De Britse premier Keir Starmer heeft aangekondigd dat sociale mediaplatforms vanaf volgend jaar jongeren onder de 16 jaar geen toegang meer mogen geven als zij de veiligheid van kinderen niet voldoende waarborgen. De discussie raakt ook Nederland, waar zorgen over schermtijd, online pesten en mentale gezondheid al jaren toenemen. Toch is het in Nederland niet zeker of het zo ver zal komen.
Het Verenigd Koninkrijk is niet het eerste land dat met strengere regels komt. Eerder namen ook Australië, Canada, Brazilië, Oostenrijk, Frankrijk en Indonesië maatregelen om minderjarigen beter te beschermen op sociale media. Die regels verschillen per land. Zo geldt in Australië een verbod op sociale media voor jongeren onder de 16 jaar, terwijl andere landen leeftijdsgrenzen hanteren, ouderlijke toestemming verplicht stellen of extra veiligheidsmaatregelen eisen van platforms. Ook verschilt per land welke apps onder de regels vallen.
Nederland zet in op bescherming, niet op een verbod
De Nederlandse overheid heeft voorlopig niet gekozen voor een wettelijk verbod op sociale media voor jongeren onder de 16 jaar. In plaats daarvan zet het kabinet in op een pakket aan maatregelen om kinderen online beter te beschermen. Zo adviseert de overheid een minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media als TikTok, Instagram en Snapchat en wordt gewerkt aan privacyvriendelijke leeftijdsverificatie om die leeftijdsgrenzen beter te kunnen handhaven.Daarnaast verplicht de Europese Digital Services Act (DSA) grote online platforms om maatregelen te nemen ter bescherming van minderjarigen, bijvoorbeeld tegen schadelijke content, verslavende ontwerpkeuzes en privacyrisico’s. Platforms moeten bovendien de risico’s die hun diensten voor kinderen opleveren beoordelen en waar mogelijk beperken. Ook gelden via de Mediawet regels tegen schadelijke content en misleidende reclame gericht op jongeren. Verder investeert de overheid in voorlichting voor ouders en jongeren over veilig en gezond online gedrag.
Steun voor verbod groeit
Uit recent onderzoek van het onafhankelijke onderzoeksbureau Newcom blijkt dat de steun voor een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar groeit. Bijna twee op de drie Nederlanders van 15 jaar of ouder is voorstander van zo’n verbod. Opvallend is dat vooral Gen Z’ers tussen de 16 en 28 jaar het verbod het meest steunen.NJi: probleem ligt bij platformsVolgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) ligt de oplossing niet alleen in het beperken van de toegang voor jongeren. In een schriftelijke reactie stelt het instituut dat de onveiligheid van sociale media vooral een maatschappelijk probleem is. “De kern van het vraagstuk ligt bij de inrichting en het businessmodel van platforms, niet bij het gedrag of de weerbaarheid van jongeren.” Zo pleit het NJi voor strengere regulering van schadelijke ontwerpkeuzes, zoals verslavende algoritmes en eindeloos scrollen.
Tegelijkertijd sluit het NJi een leeftijdsgrens niet volledig uit. Zolang structurele hervormingen uitblijven, kan een verbod onderdeel zijn van een breder pakket aan maatregelen om jongeren te beschermen. Wel benadrukt het instituut dat zo’n maatregel alleen effectief is als die samengaat met mediawijsheid, begeleiding en aanpassingen aan de online omgeving.
Daarnaast mist het NJi de stem van jongeren in het debat: “We missen nog grotendeels de stem van kinderen en jongeren. We zouden hen veel meer moeten betrekken.”Jongeren verdeeld over leeftijdsgrensDe 15-jarige Noah vertelt dat hij TikTok en Instagram wel zou kunnen missen, maar Snapchat niet. Ook denkt hij dat sociale media best wat voordelen met zich meebrengen. “Ik leer veel via sociale media en maak er nieuwe contacten,” vertelt hij. Tegelijkertijd ziet hij ook nadelen: “Er wordt veel gepest op sociale media.” Een Nederlands verbod zou hij dan ook “raar” vinden.
Wat vinden jongeren?
De 14-jarige Yana staat eveneens sceptisch tegenover een verbod. “Ik kan wel zonder mijn telefoon, ik ga niet dood als ik hem niet heb.” Maar ze vindt het wel prettig om die te gebruiken. “Ik krijg er veel goede ideeën door en Snapchat is mijn manier om contact te houden met mensen,” zegt ze. Over een mogelijk verbod is ze duidelijk: “Ik vind zo’n verbod een nutteloos plan, omdat er toch wel manieren komen om het op een andere manier te gebruiken.”
Voorlopig lijkt een wettelijk socialemediaverbod in Nederland niet direct aan de orde. Het kabinet zet vooral in op strengere Europese regels, mediawijsheid en het vergroten van digitale veiligheid via platforms zelf, in plaats van een harde leeftijdsgrens. Tegelijkertijd groeit de steun onder Nederlanders voor een verbod en nemen steeds meer landen strengere maatregelen. Of Nederland uiteindelijk die richting zal volgen, is op dit moment nog onduidelijk, maar de discussie lijkt de komende jaren niet te verdwijnen.
