De VS hebben onder Trump Groenland op het oog en gebruiken importheffingen om politieke doelen af te dwingen. Deze aanpak ondermijnt traditionele handelsregels en bondgenootschappen. “De bedoeling van de WTO en de handelsakkoorden was dat gelijke grenzen gelden voor alle landen, dat doet Trump al lang niet meer”, zegt Frans Verhagen, Amerikakenner.
Volgens Frans Verhagen, is Trumps manier van opereren het gebruiken van economische maatregelen om zijn zin te krijgen. Dit doet hij nu door importheffingen in te zetten tegen landen die militairen hebben gestuurd om Groenland te verdedigen. Importheffingen worden traditioneel gebruikt om handelstekorten te verminderen. Volgens Verhagen heeft Trump ze eerder ingezet om politieke doelen te bereiken: “Zo werden importheffingen opgelegd aan Brazilië vanwege de vervolging van Bolsonaro, en aan India omdat zij olie uit Rusland importeren”, zegt Verhagen. Verhagen benadrukt dat deze aanpak verder gaat dan normale handelsinstrumenten: “Het beste woord is chantage. Als doelen worden nagestreefd via chantage in plaats van overleg, bondgenootschappen en betrouwbare verhoudingen, betekent dat per definitie dat de bestaande wereldorde is verlaten. In die zin zijn die twee begrippen vrijwel hetzelfde.”
Een groeiende belangstelling voor het Noordpoolgebied
Volgens Jack Thompson, universitair docent American Studies is een belangrijke reden simpelweg dat Trump dol is op importheffingen. “Hij gelooft in tarieven en wordt omringd door mensen die hem daarin niet tegenspreken”, zegt Thompson. Ook past de Amerikaanse belangstelling voor Groenland volgens Thompson binnen de snel groeiende strategische betekenis van het Noordpoolgebied. Volgens het Clingendael Instituut (onderzoeksinstituut voor internationale politiek) komt dat doordat het poolijs smelt, waardoor nieuwe, kortere zeeroutes tussen Azië, Europa en Noord-Amerika ontstaan, terwijl de regio tegelijkertijd toegang biedt tot grote voorraden olie, gas en mineralen. Hierdoor neemt de rivaliteit tussen de VS, China, Rusland en Europa toe. “Groenland is groot, strategisch gelegen en relatief zwak verdedigd, wat de interesse van Trump verklaart”, zegt Thompson.
Economie als wapen
“We lijken een tijdperk binnen te gaan waarin economie en veiligheid niet langer gescheiden domeinen zijn”, zegt Thompson. Net als Verhagen stelt Thompson dat grote wereldmachten economische middelen steeds vaker gebruiken om politieke en veiligheidsdoelen af te dwingen. Volgens Thompson functioneert het internationale handelssysteem, dat lange tijd werd gedragen door regels en de WTO (World Trade Organization), steeds minder goed. Hoewel de onvrede over de WTO volgens Thompson al eerder bestond, probeerden eerdere regeringen de regels nog na te leven of te hervormen. Thompson vertelt dat de Trump-administration hier nauwelijks belangstelling voor heeft getoond: “De richting is duidelijk: verdere afzwakking van internationale normen.”
Thompson verwacht niet dat Europa zal meewerken na het invoeren van de importheffingen. “Europese leiders beginnen in te zien dat elke concessie leidt tot nieuwe eisen”, zegt hij. Volgens hem moet Europa een duidelijke grens trekken. Symbolische stappen, zoals het sturen van militair personeel naar Groenland, zijn daarbij een juist signaal. “Als Europa standvastig maar zorgvuldig blijft, zijn er duidelijke grenzen aan hoe ver de Trump-administration kan gaan”, zegt Thompson.
