De Europese douane is toe aan een update en dat pakt de Europese Unie groots aan: Met een complete herziening van de douanewetgeving. De oprichting van een centrale EU Customs Datahub en een duidelijke focus op digitale onafhankelijkheid, zet de EU een grote stap in de richting van de toekomst. Afgelopen maand stelde Nederland zich kandidaat voor het agentschap in Den Haag.

Kandidaat

14 november markeerde de eerste aankondiging van de mogelijke positie van Nederland bij het bouwen van de Datahub. De voorzitter van de Tweede Kamer, Eugéne Heijnen, stuurde een brief naar de voorzitter van de Europese Unie waarin hij aankondigde dat Nederland zichzelf kandidaat stelde. “Ons voorstel benadrukt Den Haag als de ideale locatie, met het gebouw aan Churchillplein 1 als het beoogde hoofdkantoor”, aldus de LinkedInpagina van Permanent Representation of the Netherlands to the EU. De woordvoerder van Nederland kaartte aan dat Nederland de ideale plek zou zijn vanwege de vliegvelden Rotterdam en Schiphol Amsterdam, maar ook door de vele organisaties die in Nederland gevestigd zijn. De Europese Unie maakt in het eerste kwartaal van 2026 bekend waar de datahub wordt gebouwd.

De Datahub

“De voorstellen betreffen de meest ambitieuze en omvattende hervorming van de EU-douane-unie sinds de oprichting ervan in 1968”, zo stelde het ministerie van Buitenlandse Zaken in 2023. De Europese Unie pakt de douanewetgeving volledig aan en centraliseert 104 IT-systemen tot één datahub. Frank Heijmann, representative of the Netherlands to the EU en verantwoordelijk voor de onderhandelingen over dit wetsvoorstel voor Nederland, vertelt hierover.

“De hervormingsplannen hangen samen met de huidige druk waaronder de EU-douanediensten opereren, onder meer door een enorme toename van de handelsvolumes”, aldus Rijksoverheid. Met name de e-commerce groeit snel, terwijl aan de grens een toenemend aantal EU-normen gecontroleerd moet worden. Elke lidstaat van de Europese Unie hanteert dezelfde regels, maar werkt met verschillende systemen — in totaal 104. Odoor hoeven bedrijven zich nog maar één keer aan te melden, waar zij dat voorheen bij elk IT-systeem afzonderlijk moesten doen. 

Digital en data soevereiniteit

Digital en data soevereiniteit is een situatie die essentieel is voor de EU Customs Datahub, dit houdt in dat de datahub volledig onafhankelijk is van buitenlandse partijen, op deze manier is de EU in staat volledige macht te hebben over de datahub waardoor de Europese data niet onderdruk staat. Ook meneer Heijmann merkt op dat we afhankelijk zijn van buitenlandse partijen, “We zijn ongemerkt in de hele digitalisering redelijk afhankelijk geworden van Amerika, en soms ook Chinese diensten, Europa is wel bezig met het maken van wetgeving voor data en digital soevereiniteit.” De europese unie wil meer Cloud, chips en andere hard en software uit Europa om zo de afhankelijkheid van de Verenigde staten te verminderen. 

De Europese unie is opzoek naar een nieuwe Europese markt, “wanneer de digital en data soevereiniteit wetgeving er komt zul je zien dat Europa met allerlei innovatie fondsen het bedrijfsleven gaat aan jagen.” Vertelt Heijmann. De Digital en Data soevereiniteits wetgeving zal wetten in kader zetten rond om de afhankelijkheid van buitenlandse providers. Ook particulieren bedrijven zoeken steeds meer naar Clouds en chips die ‘made in Europe’ zijn. Bedrijven willen liever niet meer afhankelijk zijn van landen zoals Amerika. Dit zal betekenen dat er een nieuwe economische markt zal opbloeien in Europa.

Risico’s

“Het is uiteindelijk een erg uitdagende klus”, beaamt Heijmann. “De eisen die aan data- en digitale soevereiniteit worden gesteld, liggen hoog.” De huidige grote cloudproviders zijn allemaal Amerikaanse partijen en voldoen niet aan de eisen van EU-data- en digitale soevereiniteit. Het betreft een grote taak, maar dit vormt geen onoverkomelijk probleem. In de eerste fase kan de datahub namelijk nog werken vanuit het datacenter van de Europese Unie zelf in Luxemburg, totdat externe opties beschikbaar zijn.

Daarnaast houdt de EU nog geen rekening met een mogelijk toekomstig vertrek van een van de lidstaten nadat de datahub is gebouwd en operationeel is, maar er bestaat wel altijd een exitstrategie. Wanneer het agentschap en/of het datacenter zich in het land van vertrek zou bevinden, zou volgens Heijmann de volgende oplossing toegepast worden: “theoretisch zou je een nieuwe contractor en/of infrastructuur moeten zoeken.” Op dit moment kijkt men nog niet naar de positie van landen in relatie tot oorlogsspanningen met Rusland of andere landen bij de huisvesting van een toekomstig datacenter en/of agentschap. 

Met de toekomstige EU Customs Datahub zet de Europese Unie een grote stap richting modernisering en onafhankelijkheid op het gebied van internationale handel. Door digitalisering en centralisatie verlopen processen efficiënter en veiliger, terwijl de Europese digitale en data-soevereiniteit wordt versterkt. Tegelijkertijd blijven belangrijke vraagstukken bestaan, zoals de omgang met geopolitieke risico’s en mogelijke uittredingen van lidstaten. Ondanks dat deze vragen nog onbeantwoord zijn, zet de Europese Unie een stap naar een veiligere en modernere unie.