Afgelopen zondag gingen tienduizenden vrouwen — en ook mannen — de straat op in steden als Rio de Janeiro en São Paulo. Ze protesteerden massaal tegen toenemend geweld tegen vrouwen: moord (femicide), verkrachting, stalking en andere vormen van vrouwenhaat. Ongeveer 1 op de 5 (21,4 miljoen) vrouwen in Brazilië ervaarden het afgelopen jaar geweld. “Vanuit de denkwijze, dat je dus als man zijnde een vrouw kunt bezitten, kunt beheersen, dat ze van jou is,” zegt Joice Alves dos Santo, initiatiefneemster van de femicide­marsen binnen de Dolle Mina’s.

Geweld tegen vrouwen neemt toe

In de afgelopen jaren is het aantal vrouwen dat te maken krijgt met geweld extreem hoog, hierbij worden verschillende vormen van geweld gebruikt. “Dat is ook gewoon vergelijkbaar met de situatie in Nederland,” aldus Alves dos Santo. “In vrijwel de meeste gevallen is het een partner, ex-partner of iemand binnen de familiaire kring.” Volgens het Digitale Collectie van het Braziliaanse Forum voor Openbare Veiligheid (FBSP) worden de meeste vrouwen gedood door hun partner (40%), ex-partner (26,8%) of andere familieleden.

“In plekken waar armoede heerst, is vaak ook geweld aanwezig. Er wordt veel gedronken om de situatie even te vergeten, maar meestal heeft dat geen positief effect op je doen en laten,” vertelt Alves dos Santo. Armoede is vooral zichtbaar in de favela’s; dichtbevolkte wijken waar soms honderdduizenden tot miljoenen mensen wonen. Vaak zonder goede zorg, veiligheid of basisvoorzieningen. In zulke omstandigheden grijpen mensen vaker naar middelen zoals alcohol of drugs om de situatie even te vergeten. Maar juist dat gebruik zorgt er regelmatig voor dat conflicten sneller escaleren en agressie toeneemt. Dit draagt allemaal bij aan meer kans op geweld richting vrouwen.

“Zwarte en inheemse vrouwen worden in Brazilië onevenredig vaak slachtoffer van geweld en femicide. Racisme, economische uitsluiting en genderongelijkheid versterken elkaar hier. Discriminatie zorgt ervoor dat deze vrouwen minder toegang hebben tot bescherming, aangifteprocedures, opvang en gerechtigheid.’’

Joice Alves dos Santo

Mannelijk machogedrag

Volgens Alves dos Santo ligt een groot deel van femicide aan een patriarchale denkwijze waarin mannen vrouwen als bezit zien en controleren. In deze context kan het voor een man moeilijk zijn te accepteren dat een vrouw haar eigen keuzes maakt of bij hem weggaat. “Dit patriarchale denken — dat mannen stoer en sterk moeten zijn, en vrouwen zorgzaam en onderdanig — raakt direct aan de basis van femicide.”

Als jij of iemand die je kent te maken heeft met geweld, kun je terecht bij Veilig Thuis via 0800‑2000, bij direct gevaar bel 112.