De stemhulpen komen in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 online. Met deze stemhulpen kun je een overzicht krijgen over welke politieke partijen het dichtstbij jou staan. Volgens veel makers van de stemhulpen en experts Martin Rosema en Naomi Kamoen kun je ze niet gebruiken als stemadvies.  Kamoen: “Je moet ze niet zien als een instrument dat jou vertelt wat je moet gaan stemmen.”

Stemhulp of stemadvies?

De StemWijzer van de Tweede Kamerverkiezingen van 2025 is online. Dit is een stemhulp die bestaat uit dertig stellingen die aan politieke partijen zijn voorgelegd. Een kiezer kan de StemWijzer invullen en daarmee een idee krijgen over bij welke stellingen ze het dichts bij staan. De StemWijzer kan volgens de maker, ProDemos, niet gebruikt worden als stemadvies. Toch vindt dit wel plaats. Volgens een onderzoek van EenVandaag laten 1 op de 5 kiezers hun stemkeuze afhangen van kieswijzers.

Naomi Kamoen, universitair docent aan Tilburg University, doet onderzoek naar het effect van stemhulpen. “Ze geven je zeker een eerste indruk, maar je moet ze niet zien als een instrument dat jou vertelt wat je moet gaan stemmen. Daar is het niet voor bedoeld.”

Martin Rosema, universitair docent Politicologie aan de Universiteit Twente zegt dat de stemhulpen verkeerd gebruikt worden: “De makers van de stemhulpen zeggen vaak dat ze geen advies uitbrengen, maar mensen gebruiken het wel zo.” Rosema benadrukt hierbij het nuttig is om als kiezer een overzicht te krijgen van welke partijen dicht bij je staan. Toch staat niet alle informatie in een stemhulp. “Het gaat er bij verkiezingen ook om welke partijen een regering vormen. Hoe doen ze dat? Wat hebben ze in het verleden gedaan? Hebben ze goede mensen?”

Naomi Kamoen geeft hetzelfde aan: “Je moet je goed bewust zijn wat stemhulpen niet en wel doen. Stemhulpen leveren echt wel een positieve bijdrage, maar je moet het niet zien als je enige informatiebron.”

Blinde vlekken stemhulpen

Een van de obstakels bij stemhulpen zijn de kwesties en thema’s die gekozen worden voor de stellingen. Daarnaast gebruiken de stemhulpen verschillende rekenmethodes. Martin Rosema geeft aan dat deze twee factoren veel kunnen veranderen aan welke partij het beste bij de kiezer past. “Het is geen precisie-instrument. Staar je niet blind op wie de bovenste één is, maar kijk naar welke twee of drie partijen je bovenaan hebt staan.”

Daarnaast ziet Rosema dat veel stemhulpen, waaronder StemWijzer, kijken naar partijprogramma’s. “Een functie van verkiezingen is om politieke partijen een mandaat te geven voor de toekomst, maar een andere functie van verkiezingen is om partijen af te rekenen op het verleden. Dat doen deze tools eigenlijk niet. De meeste stemhulpen kijken alleen maar naar de toekomst.”

Niet elke stemhulp gaat over partijprogramma’s. Zo kijken de Stemchecker (de Volkskrant) en de StemmenTracker (ProDemos) naar hoe er in het verleden is gestemd door partijen in de Tweede Kamer. Rosema zegt dat zijn ideale stemhulp deze twee werkwijzen combineert: “Ik vind het jammer dat er geen is die allebei doet.”

Stemchecker en StemmenTracker

De Stemchecker van de Volkskrant is ontstaan op verzoek van de lezer, vertelt Raoul du Pré, chef politieke redactie bij de Volkskrant. “Het was een vraag die vaak binnenkwam bij de krant dat lezers niet willen niet weten wat ze in die verkiezingsprogramma’s opschrijven, maar juist wat de politieke partijen gedaan hebben: kijk eens achterom.”

Martin Rosema viel dit jaar op dat er veel aandacht was voor asiel en migratie bij de Stemchecker van de Volkskrant. Bij dit thema waren maar liefst zeven stellingen. Dit terwijl er bij onderwerpen zoals klimaat of wonen er maar drie stellingen waren. “De kracht van dit soort tools is dat het juist een breed aanbod van onderwerpen kan meenemen. Wat dat betreft vond ik die keuze wat ongelukkig.” Rosema ziet ook dat het dit jaar lastiger is om een stemhulp te maken dan in andere jaren, omdat het kabinet maar erg kort heeft gezeten.

De Volkskrant geeft aan dat de focus van de onderwerpkeuze ligt bij waar verschillen tussen de partijen liggen en waar veel maatschappelijk debat over is. Raoul du Pré: ”Dit zijn in principe alle stellingen waarover gestemd is in de afgelopen zittingsperiode. Het moeten wel stemmingen zijn waar verschillend gestemd is en er moet wel een maatschappelijk debat over zijn gevoerd.” Daarbij gingen de weinige wetsvoorstellen die de Tweede Kamer hebben bereikt over migratie. Du Pré: “Asiel en migratie is natuurlijk oververtegenwoordigd in de Tweede Kamer.”

Er komt dit jaar geen StemmenTracker van ProDemos. ProDemos geeft aan dat er niet voldoende materiaal is om 30 stellingen te maken. Martin Rosema ziet de worsteling: “Ik snap dat het nu lastiger is, maar ik ben nog niet meteen overtuigd dat er geen andere mogelijkheid was.” Hij twijfelt of er misschien gekeken kon worden naar moties van de partijen, of naar stemgedrag van vorige kabinetsperiodes. Aan de andere kant, geeft hij aan dat dit de functie van de stemhulp zou schaden. Rosema: “Het is niet de bedoeling om partijen af te rekenen op wat ze twee verkiezingen eerder hebben gedaan, dus ik zie ook wel het lastige daarvan in.”