Het beeld dat jongeren minder willen werken bestaat al langer. Ze zouden vooral kiezen voor vrije tijd, flexibiliteit en korte werkweken. Nieuwe cijfers laten echter zien dat dit beeld niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid: bijna 250.000 Nederlandse jongeren wil juist meer uren werken dan ze nu contractueel doen. Hoe is het vooroordeel dat Gen Z lui is ontstaan?

Volgens onderzoeksbureau Intelligence Group wil meer dan twee derde van de werknemers onder de 30 het liefst fulltime werken. In werkelijkheid haalt slechts iets meer dan de helft dat aantal uren. Daardoor blijft er volgens het bureau jaarlijks zo’n 120.000 voltijdsbanen aan arbeidspotentieel onbenut.

Hoe is het vooroordeel dat Gen Z lui is ontstaan?

Het beeld van een “luie generatie” komt uit meerdere ontwikkelingen tegelijk. Jongeren werken vaker in flexibele banen en geven vaker aan waarde te hechten aan vrije tijd en werk-privébalans. Dat wordt in het publieke debat soms vertaald als minder motivatie om te werken. Daarnaast spelen zichtbare veranderingen op de arbeidsmarkt mee: meer deeltijdwerk, meer bijbanen en minder vaste patronen. Daardoor ontstaat al snel het beeld dat jongeren minder werken, terwijl dat niet altijd blijkt te kloppen. De verschillende generaties groeien met andere werkomstandigheden op, waardoor soms niet iedereen begrijpt hoe de andere generatie werkt. Door deze verwarringen is het vooroordeel ontstaan dat Gen Z lui is.

“Een van de grootste misverstanden over jongeren op de arbeidsmarkt is dat zij minder uren willen werken of juist geen fulltimebaan willen. Het tegendeel is waar,” zegt topman Geert-Jan Waasdorp van Intelligence Group. “Zij willen eerder meer uren werken en bij voorkeur fulltime, maar zitten vooral vast in kleine deelcontracten.”

Vast in kleine contracten

Volgens de onderzoekers werken jongeren vooral in sectoren als zorg, onderwijs, horeca en retail in kleine of flexibele contracten. Daardoor is het vaak lastig om meer uren te krijgen, ook als zij dat wel willen. Het gevolg is dat veel jongeren hun uren proberen aan te vullen via meerdere bijbaantjes of flexwerkconstructies. Niet omdat ze niet willen werken, maar omdat één baan simpelweg niet genoeg uren biedt. Volgens Waasdorp is er een structurele mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

Supermarkten: jongeren als vaste kracht

Die dynamiek is al langer zichtbaar in sectoren zoals de supermarktbranche. Supermarkten maken veel gebruik van jonge werknemers, mede omdat zij flexibel inzetbaar zijn en relatief goedkoop door het jeugdloon.

Dat beeld past in een langere ontwikkeling. In 2005 werd in de Volkskrant al geschreven over hoe jongeren van 18 of 19 soms als “te oud” werden gezien voor een baan in de supermarkt. Volgens CNV Jongeren leidde dat tot klachten over leeftijdsdiscriminatie, omdat werkgevers vooral zo jong mogelijke werknemers inzetten om kosten te drukken.

Yanna (14) werkt al 1,5 jaar bij de Jumbo in Eersel. “Ik wilde graag een baantje om bezig te zijn, iets te doen voor anderen en natuurlijk een zakcentje te verdienen.” Ze werkt ongeveer 16 uur per week. “Op zich ben ik wel tevreden met de uren, maar op welke afdeling ik word ingepland niet altijd.”

Het beeld dat jongeren lui zouden zijn, begrijpt ze deels. “Ja, op zich snap ik het wel omdat ze veel willen doen met vrienden. Maar om leuke dingen te doen heb je ook geld nodig, en dit is dan een optie.” Ook vertelde Yanna over sociale contacten op het werk. “Er werken op zich veel vrienden van mij bij de Jumbo, maar ik sta vaak alleen. Er werken inderdaad veel jongeren, maar ik klets gewoon met ze wanneer dat kan.”

Het misverstand over jonge werknemers

De cijfers laten zien dat het beeld van de ‘luie Gen Z’ niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid. Terwijl honderdduizenden jongeren aangeven meer te willen werken, krijgen zij die mogelijkheid vaak niet.