boekel zijn de gevolgen van klimaatverandering in Nederland nu al zichtbaar. Vooral de droogte van afgelopen zomer viel hem op. “Door veranderende temperaturen en neerslag veranderen ook de omstandigheden waaronder gewassen groeien,” vertelt Van Boekel. De combinatie van droogte en hoge temperaturen kan volgens hem grote gevolgen hebben voor de landbouw.
“Niet ieder gewas reageert hetzelfde op hogere temperaturen. Sommige gewassen kunnen juist profiteren van een warmer klimaat en sneller groeien.” Van Boekel noemt druiven als voorbeeld. Andere gewassen hebben juist veel last van droogte en hitte. Zo deed de maïs het volgens hem dit jaar slecht door de combinatie van droogte en hoge temperaturen.
Water vasthouden wordt belangrijker
Nederland zal volgens Van Boekel ook anders met water moeten omgaan. Het land is van oudsher ingericht om overtollig water zo snel mogelijk af te voeren. Door langere periodes van droogte wordt het juist belangrijker om regenwater vast te houden en op te slaan. Zo kan water later worden gebruikt wanneer landbouwgrond droog staat.
De gevolgen van klimaatverandering blijven bovendien niet beperkt tot Nederlandse boeren. Nederland is sterk afhankelijk van de internationale voedselmarkt. Wanneer oogsten in andere landen mislukken, bijvoorbeeld door droogte, kan dat ook gevolgen hebben voor de Nederlandse voedselvoorziening. Volgens Van Boekel is voedselzekerheid daardoor kwetsbaar. “We zijn met z’n allen erg afhankelijk van elkaar geworden.”
Ook de consument kan het merken
Als de opbrengsten van gewassen afnemen, kan dat uiteindelijk zichtbaar worden in de supermarkt. Het RIVM waarschuwt dat een kleinere beschikbaarheid van voedsel kan leiden tot hogere prijzen. Klimaatverandering kan daardoor niet alleen een probleem voor boeren worden, maar ook voor consumenten.
Volgens Van Boekel moet daarom worden gekeken naar een andere manier van landbouw. Het huidige landbouwsysteem, dat na de Tweede Wereldoorlog sterk gericht is op grootschalige en intensieve productie, loopt volgens hem tegen zijn grenzen aan. Hij ziet meer mogelijkheden voor natuurinclusieve landbouw en meer plantaardige productie. Ook de afhankelijkheid van geïmporteerd veevoer maakt de Nederlandse landbouw volgens hem kwetsbaar.
Die verandering vraagt volgens Van Boekel om samenwerking tussen boeren, politiek en de rest van de samenleving. Boeren zijn volgens hem niet de enigen die met de gevolgen te maken krijgen. “We moeten naar een andere manier van landbouw”, zegt hij.
Het RIVM ziet klimaatverandering daarmee als een belangrijke bedreiging voor de toekomstige voedselvoorziening. Voor Nederland ligt er volgens Van Boekel een duidelijke opgave: zorgen dat de landbouw zich aanpast aan een klimaat waarin droogte, hitte en extreem weer steeds meer een rol spelen.






