BREDA – De Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) zitten in zwaar weer. Over ‘hot topics’ als vrouwelijke dominees en de plaats van homo’s in de kerk, kunnen de gemeenten het niet eens worden, wat grote spanningen oplevert. ‘‘Dit gaat soms dwars door gezinnen heen.’’
Bas Keijzer preekt nooit vanaf de preekstoel. Als voorganger (dominee in de gereformeerde kerk, red.) in de Mattheüskerk staat hij uitsluitend nog achter de lessenaar, om – letterlijk – dichterbij de mensen te staan. Maar, in deze typische ‘middengemeente’, een kerk die niet progressief is, maar ook niet behoudend, dreigen ze nu tussen wal en schip te vallen.
Het kerkbestuur
Het bestuur van de CGK werkt namelijk met vier lagen. De 181 aparte gemeentes (zoals Breda, Sliedrecht en ’s Gravendeel) sturen een afgevaardigde naar de ‘classis’, een regionale vergadering. Voor de Mattheüskerk in Breda is dat de afdeling Dordrecht, die vervolgens ook een afgevaardigde naar de provinciale afdeling Zuid stuurt. Vanaf daar worden er nog vertegenwoordigers naar de ‘generale synode’ gestuurd, waar uiteindelijk de beslissingen gemaakt worden. Maar nu kiest een grote groep kerken binnen de CGK voor een progressievere koers, wat veel discussie binnen de gereformeerde kerk veroorzaakt.
Progressief of behoudend?
In het lage, bakstenen gebouw waar Bas Keijzer preekt, beginnen er daardoor twee groepen te ontstaan. De één progressief, de ander ‘behoudend’. Sowieso 40 kerken uit de CGK willen een nieuwe generale synode gaan organiseren omdat ze het niet eens zijn met progressieve thema’s zoals vrouwen en homoseksuelen in het kerkbestuur. Op deze manier scheiden ze van de CGK, en willen ze hun eigen nieuwe kerkelijke systeem opbouwen. Bas Keijzer legt dat besluit uit: ‘‘Sommige kerken willen wel vrouwen in hun bestuur, omdat ze bijvoorbeeld niet genoeg mannen hebben. Of ze denken er anders over op basis van de Bijbel; die kan je op verschillende manieren uitleggen.’’
Slierten rook dwarrelen door de keuken en kringelen naar boven in het witte licht. De waterkoker heeft haar werk fanatiek gedaan. Hij zoekt een schone mok en vindt een theezakje op een statafel in de grote, lege kerkzaal. In Keijzer’s kerk zijn alle niveau’s van progressiviteit en behoudendheid te vinden, en dat maakt het voor hen nu juist zo moeilijk. ‘‘Wij zitten niet helemaal rechts, maar ook niet helemaal links. Het is niet zo dat iedereen bij ons er hetzelfde over denkt. De breedte die je in de CGK ziet, van progressief naar behoudend, die vind je ook terug in onze gemeente. Zo gaat die scheur echt dwars door onze gemeente heen lopen. Dan zitten we echt met de problemen: in Breda zijn we hier met effectief zo’n 80 leden, en als dat nog eens doormidden gaat… we houden niets meer over.’’
De middengemeenten
Dit is een discussie die al sinds 1997 speelt: de onenigheden over vrouwelijke dominees en de plek van homoseksuelen in de kerk, zijn niet nieuw. Maar een tweede generale synode beginnen is een breekpunt: ‘‘Binnen de kerk is dat heel lang goed gegaan, en dat vind ik eigenlijk best wel opmerkelijk. Toen kwam er een groep die zei: wij willen absoluut geen vrouwen in het kerkbestuur hebben. En als er dan toch vrouwen in de Raad komen, moeten die kerkgemeentes maar ergens anders aansluiten.’’ Maar, dit heeft wel consequenties: ‘‘Dan loopt het hele kerkelijke systeem vast. De behoudende voorgangers gaan niet preken in een gemeente waar ze wel vrouwen in het bestuur hebben. En andersom.’’
Over de progressieve en behoudende gemeenten maakt Keijzer zich geen zorgen: de progressieven vinden het prima binnen de CGK, en de behoudende groep zal hun heil wel vinden in de nieuwe synode. ‘‘Je ziet dat die scheur vooral in de middengemeenten gaat vallen – en dat is het probleem. Zij weten niet wat ze moeten kiezen: blijven of weggaan? Want het past allebei niet.’’ Zijn ogen leven op: ‘‘Ze zitten natuurlijk elke zondagochtend met elkaar hier in de kerkzaal. Ze horen dezelfde preken, ze zingen dezelfde liederen enzovoorts. Dus dan merk je niet heel veel verschil. Maar op de gemeenteavonden, tijdens bezoeken bij mensen thuis, daar hoor je het wel.’’
Op koers blijven
In maart zal de nieuwe generale synode voor het eerst samenkomen om te overleggen. Er moet gekozen worden: ‘‘We kunnen niet naar twee generale synodes toe.’’ Voorganger Bas Keijzer wil gewoon dezelfde koers blijven varen. ‘‘Dat is het veiligste. Zo min mogelijk wijzigen, want dan krijgen we zo min mogelijk reuring.’’ Dezelfde dominees blijven preken. En Bas Keijzer blijft zelf ook achter de lessenaar staan.
