“Cijfers over vertrouwen in de media zouden een wake-up call moeten zijn,” stelt de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) over het Digital News Report. Dat rapport heeft het Commissariaat voor de Media afgelopen dinsdag naar buiten gebracht. Maar volgens universitair hoofddocent communicatiewetenschappen Ivar Vermeulen is de situatie minder somber dan het lijkt.

“In Nederland is het nog best goed en daar mogen we blij mee zijn.” Hiermee doelt Vermeulen op andere landen in Europa. Nederland heeft nog steeds best veel vertrouwen in de media vergeleken met andere landen. Alleen in Noorwegen hebben ze meer vertrouwen in de media. Maar toch is er wel sprake van een toename in het wantrouwen.

Covidperiode

In 2018 was het aantal mensen dat geen vertrouwen heeft in de media 11%. Dit is gestegen naar 21% in 2026. Een ontwikkeling die volgens Vermeulen te wijten is aan de covidperiode, “De covidperiode is een katalysator voor dat wantrouwen geweest, er waren veel verschillende kampen die allemaal last hadden van deze periode.” 

Tijdens die periode zijn mensen de overheid en de media steeds meer als één gaan zien. “Mensen kregen last van de maatregelen en daardoor groeide de onvrede.”, stelt Vermeulen. “Die onvrede leidde tot wantrouwen in de overheid en daarmee in de media.”

Enorm werk

De NVJ vraagt voor een vergroting van de transparantie, dan weet de lezer precies hoe een artikel tot stand is gekomen: “Dat betekent weliswaar meer werk voor de journalist maar het geeft ook vertrouwen aan het publiek.” Maar volgens Vermeulen is het herstellen van vertrouwen ook te doen door voorlichting, “Dat is een enorm traject en kan even duren, maar mensen moeten voorgelicht worden over de werkwijze van de journalistiek.”

Dat is wel een belangrijke taak, het afnemende vertrouwen zou namelijk een gevaar kunnen betekenen voor de democratie. Vermeulen stelt dat de journalistiek een waakhond is, de feiten presenteert en op de agenda zet. Als je namelijk de onafhankelijke journalistiek mist, krijg je volgens Vermeulen propaganda in plaats van onafhankelijke informatie.

Nederland is zo slecht nog niet

Toch is het volgens Vermeulen in Nederland eigenlijk nog best goed gesteld. “Kijk naar Polen of Hongarije waar de publieke omroep in handen van de staat is of zoals in de Verenigde Staten waar de media totaal gepolariseerd is.” Daarnaast is de journalistiek in Nederland volgens Vermeulen ook nog eens van hoogstaande kwaliteit en dat is ook niet overal het geval, “In Engeland en Duitsland heb je veel rioolpers, de zogenaamde tabloids, die maar schrijven wat ze willen.”