MILAAN- Onafhankelijkheid en persvrijheid. Dit zijn belangrijke journalistieke waarden. Toch worden deze waarden in Italië niet altijd gehandhaafd. Bij vele omroepen is het niet altijd mogelijk om je kritisch uit te spreken. Dat kan je terugzien in de Press Freedom Index, waar Italië op de 46e plek staat. Is dit gebrek ook bij een radiostation het geval? Ik sprak met Radio Lombardia redacteur Luca Levati (en zijn tolk) over zijn plek in de journalistieke jungle en in hoeverre zij te maken hebben met inmenging van externe factoren.
U werkt al 33 jaar in de journalistiek bij uw eigen radio-omroep, merkt u het verschil met de journalistiek toen en nu?
“Bijna alles is veranderd. Eerst was de radio analoog, nu is alles digitaal. Eerst moest je als een ware journalist het nieuws op straat zoeken, nu komt het nieuws naar je toe. De grootste uitdaging is het verifiëren van nieuws; je moet beter kijken of het nieuws wel klopt. Eerst gingen wij bijvoorbeeld naar de burgemeester om nieuws uit te brengen, nu gaat de burgemeester naar ons toe. Tegenwoordig moet een journalist alles nauwkeurig factchecken.”
Het nieuws komt naar jullie toe. Betekent dat dat jullie geen verslaggevers hebben?
“Eerst hadden wij verslaggevers die naar conferenties en andere evenementen gingen voor informatie. Nu werken we nauw samen met persbureaus die ons nieuws geven. We publiceren elke dag minimaal vier uur aan nieuws. Naast die uren zijn we allemaal druk bezig om het belangrijkste nieuws uit te zoeken. Als er een belangrijk thema speelt in Milaan, dan nodigen wij een politicus of een andere vertegenwoordiger uit die wat meer inzicht kan geven op dat thema.”
Onafhankelijke journalistiek is een groot probleem in Italië. Veel omroepen werken samen of zijn een deel van grote televisie omroepen zoals Mediaset. Horen jullie ook daarbij?
“Qua nieuws zijn we volledig onafhankelijk. We hebben geen collega’s die samenwerken met Mediaset en wij doen niet aan censuur of beperkingen. We behandelen het nieuws wel anders. We zijn een regionale omroep, wat betekent dat wij natuurlijk geconcentreerd zijn in het nieuws uit Lombardije. We zien het nationale nieuws en discussiëren erover. Maar in onze programma’s en op onze nieuwssite bespreken we het regionale nieuws.”
Bent u ooit geïntimideerd om een nieuwsartikel niet te plaatsen op uw platform?
“Ja, soms gebeurt het dat wij iets vertellen op de radio of dat wij iets plaatsen op de nieuwssite, waarnaar iemand vervolgens ons gaat bellen om het artikel te verwijderen of te bewerken. Maar gelukkig hebben wij vrijheid van meningsuiting en kunnen wij plaatsen wat we willen plaatsen. Als wij denken dat het nodig is voor de Milanezen om dit nieuws plaatsen, dan doen we dat ook.”
Kunt u een voorbeeld geven van een keer dat iemand niet blij was met een artikel van uw nieuwssite?
“Jaren geleden werd de (oud)- president van voetbalclub Como veroordeeld voor “falso bilancio”, een valse begroting. Oftewel: boekhoudfraude. Hij heeft ook bekend zodat hij een lagere gevangenisstraf kreeg. Vorige maand kwam hij naar ons toe met de vraag of wij alle artikelen over hem konden verwijderen. Hij zei dat hij depressief was en al die media-aandacht zijn leven had verpest. In zo’n geval bespreken we of we de nieuwsberichten gaan houden. We hebben ook genoeg veroordeelde mensen gehad die achteraf boos waren op onze nieuwsberichten, maar bij ons geldt: als diegene veroordeeld is, blijf het artikel staan. Zo niet, passen wij hem aan.”
Op de Press Freedom Index, een score die de persvrijheid van een land bijhoudt, scoort Italië best laag: namelijk de 46e plek. Merkt u het gebrek aan persvrijheid?
“De situatie is heel grijs. Eerst kon je het nieuws alleen luisteren op tv en de radio. Alle informatie werd doorgenomen door de overheid, die media in de handen had. Daarna had je een klein groepje machtspersonen zoals Silvio Berlusconi die de meerderheid van de kranten en media in bezit hadden. Nu is het iets beter omdat je ook online aan het nieuws kan komen. Onafhankelijke media kunnen nu ook het nieuws op het internet uitbrengen. Een probleem dat toen speelde en nu wat minder speelt, is dat elke politieke partij invloed wil hebben op een televisie- of radio-omroep, maar dat is iets dat altijd zal blijven. Het gebeurt nu in bij Giorgia Meloni en de premiers daarvoor ook al.
Het grootste probleem is dat de grote televisie de eigenaar is van nagenoeg alle kranten. Je kan niks kritisch over de eigenaren schrijven als de eindredacteur van hen is. Het is zeer ingewikkeld. De huidige situatie is niet slecht, maar het kan hopelijk beter. We zien dat jongeren de krant niet meer lezen vanwege het gebrek aan persvrijheid. Echter zien we ook dat jongeren vaker op sociale media hun nieuws vandaan halen, wat ook weer een probleem is op zichzelf omdat het moeilijker te verifiëren is. Lang verhaal kort, de situatie is en blijft grijs.”
Een journalist die werkt bij de IULM-universiteit in Milaan, Umberto Cascone: vertelde dat “de meerderheid van de Italiaanse journalistiek is gebaseerd op meningen in plaats van feiten”. Hoe kijkt u naar deze claim?
“Wat hij zegt, is waar. Het is een typisch Italiaanse manier van journalistiek bedrijven. Maar ik ben een “old school” journalist. Bij ons zeggen we eerst de feiten en daarna mag je je eigen mening over de feiten geven. Maar de feiten blijven feiten. Als iemand iets deed, dan deed iemand dat, daar kan je geen mening over hebben. Deze kwestie is ook grijs, omdat het hierdoor lijkt dat de ene journalist heel links is en de andere journalist heel rechts. We zien dat dat een groot probleem is. In de radio is er simpelweg geen tijd om urenlang te ratelen over een bepaald thema. Bij de televisie werkt het anders. Daar zijn er programma’s die linkse en rechtse journalisten in een ruimte laten bekvechten. Bij ons is dit niet het geval. We behandelen eerst de feiten, dan de meningen.”
