Japan is gisterochtend ruw wakker geschud door een zware aardbeving in het westen van het land. Het epicentrum lag, met een kracht van 6.2, in de prefectuur van Shimane, op het eiland Honshu. Mensen waren geschrokken en ongerust. De Japanse omroep NHK meldde echter al snel dat er geen tsunamirisico was. Hoe komt het dat er dit keer geen sprake was van een tsunami vergeleken met de aardbeving in 2011 en hoe vertellen technologische ontwikkelingen wat er te wachten staat? 

Japan wordt regelmatig getroffen door aardbevingen, omdat het land ligt in de zogenmoede Ring van Vuur: een gebied rondom de Grote Oceaan wat natuurrampen veroorzaakt door de samenstelling van oceanische- en continentale platen. In 2011 vond er een beving plaats met een kracht van 9.0, ongeveer honderd kilometer van de kunst van Fukushima. Dit leidde tot een tsunami en een kernramp. Het was een van de meest aangrijpende aardbevingen voor Japan. 

Volgens Wouter Schellart, hoogleraar geofysica en geologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, zijn er meerdere redenen waarom de aardbeving in Shimane niet heeft geleid tot een vloedgolf. 

De plaats van het epicentrum

Ten eerste vond de beving van gisterochtend plaats op het land. “Om een vloedgolf te creëren moet het onder zee plaatsvinden, waarbij de breuk ervoor zorgt dat de zeebodem omhoog of dan wel omlaag beweegt”, legt Schellart uit. “Dat gebeurt eigenlijk het meest bij breuken zoals in 2011, waarbij de breuk als het ware een helling maakt van 10 à 20 graden.” 

Type aardbevingen

Ten tweede speelt het type breuk een belangrijke rol. “De voornaamste reden waarom deze aardbeving niet een tsunami heeft veroorzaakt, is omdat het type aardbeving anders is dan de typische aardbevingen die wel tsunami’s genereren”, vertelt Shellart. “De breuk van gisterochtend ging verticaal de grond in, dan is het doorgaans zo dat de zee- of aardbodem helemaal niet omhoog of omlaag gaat” Zo is de kans minimaal dat er enig water omhoog wordt gestimuleerd. Schellart omschreef de situatie in Shimane op kleinere schaal: “Het is net als wanneer je een steentje in de vijver gooit. Dan gaan de golven zich verplaatsen over het wateroppervlak. Maar als die zeebodem helemaal niet verplaatst, dan gaat er ook geen water omhoog aan het oppervlak en ontstaat er geen tsunami.” 

De voorspelling

Japan worstelt al duizenden jaren met aardbevingsactiviteit. Met technologische ontwikkelingen proberen onderzoekers meer te weten te komen over de verschillende bevingen. Allerlei aardbevingsinstrumenten, bijvoorbeeld een seismometer, neemt de trilling waar. Verspreid over heel Japan, en zelfs op de zeebodem, staan deze seismometers. “Het kan precies meten waar het epicentrum plaatsvindt en ook of de beving mogelijk een tsunami kan genereren”, vertelt Wouter Schellart. Toch blijft het een lastig proces door onvoldoende kennis. Het vindt zich tientallen kilometers diep, waardoor het ook nog eens lastig te onderzoeken is. Hoewel aardbevingen nog niet altijd te voorspellen zijn, kan Japan dankzij deze meetnetwerken wel sneller zich voorbereiden op de gil van de aarde.