DEN HAAG – Overal was het afgelopen weekendte lezen in het nieuws; er komt een minderheidskabinet van de partijen D66, VVD en CDA. Een minderheidsregering of minderheidskabinet is een regering gevormd door één partij of coalitie die geen vaste meerderheid heeft. Na lange onderhandelingen bij Landgoed De Zwaluwenberg werd het nieuws dan eindelijk bekent gemaakt. Er lagen andere mogelijkheden op tafel, zoals een samenwerking met GroenLinks-PvdA en JA21, maar beide partijen vielen uiteindelijk buiten de boot. Maar wat zijn nu uiteindelijk gebeurtenissen geweest die ertoe hebben geleid dat dit minderheidskabinet is ontstaan? Dit komt onder andere door blokkades die de VVD heeft opgeworpen.

Blokkades

Dit minderheidskabinet was niet de eerste keuze van de drie partijen. Er lagen opties open voor een meerderheid. Met dit kabinet hebben de partijen slechts 66 zetels en dat is sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer voorgekomen. Met GroenLinks-PvdA erbij hadden de partijen voldoende zetels gehad voor een meerderheid. Maar partijleider Dilan Yeşilgöz van de VVD gooide roet in het eten door een blokkade op te werpen. In een kabinet zitten met GroenLinks-PvdA was geen optie. Dit liet de VVD dan ook duidelijk merken met hun campagneslogan tijdens afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. In dat spotje pleitte de VVD voor een centrumrechtskabinet zonder GroenLinks-PvdA en bij dit standpunt is ze gebleven. Ook werd er gekeken naar een samenwerking met de rechtste partij JA21. De partij van Joost Eerdmans zag een samenwerking wel zitten. Deze optie zou ervoor gezorgd hebben dat ze bij elkaar 75 van de 150 zetels gehad hadden. Maar de verschillen tussen D66 (partijleider Rob Jetten) en JA21 bleken te groot. Op het gebied van stikstof, klimaat, internationale en Europese samenwerking kwamen de partijen er niet uit. Dit kabinet moet dus naar meerderheden zoeken op verschillende dossiers om wetten door de kamer te laten komen. In de Eerste Kamer wordt dit een stuk lastiger. Daar hebben ze nu zelfs 16 zetels te kort voor een meerderheid.

Verdere gesprekken

Op de Zwaluwenberg bespraken de drie partijleiders de financiële puzzel die gelegd moet worden. D66 en CDA zijn eensgezind over het financiële plaatje. Zij willen het liefst flink investeren om onder meer de energie- en stikstofcrisis op te lossen. Uit hun eerder geschreven formatiestuk bleek dat zij best soepeler willen omgaan met de begrotingsregels. De VVD staat daarentegen erom bekent dat ze zuinig zijn met de staatskas. Ook zal een nieuw kabinet moeten bezuinigen, want de extra defensie-uitgaven, asielopvang en vergrijzing zorgen ook voor veel extra kosten.

Komende weken

De komende weken onderhandelen deze partijen verder. Het is de bedoeling dat zij uiterlijk 30 januari een coalitieakkoord hebben gesloten. Daarna voert de Kamer een debat en kan zij een formateur aanstellen die een kabinetsploeg samenstelt. In dit debat kunnen de drie partijen scherpe vragen verwachten van de oppositie voor deze drie nieuwe kabinetspartijen. Die formateur wordt dan ook meestal de nieuwe premier.