Hardloopster Sameena van der Mijden begint vandaag aan haar Ultrarun van Nederland naar Roemenië. Tijdens haar tocht van ruim 2000 kilometer maakt ze een documentaire om meer aandacht te vragen voor loverboys waar ze zelf in het verleden slachtoffer van is geweest. Haar persoonlijke verhaal is al verteld, maar haar actie roept een bredere vraag op: Kan sporten, zoals hardlopen, als een vorm van therapie worden gezien?

Hart van Nederland quote in een interview met Van der Mijden: ‘Één ding dat hielp bij het afstand nemen van haar pooier was hardlopen. “Je kon je hoofd leegmaken. Ik gooide alles eruit, dat was heel fijn”,’ aldus Van der Mijden.

Ook in een interview aan de Linda vertelt Sameena over de periode nadat ze was ontsnapt aan haar loverboy. Daarin vertelt ze: ‘Ik vond het, zeker die eerste periode, heel lastig om over mijn gevoel te praten. Daarom begon ik in eerste instantie met dingen opschrijven. Dat gaf me al een ander perspectief, maar wat me uiteindelijk écht heeft geholpen, is hardlopen. Ik kon al mijn woede en frustratie daarin kwijt, waardoor ik meer ruimte kreeg in mijn hoofd. En het gaf me meer zelfvertrouwen.’ Volgens Van der Mijden waren dat de eerste ‘succesjes’ van een duw in de goede richting. 

Geen herstel

‘Wanneer mensen zeggen dat ze hun hoofd leegmaken door te sporten, kan dat betekenen dat hun spanning afneemt of dat hun stemming verbetert. Beweging kan helpen bij het reguleren van spanning en ervoor zorgen dat mensen meer in het hier-en-nu komen. Juist bij trauma, waarbij het stresssysteem vaak verhoogd actief is, kan beweging helpen om die lichamelijke spanning kwijt te raken en beter te reguleren,’ zegt docent bewegen en mentaal welzijn Minke van de Kamp. Volgens haar kan beweging een belangrijke bijdrage leveren aan het herstelproces.

Toch waarschuwt Van de Kamp dat sporten niet automatisch gelijkstaat aan verwerking. ‘Sporten kan ook een vorm van vermijding zijn: sommige mensen gebruiken het om niet stil te hoeven staan bij zichzelf of hun klachten.’ vertelt ze. 

Volgens traumapsycholoog Syl Oude Egberink geeft sport geen herstel. ‘Elke keer als je getriggerd wordt door het trauma, zal je lichaam eerst het fysieke gedeelte willen oplossen, bijvoorbeeld door te gaan sporten. Oude Egberink legt uit dat een persoon dan eigenlijk probeert niet te dealen met de gevoelens die door het trauma naar boven komen en daar los je het onderliggende probleem niet mee op. ‘Het vermijden zorgt er eigenlijk voor dat je nog meer controle probeert te krijgen die je uiteindelijk niet hebt. Dat werkt als een olievlek en breidt zich alleen maar uit.’ 

Controle terugpakken

Dat sport na een trauma toch aantrekkelijk kan zijn, heeft volgens Van de Kamp veel te maken met controle. ‘Na trauma kunnen ervaringen van controleverlies sterk aanwezig zijn. Bijvoorbeeld door herbelevingen of plotselinge stressreacties. Mensen zoeken dan houvast in dingen die ze wél kunnen sturen, zoals sportgedrag. ‘Dat is in principe positief, zolang het flexibel blijft en niet doorslaat in dwangmatigheid.’ 

Het verschil zit volgens beide deskundigen vooral in de functie die sport krijgt. Wordt beweging gebruikt als ondersteuning van herstel of juist om emoties uit de weg te gaan?

‘Sport is een gezonde manier om met spanning om te gaan’, zegt Oude Egberink, ‘maar als je het gebruikt om niet met je emoties bezig te hoeven zijn, ben je in feite aan het vermijden. Gebruik je het om jezelf beter te reguleren naast een behandeling, dan kan het wel heel helpend zijn.’ 

Herstel vraagt ook om rust

Daarom is volgens Van de Kamp niet alleen beweging belangrijk, maar ook herstel. Over de grenzen gaan is juist niet helpend en kan klachten verergeren. Dosering is belangrijk, dus zorg voor voldoende afwisseling tussen inspanning en herstel.’ 

Mensen die herstellen van een trauma doen er volgens haar goed aan om te leren luisteren naar hun lichaam. Signalen van spanning, vermoeidheid en herstel serieus nemen, helpt om weer verbinding te maken met zichzelf.  ‘Op die manier kan beweging niet alleen bijdragen aan fysieke gezondheid, maar ook aan psychisch herstel.’