Nederland was in 2001 het eerste land die huwelijk tussen hetzelfde geslacht legaliseerde. Dus hoe kan het dan zijn dat we naar de 13e plek zijn gezakt? “Vanaf toen dachten we dat we de koplopers waren, maar dat heeft voor luiheid gecreëerd,” legt Myrthe Bovendeaard, expert gendergelijkheid en sociale inclusie bij Oxfam Novib uit. Die ‘luiheid’ is te zien wanneer we kijken naar Nederlands positie van de afgelopen jaren op de Rainbow Index. Dat is de maatstaf van de IGLA waar ze kijken naar 49 Europese landen.
De Rainbow Index wordt bepaald door zeven verschillende categorieën: gelijkwaardigheid & non-discriminatie, familie, haatmisdaad & haatspraak, legale gender recognitie, interseks fysieke integriteit, civiele samenlevingsruimte en asiel. Het hebben (of niet hebben) van wetten en beleidsmaatregelen in die categorieën bepalen de score.
Overigens tellen de categorieën niet allemaal even zwaar mee. Zo scoort Nederland laag op onderwerpen die zwaarder meetellen en juist hoog op onderwerpen die lager meetellen.
Transwet
Waarom lukt het Nederland niet om wetten of beleid omtrent de LHBTI+ door te voeren? “De extreemrechtse en christelijke partijen,” aldus Bovendeaard. En dat is terug te zien. In juli 2025 trok staatssecretaris Struycken van Rechtsbescherming (NSC) de transgenderwet in. De wet was nog niet volledig door de Tweede Kamer behandeld, maar een meerderheid riep het kabinet in april op om de wet in te trekken, meld de NOS. Dat wetsvoorstel was er om de procedure voor het veranderen van de geslachtsaanduiding makkelijker te maken. Op dit moment is daar nog een deskundigenverklaring voor nodig. De SGP, FvD, JA21, BBB, PVV en de NSC stemden voor het intrekken van de wet.
België
In België is het juist heel omgekeerd dan bij Nederland. Daar zijn de rechten van de LHBTI+ niet opgenomen in grondwet. Ook moeten mannen die seks hebben met mannen in Vlaanderen vier maanden wachten na hun laatste seksuele contact voordat ze bloed mogen doneren. In Nederland gelden dezelfde maatregels voor iedereen die bloed wil doneren.
Nederland eerder was met de rechten van de LHBTI+ beschermen (en in de grondwet zetten), maar sindsdien is de voortgang gestagneerd. Volgens Anne Louise Schotel, wetenschappelijk onderzoeker en politicoloog, ligt het aan het volgende: “Nederland heeft natuurlijk de afgelopen jaren kabinetten gehad waarvoor LHBTIQ+ rechten geen prioriteit waren. Ook weten we dat in Nederland LHBTIQ+ rechten gepolitiseerd worden door politieke partijen aan de (radicaal) rechtse zijde van het politieke spectrum.” Van 2010 tot 2023 won de VVD, een rechtste partij, keer op keer de landelijke verkiezingen. Tijdens Rutte III en Rutte IV was er een centrumrechtse coalitie. Maar ook het kabinet van Schoof had een rechte coalitie (PVV, VVD, NSC, BBB).
Haat
Nederland heeft in December 2025 een document gedeeld waar veiligheidsmaatregelen staan de LHBTI+. Volgens de makers van de Rainbow Map is dat document ‘meer een samenvatting van al bestaande maatregelen’. Het mist nieuwe plannen zoals meer politie met ervaring in het tegengaan in discriminatie. Ook mist Nederland wetten tegen haatspraak wegens iemand genderidentiteit en haatspraak wegens seks karakteristieken.
België heeft daarentegen in 2013 al richtlijnen ingevoerd voor onder andere politie en publieke aanklagers over hoe ze om moeten gaan met het onderzoek doen naar discriminatie rondom de LHBTI+.
Toekomst
Het advies van de ILGA voor Nederland geldt dan ook als volgt: ‘Verbied medisch onnodige ingrepen bij intersekse minderjarigen totdat de persoon geïnformeerde toestemming kan geven.
Hervorm het wettelijk kader voor de erkenning van het geslacht om een eerlijke en transparante procedure te garanderen, gebaseerd op zelfbeschikking en vrij van misbruik makende eisen.
Introduceer en implementeer beleid ter bestrijding van haatmisdrijven, haatspraak en haat met expliciete vermelding van seksuele geaardheid, genderidentiteit, genderexpressie en geslachtskenmerken (SOGIESC).’
Het is maar afwachten wat Nederland in de komende tijd gaat doen om hun positie op de Index te verbeteren.
