Ondanks een spalkje achter je tanden kun je scheve tanden krijgen. Dit kan als jij een twistflex spalkje hebt, waarbij het zogeheten X-effect zorgt voor tandverplaatsingen. Het effect komt gemiddeld voor bij één op de 25 twistflex-dragers. Toch worden mensen met een twistflex spalkje hierover niet geïnformeerd.

Een spalkje achter je tanden is in Nederland inmiddels meer dan normaal. Deze spalken zijn bedoeld om je tanden in hun mooie rechte positie te houden. Tanden hebben namelijk de neiging om weer te verschuiven als ze niet worden vastgezet. Vandaar ook de naam retentiespalk; retentie betekent vasthouden.  

Het X-effect 

Meestal doet een retentiespalk precies wat ‘ie moet doen, maar soms gaat het niet goed. Dan kunnen tanden zich alsnog verplaatsen terwijl er wel een spalkje zit. Dit staat in de orthodontistenwereld bekend als het X-effect, of het twist effect. Ondanks de bekendheid onder orthodontisten is er nog te weinig onderzoek naar gedaan. Hierdoor is de exacte oorzaak niet bekend. Toch is er een vermoeden. Het effect komt vooral voor bij twistflex spalken. Dit zijn spalken die bestaan uit meerdere, in elkaar gedraaide roestvrijstalen draden. De delen van die draden die niet aan de tanden zijn vastgeplakt, kunnen na verloop van tijd uit elkaar draaien. Als dit gebeurt komt er spanning op de spalk en wordt die ‘actief’. “En dan werkt die spalk als het ware als een soort beugel, alleen dan om de tanden scheef te zetten”, vertelt Cesar Oey, secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Orthodontisten.  

Inlichten

Mensen die een twistflex spalk hebben, worden vanuit de praktijken die bij de NVvO zijn aangesloten niet ingelicht over de mogelijke gevolgen van zo’n ‘actieve’ twistflex spalk. Dit komt volgens Oey omdat een actieve spalk heel zeldzaam is. In de Richtlijn Retentie in de Orthodontie van de NVvO staat dat het ruwweg gaat om 3 – 5% van de patiënten met een twistflex spalk. Dat is gemiddeld één op de 25.

In een onderzoek naar het X-effect dat in de richtlijn wordt aangehaald (Pazera, 2012), wordt gesteld dat: ‘Patiënten moeten duidelijk geïnformeerd worden over hoe ze problemen kunnen detecteren in een vroeg stadium’. Volgens dit onderzoek zouden patiënten dus eigenlijk wel ingelicht moeten worden over de kans op het X-effect, zodat ze zelf kunnen checken of dit ook bij hen gebeurt. 

Richtlijn

De NVvO heeft een richtlijn voor haar leden waarin ze aanraden om de twistflex spalken niet meer te gebruiken en in plaats daarvan een andere soort retentiespalk te gebruiken. “Maar een richtlijn is een richtlijn, dus als er een motivatie is of een reden om daarvan af te wijken, mag iemand daarvan af wijken. Zolang ze die motivatie en die reden ook maar goed noteren in het dossier en bespreken met de patiënt”, legt Oey uit. 

Behandeling

Als je tanden toch worden verplaats door een actieve spalk en je wil ze weer in een goede positie krijgen, moet je gebit weer behandeld worden. Welke ingrepen nodig zijn, ligt aan de effecten van de actieve spalk. Meestal is er een nieuwe beugelbehandeling nodig en dit kan al aardig wat kosten. Dit komt doordat een beugelbehandeling niet vanuit de basisverzekering wordt vergoed.