Nederlandse jongeren scoren internationaal relatief goed op mentale gezondheid, maar de problemen nemen toe. Hoe kan dat?
In Nederland lijken jongeren geestelijk relatief gezond vergeleken met andere Europese landen, maar recente cijfers laten een andere kant zien: stress, eenzaamheid en suïcidale gedachten nemen toe. Volgens onderzoeken van het RIVM en het Trimbos-instituut worstelt een groot deel van de jongeren met mentale klachten, terwijl wachtlijsten en beperkte toegang tot zorg vaak voorkomen dat zij op tijd hulp krijgen. Hoe verhoudt die gunstige internationale positie zich tot deze binnenlandse stijging van klachten?
Nederland in internationaal perspectief
Internationaal wordt de mentale gezondheid van jongeren vaak onderzocht door organisaties als UNICEF en de WHO. Wereldwijd heeft ongeveer 1 op de 7 kinderen en jongeren in Europa een psychische aandoening, zoals angst, depressie of gedragsstoornissen (WHO, 2025). Uit vergelijkend onderzoek blijkt dat Noord-Europese landen, waaronder Nederland, relatief goed scoren op geestelijk welzijn van jongeren, in tegenstelling tot landen in Oost- en Centraal-Europa, waar jongeren vaker mentale problemen melden.
Toch blijft Nederland niet buiten schot. Volgens het RIVM ervaart bijna 30 procent van de leerlingen van 12 tot 16 jaar in het voortgezet onderwijs mentale problemen in de afgelopen zes maanden, waarbij meisjes vaker klachten melden dan jongens (38,3% tegenover 20,9%). Ook onder jongvolwassenen tussen 16 en 25 jaar meldt meer dan de helft van de jongeren mentale gezondheidsproblemen, zoals eenzaamheid en piekergedachten (RIVM, 2025).
“Het aantal jongeren dat echt in de GGZ onder behandeling is, neemt af. Maar tegelijkertijd neemt het aantal jongeren dat met klachten worstelt toe,” zegt Marjan ter Avest, directeur van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie. “Dat betekent dat veel jongeren niet de hulp krijgen die ze nodig hebben.”
Waarom stijgen de klachten ondanks een relatief gunstige positie?
Het lijkt een paradox: Nederland staat relatief goed op internationale ranglijsten, maar de binnenlandse trend laat een stijging zien. Verschillende factoren spelen hierbij een rol.
Volgens Ter Avest leggen veel jongeren de lat hoog voor zichzelf, op school, studie en maatschappelijk vlak. “Sommige problemen horen bij de leeftijdsfase, maar prestatie- en vergelijkingsdruk kunnen de mentale gezondheid ernstig onder druk zetten.”
Sociale media vergroten de mogelijkheden om jezelf te vergelijken met anderen. Dat kan onzekerheid en angst versterken. Ter Avest: “Jullie generatie leeft in een andere tijd. Jongeren zijn voortdurend online en dat heeft bewezen negatieve effecten op hun mentale welzijn.”
Toegang tot zorg en preventie
Hoewel Nederland voorzieningen biedt zoals huisartsen, schoolpsychologen en inloopplekken, zijn wachttijden lang. Lichte klachten komen daardoor vaak niet tijdig in beeld, wat kan leiden tot verergering van psychische problemen. Ter Avest noemt initiatieven zoals @ease en Mind Us, waar jongeren laagdrempelig steun kunnen krijgen. “We moeten meer investeren in preventie, want voorkomen is beter dan genezen.”
De trend is zorgwekkend
Hoewel Nederland internationaal relatief hoog scoort, zijn de cijfers voor binnenlandse trends zorgwekkend. Het aantal jongeren met mentale problemen stijgt, net als het aantal suïcides onder jongeren. De uitdaging is niet alleen het behouden van een goede internationale positie, maar vooral het aanpakken van de groeiende mentale druk in eigen land.
Ter Avest benadrukt dat scholen, gemeenten en zorginstellingen beter moeten samenwerken om jongeren sneller en effectiever te helpen: “Zorg dat er per regio goed zicht is op welke jongeren hulp nodig hebben en waar capaciteit is, zodat wachttijden worden verkort en jongeren niet tussen wal en schip vallen.”
Nederland scoort internationaal relatief goed op mentale gezondheid onder jongeren, mede door openheid over mentale problemen, een ontwikkeld zorgsysteem en preventieve initiatieven. Toch stijgt het aantal jongeren met mentale klachten. Prestatiedruk, sociale media, beperkte tijdige toegang tot zorg en nieuwe maatschappelijke uitdagingen zorgen voor een complex probleem. Het is een paradox: relatief goed presteren, maar tóch groeiende problemen.
Experts zoals Marjan ter Avest benadrukken dat de oplossing ligt in preventie, laagdrempelige hulp en bewustwording. Nederland kan weliswaar trots zijn op de internationale positie, maar de stijgende trend vraagt om serieuze actie.
