Voor niks komt de zon op; als consument betalen we voor bijna alles waar we gebruik van maken. Toch zijn geavanceerde AI-chatbots zoals ChatGPT en Gemini gratis te gebruiken, ondanks ze heel duur zijn om te maken en draaiende te houden.
Meer dan driekwart van de Nederlandse AI-gebruikers gebruikt wekelijks of dagelijks AI, komt naar voren uit een nationaal onderzoek naar AI van het adviesbureau KPMG. Uit dit onderzoek bleek ook dat ChatGPT, de AI-chatbot van het bedrijf OpenAI, veruit het meest wordt gebruikt. Gemini van Google en CoPilot van Microsoft volgen hierna. Alle drie zijn gebruikersvriendelijk en hebben een gratis abonnementsvorm.
De hoge kosten
Dat AI-chatbots gratis zijn, lijkt op het eerste gezicht vreemd. Ze zijn namelijk heel duur. Zo investeert het Amerikaanse chipbedrijf Nvidia geleidelijk 100 miljard dollar in OpenAI en vorig jaar september werd er een baanbrekende deal van 300 miljard dollar gesloten tussen techbedrijf Oracle en OpenAI, liet Reuters anderhalve week geleden weten. Toch bleek dat niet voldoende te zijn om de kosten te dekken. In de eerste helft van 2025 draaide OpenAI een geschat nettoverlies van circa 2,7 miljard dollar, blijkt uit een documentanalyse gepubliceerd door de onafhankelijke nieuwswebsite The Information. In 2024 ging het om een geschat verlies van 1,3 miljard dollar.
Dat komt deels doordat een AI-chatbot draaiende houden veel geld kost, laat Matti van Engelen weten, AI-lead bij het consultancybedrijf Sparkoptimus. Er is dure apparatuur, speciale chips en veel stroom nodig om het systeem te laten werken. Daarnaast is er gespecialiseerde kennis nodig van mensen die eraan werken, zij krijgen hoge salarissen betaald. Daarbovenop zijn de AI- en techbedrijven die zo’n chatbot aanbieden continu bezig met hun modellen naar een hoger niveau te tillen. Die ontwikkelingen kunnen miljarden kosten.
Investeerders nemen dit verlies voor lief. Zij nemen namelijk dezelfde gok als deze bedrijven; ook zij hebben als doel marktaandeel winnen en groot te worden.
Gratis, maar niet of niets
Om uit te leggen waarom AI-chatbots alsnog gratis zijn, gebruikt Van Engelen een metafoor: de bezorg- en taxiservice Uber, die in andere landen ook boodschappen bezorgd. ”Uber was eerst heel goedkoop, met als doel zo veel mogelijk mensen binnen te halen en zich te verspreiden over veel locaties. Toen ze de mensen eenmaal binnen hadden gehaald, gooide ze hun prijzen omhoog.”
Ditzelfde zien we volgens Van Engelen terug bij de AI-chatbots. Meerdere bedrijven proberen de grootste te worden op de markt. Ze doen dat door eerst mensen binnen te halen met gratis diensten en er later pas een abonnement aan te koppelen. Hoewel de basisfuncties van bijvoorbeeld ChatGPT, Gemini en Microsoft CoPilot gratis zijn, bieden vrijwel al deze AI-tools inmiddels ook betaalde abonnementen aan voor betere modellen. De chatbots zijn in eerste instantie dus volledig gratis, omdat bedrijven eerst een groot gebruikersaantal en afhankelijkheid willen opbouwen.
De toekomst
Van Engelen verwacht dat de bekendste AI-chatbots in de toekomst een gratis abonnementsvorm zullen blijven aanbieden. Tegelijkertijd verwacht hij dat er altijd kleinere AI-bedrijven minder geavanceerde, gratis alternatieven zullen blijven aanbieden, die vergelijkbare diensten bieden als eerdere ChatGPT-modellen.
