Grappen over oorlog gaan momenteel massaal rond op sociale media. Op TikTok en Instagram verschijnen video’s waarin jongeren satirische sketches maken over een mogelijke ‘derde wereldoorlog’, kledingadvies geven voor tijdens een conflict of memes delen over het leven in een oorlogsgebied. Voor sommigen is het een manier om spanning te verlichten, maar anderen vinden het ongepast om een ernstige situatie zo luchtig te benaderen.
Mediapsycholoog Ewa Miedzobrodzka, een ware expert op dit gebied geeft aan dat jongeren met humor proberen grip te krijgen op een moeilijke situatie. “Lachen, grappen maken of satire creëren kan een copingmechanisme zijn. Het helpt mensen om emotioneel even afstand te nemen van een moeilijke of angstige situatie.” Tijden van oorlog zijn altijd een ernstige situatie, maar de manier waarop mensen ermee omgaan verandert volgens Miedzobrodzka. De huidige mediaomgeving speelt volgens haar een grote rol, nieuws over conflicten is tegenwoordig overal beschikbaar en verspreidt zich sneller dan ooit via sociale media.
“Daardoor worden mensen veel vaker geconfronteerd met beelden van oorlog en geweld dan vroeger”, legt de mediapsycholoog uit. “In zulke situaties zoeken mensen manieren om met die stress om te gaan.” Humor kan daarbij een hulpmiddel zijn. Door grappen te maken kunnen mensen de spanning van een moeilijke realiteit even loslaten. Het kan helpen om angst en onzekerheid tijdelijk te verminderen.
Jongeren met name beïnvloed door video’s
Vooral jongeren kunnen gevoelig zijn voor de invloed van humoristische oorlogsvideo’s. Wie het nieuws niet actief volgt, kan via memes en grappen een vertekend beeld krijgen van wat er werkelijk gebeurt. “Als iemand alleen dit soort content ziet, kan diegene denken dat de situatie minder ernstig is dan die daadwerkelijk is”, zegt Miedzobrodzka. “Bijvoorbeeld wanneer oorlog wordt voorgesteld als een ongemak, zoals grappen over geen wifi of elektriciteit, terwijl het in werkelijkheid om levensgevaarlijke omstandigheden gaat.”
Door herhaalde blootstelling aan zulke beelden kunnen mensen daar langzaam aan wennen en wordt de emotionele reactie zwakker. Wanneer oorlogssituaties vaak in een humoristische context verschijnen, kan dat effect nog sterker worden. Mensen kunnen daardoor het gevoel krijgen dat de situatie minder ernstig is dan die daadwerkelijk is, wat empathie kan verminderen en het moeilijker maakt zich in te leven in de situatie van anderen.
Humor maar tot op zekere hoogte
De grens tussen humor en ongepastheid moet tevens ook niet worden vergeten. Deze grens ligt volgens de mediapsycholoog bij het moment waarop het leed van anderen het onderwerp van een grap wordt. “Als iemand zich in een tragische of gevaarlijke situatie bevindt, en daar grappen over maakt, wordt het problematisch. Zeker als het gaat om iets wat je zelf nooit mee zou willen maken.” Humor kan dus helpen om spanning te verlichten, maar kan ook respectloos worden wanneer het de realiteit van een conflict bagatelliseert.
Content zorgt voor veel likes en reacties
Platformen zoals TikTok en Instagram belonen content die veel reacties en interactie opleveren. “Controversiële of opvallende content zorgt vaak voor veel likes en reacties, daardoor kan het snel viraal gaan”, zegt Miedzobrodzka. Voor makers kan dat een motivatie zijn om humoristische video’s over serieuze onderwerpen te maken. Volgens Miedzobrodzka is het daarom belangrijk om kritisch te blijven op alle content wat online verschijnt. “Niet alles wat we online zien is echt. Door nieuwe technologieën zoals AI kunnen video’s ook eenvoudig worden gegenereerd.”
Slechts een tijdelijke ontsnapping
Tegelijkertijd benadrukt Miedzobrodzka dat humor niet per definitie negatief is. Voor veel mensen kan het een manier zijn om even afstand te nemen van een angstige realiteit. “Humor kan stress en angst op korte termijn verminderen”, zegt ze. “Het geeft mensen een mentale pauze.” Die verlichting is echter vaak tijdelijk. Humor kan helpen om even te ontsnappen, maar het lost de onderliggende problemen of zorgen niet op.
Volgens Miedzobrodzka blijft het daarom belangrijk om kritisch te blijven kijken naar hoe oorlog en conflicten online worden gepresenteerd. Humoristische video’s kunnen zeker steun bieden, maar het is essentieel dat de kijker weet wat er daadwerkelijk gebeurt in oorlogsgebieden. “Alleen zo kan er door jezelf worden bepaald of de voorgeschotelde content gepast of juist ongepast is”, legt ze uit. Voor wie onder stress staat, kunnen zulke video’s op korte termijn verlichting bieden, “maar ook voor hen geldt dat de jolige video’s niet de realiteit zijn en dat echt ontsnappen niet tot een van de mogelijkheden behoort.”
