LAGE ZWALUWE – Terwijl V-formaties door de lucht scheren, schuifelen soortgenoten door de sneeuw. Hun nekken naar beneden, snavels pikkend op de grond: typisch ganzengedrag. Maar eten zoeken is lastiger als het gras bedolven is onder sneeuw. ‘‘Dit moet niet veel langer meer duren.’’

Elke winter komen de ganzen overwinteren in ons kikkerlandje, waar ze normaal in Scandinavië of zelfs Siberië bivakkeren. Maar, wat als er hier ook opeens sneeuw ligt? Dat kunnen ze wel aan, verklaart Frank van Groen, vogeldeskundige en auteur van de Vogelatlas Amsterdam. Een groter probleem is het vinden van eten. “Nederland is een rivierenland, vol met voedselrijk gras en een mild klimaat. Dat is de reden dat ganzen graag naar ons toe komen.’’ 

Sneeuwschuiver Gans

Met een beetje sneeuw kunnen de ganzen zich nog wel wegwijs maken. Van Groen: ‘‘Ze zijn groot, daar kunnen ze wel doorheen. Dan schuiven ze de sneeuw opzij met hun snavel, zodat ze zich naar het gras kunnen manoeuvreren. Ook hebben ze best wel wat reserves, het zijn taaie vogels.’’ Maar de vogelkenner begint zich wel langzaamaan zorgen te maken: ‘‘Het begint een beetje naar te worden, ik weet niet hoe lang dit nog gaat duren. Bij een pak van 20 tot 30 centimeter wordt het lastig voor ze.’’ Instituten als de KNMI en weer.nl meten deze week hoeveelheden van 5 centimeter tot plaatselijk wel 30 centimeter aan sneeuw. ‘‘Als het langer gaat duren – dan hebben we het over 2 weken aan sneeuw – moeten ze echt weg.’’ 

Ganzen nemen een omroute

Ganzen gaan het allerliefst naar hun traditionele plekken. Zo is natuurgebied Kampina in Den Bosch een favoriet, waar wel een paar duizend verschillende soorten ganzen samenkomen. Van oktober tot februari zijn er zo’n 2 miljoen ganzen in Nederland, meldt de Dierenbescherming uit onderzoek van Sovon Vogelonderzoek in 2023. 

Vogelkenner Van Groen vertelt: ‘‘Als ze nergens meer eten kunnen vinden, zullen ze in zuidwestelijke richting vertrekken, zoals naar de Zeeuwse Delta. Maar dat doen ze liever niet, omdat het een risico is. Zo’n verplaatsing kost veel energie.’’ Ook komen ze dan op plekken die ze niet goed kennen, die onbekende gevaren met zich meebrengen. ‘‘Op een nieuwe plek kunnen ze verrast worden door bijvoorbeeld vossen, zeearenden of jagers.’’ 

Tussenstops terug naar thuis

”Als het dan weer warmer wordt op hun vaste plekje, zijn ze binnen de kortste keren terug.’’ De ganzen moeten namelijk nog op tijd terugvliegen naar hun broedgebied in het noorden. Op de weg naar huis zijn er ook nog een aantal tussenstops, zoals bijvoorbeeld Denemarken. De laatste jaren gebeurt het dat de vogels al eerder weggaan, omdat het hier te warm wordt. ‘‘Bij 15 graden in februari denken ze: wat doe ik hier nog? Maar als onze winters structureel strenger zullen worden, zullen ze hun overwinteringsgebied moeten aanpassen.’’