In 2025 werd het eerst AI museum geopend, Dataland. AI is tegenwoordig bijna overal te vinden. Het is lastig te zien of iets soms AI is of dat iemand dit zelf heeft gemaakt. Voornamelijk kunstenaars zien de ontwikkeling terug in hun eigen werkveld, sommige gebruiken het voor hun eigen exposities terwijl anderen er van uit de buurt blijven. 

AI trainen

 Ilse Meyer, data privacy specialist, vertelt dat je altijd als kunstenaar beroep mag doen op je auteursrecht. “De vraag is of ze hier iets mee gaan doen, je moet namelijk wel bewijs hebben.” “In theorie is het mogelijk, maar het is wel een erg lastige zaak.” Hierbij verwijst ze naar de AI act die recent is ingevoerd in Europa. De auteursrechtwet die op dit moment gehanteerd wordt zijn regels uit 1912 en is dus aan vernieuwing toe. Het is in sommige gevallen juridisch toegestaan om AI te trainen op bestaande kunstwerken zonder toestemming. Echter, het leren van AI is niet vergelijkbaar met het leren zoals de mens dat doet. AI kan niks origineels creëren en gebruikt de voorbeelden dus om een collage te maken die past bij de gegeven instructie, of prompt.

Toekomstig werkveld met AI

Kunst studenten hebben een sterke mening over AI, “ik vind AI een aanval op de drijfveer en creativiteit van mensen.” Vertelt Rune Govers, een theater student bij Fontys. Studente Robin Bogaerts media vormgeving sluit zich hierbij aan, “Ik zie het meer als een soort trend, tijdelijk dus. Het is vooral vervelend dat bedrijven nu denken geen ontwerpers nodig te hebben.” Toch zijn er veel grote bedrijven die steeds meer gebruik maken van AI-vormgeving, denk maar aan de Spotify wrapped van afgelopen jaren of de befaamde McDonald’s reclamespot. Ondanks dat veel bedrijven AI blijven gebruiken delen de studenten niet hetzelfde enthousiasme.

 “Voorheen was ik wel bang, maar nu ik me meer verdiept heb, niet meer.” Vertelt Mae Liewes, student grafisch design. Veel scholen gaan toch aan de slag met de toevoeging van AI in de werkomgeving. Zo komen er lespakketten, leeruitkomsten gericht op AI of andere vormen van voorlichting. Mae geeft aan hier zelf ook les over te hebben gehad. “Er is geen ontkomen meer aan, maar je kunt AI zeker inzetten om processen te versnellen.” Toch sluit niet iedereen zich hierbij aan, Julia Ellen is muzikant en ziet ook de voordelen van AI in haar werkveld. “Het kan je wel helpen als je een ‘writersblock’ hebt of wanneer je simpelweg vastloopt.”

Creativiteit blijft toch iets menselijks voor de studenten, ze zijn er allemaal ook over eens dat creativiteit iets origineels creëren is vanuit jezelf als persoon. Julia noemt het “Iets nieuws genereren uit jouw eigen persoon, gedachten en emoties.” Robin beaamt dit. Zij is het eens met wat Julia benoemt over de basis van waar kunst voor staat en noemt Ai het tegenovergestelde van dat. 

Kunst maken met AI

AI-kunst wordt gedefinieerd als kunst die tot stand komt met behulp van kunstmatige intelligentie. Algoritmen leren van data om originele werken te creëren in verschillende vormen. Jeroen Jongeleen ziet AI kunst heel anders. Jongeleen is een kunstenaar die AI gebruikt in zijn kunst. “Naar mijn idee zal het voor mijn kunst wel meevallen,” vertelt Jeroen.

Je kent hem misschien van zijn werken in de Guerrilla Run, Kruller Müller museum en het Boijmans museum. Jeroen is een beeldende vrijdenkende kunstenaar en heeft vaker AI gebruikt voor een aantal van zijn kunstwerken. “Als kunstenaar is het je taak om je te blijven aanpassen, en daarin ook relevant te blijven.” De kunstenaar maakte een collage van zijn kunst en AI samen tot expositie. Hij wilde graffiti spuiten op een plek waar dit niet kon, dus gebruikte hij AI als een tool voor zijn kunst. Wel behoudt hij een sterke mening over de originaliteit van AI, “Als een opdrachtgever iets daadwerkelijk unieks wil, zal het toch echt mensen werk moeten zijn.”

Originaliteit is menselijk

Errol Boon is kunstfilosoof en deelt de mening dat AI de originaliteit van de mens niet zal kunnen overnemen, maar dat is het niet eens dat AI geen kunst kan zijn,  “Ik geloof niet dat het al dan niet gebruiken van AI uitmaakt of iets kunst is.” Wel verzette hij zich tegen de zogenaamde ‘artificiële creativiteit’, “het blijft een rekenmachine.” Boon waarschuwt mensen ook om te letten op je zelfbeeld. “We moeten vooral niet geloven dat een computer ‘intelligent’ is of kan ‘denken’.” Hij wil benadrukken dat wanneer we dit doen, we een computer gelijk trekken aan de mens.