De kans is klein dat de spoedbijeenkomst van de VN-Veiligheidsraad maandag tot een harde veroordeling van de Verenigde Staten leidt. Tijdens de vergadering wordt de Amerikaanse militaire actie tegen Venezuela en mogelijke schendingen van het internationaal recht besproken. Met hun vetorecht kunnen de VS een resolutie die tegen hen gericht is, onrechtmatig tegenhouden. “In de praktijk komen ze hier waarschijnlijk mee weg,” zegt Henri de Waele, hoogleraar Internationaal en Europees recht.
Volgens de regels van de Verenigde Naties moet een land dat zelf betrokken is bij een conflict zich onthouden van stemmen of het inzetten van zijn veto. Dit is vastgelegd in artikel 27 van het VN-Handvest. “Als je zelf betrokken bent bij een conflict is het logisch dat je je niet mag uitspreken, zeker als je een vetomacht bent,” vertelt Henri de Waele.
Uitleg VN-Veiligheidsraad
De VN-Veiligheidsraad bestaat uit 15 landen: 5 permanente en 10 wisselende. De permanente leden worden de ‘P5’ genoemd en bestaan uit de Verenigde Staten, China, Rusland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Deze landen beschikken ook over het vetorecht. Hiermee kunnen de P5-landen elke beslissing tegenhouden, ook als die door de meerderheid wordt goedgekeurd. Om een resolutie door te voeren moeten 9 landen vóór stemmen en mag er dus geen veto zijn ingezet.
Dode letter
Hoewel de Verenigde Staten dus eigenlijk niet mogen meestemmen en ook hun veto niet mogen inzetten, is het volgens De Waele nog niet vanzelfsprekend dat zij zich daaraan zullen houden: “Ik denk dat de kans dat de VS gaat proberen alles af te houden heel groot is. Dat veto gaat vrijwel zeker gebruikt worden.” Volgens hem is het uitgangspunt dat een land dat bij een conflict betrokken is niet mee mag stemmen “al jarenlang een dode letter.”
Omdat de Veiligheidsraad zijn eigen regels handhaaft, maken de permanente leden ook regelmatig gebruik van hun veto als zij zelf direct betrokken zijn bij een conflict. Dat gebeurde de afgelopen jaren herhaaldelijk bij Rusland, dat resoluties over Oekraïne blokkeerde, en bij de Verenigde Staten, die bondgenoot Israël steunen, rondom het staakt-het-vuren in de Gazastrook.
Genieten van het veto
Dat de P5-landen elkaar hier niet op aanspreken, komt volgens De Waele doordat ze “van het vetorecht genieten.” Het komt hen goed uit dat zij bij eventuele toekomstige resoluties waarbij zij zelf betrokken zijn, ook hun vetorecht kunnen gebruiken. Bovendien is de kans dat Rusland nu de Verenigde Staten op artikel 27 zou wijzen erg klein. Ze zouden dan alsnog aangesproken kunnen worden over veto’s die zij zelf hebben gebruikt tijdens de oorlog met Oekraïne. “Zolang de Veiligheidsraad er zelf niets aan doet, vrees ik dat dit zo door blijft gaan. Het artikel wordt hiermee een beetje weggeredeneerd. Een veto is een veto, daarmee is de resolutie van tafel.”
Vrijbrief
“Toch kun je langs twee kanten redeneren,” vertelt De Waele. “Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben belang bij een internationale orde die gebaseerd is op rechtsregels.” Door deze actie hebben de Verenigde Staten de rechtsregels geschonden. Dit goedkeuren zou een vrijbrief zijn om vaker dictatoriale regeringsleiders te arresteren. “Het is nu niet in het Russische en Chinese belang om de Amerikaanse actie goed te keuren. Misschien landen de Amerikanen de volgende keer in Moskou om Poetin op te pakken, omdat ze ook daar regime change willen.”
