Aan het eind van de jaren ’90 stond regisseur Peter Jackson voor de taak om The Lord of the Rings-universum van schrijver Tolkien, vol hobbits, tovenaars, elfen en orcs, naar het grote scherm te brengen. Het werd een enorm succes. Dinsdagavond kreeg Jackson tijdens het Filmfestival van Cannes een ere-Palm voor zijn grote bijdrage aan de filmwereld. We spreken filmjournalist van de Veronica Superguide Merel van Baal over de waarde en impact van Jacksons werk: “Hij heeft fantasy zoals we het nu kennen op de kaart gezet.”
Elke film begint met een goed verhaal. En dat The Lord of the Rings een goed verhaal is, was voor het uitkomen van de films al bij een groot publiek bekend. Het boek werd in 1954 gepubliceerd en was een enorm succes met 100 miljoen verkochte exemplaren. De reden dat het verhaal zoveel mensen aanspreekt zit volgens Van Baal in de herkenbaarheid “Het is een groots en episch verhaal over goed en slecht. Maar in de kern gaat het juist over normale mensen. Het wordt niet gewonnen door de grote strijders, maar door kleine hobbits zonder superkrachten die heel vaak helemaal niet zeker weten of het gaat lukken. Maar ze hebben hoop omdat ze het juiste willen doen en uiteindelijk loont dat. Het gaat om hoop vinden in een hopeloze tijd. Ik denk dat mensen er daarom tot op de dag van vandaag troost in kunnen vinden.”
Maar het was geen zekerheid dat de films net zo’n groot succes zouden worden. “Voordat The Lord of the Rings uitkwam, werden fantasyfilms vaak gezien als iets voor kinderen of een niche publiek. Overdreven met groteske kostuums”, legt Van Baal uit. “Peter Jackson daarentegen nam het bloedserieus en vloog het aan als een historische film. Ik denk dat die aanpak het grote verschil heeft gemaakt.”
Volgens Van Baal heeft ook het gebruik van CGI (computer-generated imagery) ervoor gezorgd dat de The Lord of the Rings-trilogie zo’n groot succes kon worden. Sterker nog: het gebruik van CGI was de reden dat Jackson besloot om The Lord of the Rings-trilogie te maken. Hij had namelijk voor de film Heavenly Creatures (1995) de effectenstudio Wētā opgezet, en om het bedrijf te behouden moest hij een verhaal bedenken waarvoor hij het weer zou kunnen gebruiken: “Alle verhalen die ze bedachten leken heel veel op The Lord of the Rings, dus besloten ze om The Lord of the Rings te gaan maken”, aldus Van Baal. “De focus op CGI verklaart waarom de films zo baanbrekend waren. Vooral de motion capture (de techniek waarbij echte bewegingen van mensen worden overgebracht naar een digitaal 3D-karakter, red.) met Andy Serkis die Gollum speelt was nog nooit eerder gedaan. En de CGI die erin zit, ziet er nog bijzonder goed uit voor een film die 25 jaar oud is.”
Maar dat het gebruik van CGI niet de overhand moet nemen, laat The Hobbit-trilogie volgens Van Baal zien: “De orcs in Lord of the Rings werden gemaakt met make-up en zagen er daardoor heel realistisch uit. In The Hobbit is het te veel CGI. Daarnaast was The Hobbit erg kinderlijk, met karikaturale personages en overdreven acteerwerk. Precies wat Jackson met The Lord of the Rings zo goed deed, ging mis in The Hobbit.
Zouden de films vandaag de dag nog steeds zo’n groot succes worden? Van Baal denkt dat een The Lord of the Rings-film nog steeds een succes kan zijn, maar dat het iconisch is geworden door het momentum: “Het succes van een film is altijd een combinatie van factoren. Het moet een goed verhaal zijn, maar ook op het goede moment komen. Logisch gezien zou het vandaag niet meer baanbrekend zijn, maar het heeft heel veel gedaan voor de filmindustrie. We hadden Game Of Thrones bijvoorbeeld niet gehad zoals we het nu hebben gehad als The Lord of the Rings niet had bestaan. Het heeft bewezen dat fantasy wel een groot publiek kan raken.”
