Scheldpartijen op sociale media, intimidatie op straat en zelfs doodsbedreigingen. Steeds meer gemeenteraadsleden krijgen te maken met agressie. Uit recent onderzoek van regionale omroepen, de NOS en de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, blijkt dat het aantal incidenten hard stijgt. Vooral vrouwen en minderheden zijn vaker doelwit. Zij krijgen twee keer zo vaak te maken met agressie, bedreigingen of geweld als hun mannelijke collega’s.
Raadsleden krijgen steeds vaker te maken met bedreigingen, intimidatie en zelfs doodswensen. Toch stelt driekwart van de huidige gemeenteraadsleden zich opnieuw verkiesbaar voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. In 2022 gaf nog 15 procent van de raadsleden aan met agressie te maken te hebben gehad. Inmiddels is dat gestegen naar 32,4 procent. KirillBlokker, raadslid en campagneleider van D66 Tilburg, herkent die ontwikkeling. “Als je een normaal gesprek wilt voeren en een antwoord wilt krijgen, moet je dat op een goede manier doen.Agressie werkt averechts.” De meeste agressie houdt verband met het asielvraagstuk en de opvang van Oekraïners. Bijna 30 procent van de raadsleden zegt dat dit invloed heeft op hun functioneren. De gevolgen reiken verder dan de individuele politicus: de agressie zet ook het democratisch proces onder druk.
Dreigende taal en intimidatie
Agressie komt in verschillende vormen voor: van scheldpartijen op sociale media tot intimidatie op straat. Sommige raadsleden krijgen zelfs doodsverwensingen naar hun hoofd. D66-raadslid en campagneleider Kirill Blokker ziet dat de meeste reacties van inwoners gelukkig nog positief zijn, maar hij merkt ook dat het zo nu en dan anders gaat. “Soms loopt er iemand langs die hele nare dingen roept. ‘Jullie komen nog wel een keer voor het peleton.’ Dat zijn heftige dingen om te horen.” Volgens Blokker schuilt er ook een groot risico in het normaliseren van zulke reacties. “We zijn aan het wennen aan een situatie die niet oké is.”
Ook Marinka Hack, burgerraadslid namens de VVD, ziet de agressie toenemen. “In de politiek heb je een dikke huid nodig, maar dat is geen excuus om je onbeschoft te gedragen tegenover volksvertegenwoordigers”, stelt zij. “Op de inhoud mag je het absoluut oneens zijn, maar behandel anderen zoals je zelf behandeld wil worden. Waar je ook op het politieke spectrum staat: iedereen die hier in de raad zit wil het beste. En hoe je daar komt, daar verschillen we natuurlijk over, maar dat zou zonder bedreiging moeten kunnen.”
Verharding op sociale media
Een groot deel van de agressie vindt plaats op sociale media. Volgens Hack is de toon daar de afgelopen jaren flink verhard. “Mensen reageren heel ongenuanceerd”, zegt ze. “In de commentsections is een open gesprek vrijwel verdwenen.” De anonimiteit online speelt hierbij een grote rol. “We zouden online strenger voor elkaar moeten zijn, maar dat is lastig omdat veel accounts anoniem zijn. De drempel om iemand aan te vallen ligt daardoor een stuk lager.”
Ook Blokker ziet veel agressie op sociale media. “Online is het echt heel makkelijk om iemand anoniem te fileren”, stelt de campagneleider. Hij ondervond dat zelf toen een bericht van hem viral ging. “Ik kreeg allerlei verwensingen omdat ik een Oekraïnse moeder heb. De eerste keer denk je: ‘Dikke huid, ik ga gewoon door.’ Maar later besef je pas: het is helemaal niet chill wat me net is overkomen.”
Vrouwen vaker doelwit
“Helaas zie je dat de intimidatie veel erger is bij vrouwen, kandidaten met een migratieachtergrond of de LHBTIQ+-gemeenschap. Deze ondervertegenwoordigde groepen hebben sneller last van intimidatie en van discriminatie”, stelt Blokker. Ook Hack ziet de intimidatie tegenover vrouwen toenemen. “Toen we iets postten over Internationale Vrouwendag, volgden er zeer seksistische opmerkingen. Het valt niet te ontkennen dat vrouwen en minderheden hier regelmatig mee te maken hebben.”
Melden en normeren
Binnen de gemeenteraad is er veel aandacht voor de veiligheid van politici. “De organisatie van de gemeenteraad heeft meerdere keren sessies georganiseerd over agressie en hoe je daarop kunt reageren. Die hebben we met campagneleiders, raadsleden en kandidaat-raadsleden gevolgd. Ook kun je altijd een melding maken; dat is goed geregeld. Daardoor is er meer inzicht in wanneer en hoe vaak het voorkomt. Het is alleen te hopen dat het nooit echt een keer misgaat,” aldus Blokker. Volgens het raadslid ligt de oplossing in het gezamenlijk stellen van grenzen. “Ik denk dat we als maatschappij duidelijke normen moeten stellen. Als we zo niet met elkaar omgaan als buren, waarom accepteren we dat gedrag dan wel richting politici?”
Ook Hack ziet de oplossing in een gezamenlijke aanpak. “We moeten elkaar durven aanspreken. Niet op een belerend toontje, maar door gewoon het gesprek aan te gaan.” Voor incidenten op straat ziet Blokker een belangrijke rol voor omstanders: “Als je iets ziet gebeuren, loop erheen en vraag: ‘Gaat het?’. Zo laat je meteen merken dat dit gedrag niet normaal is.”
Laat je niet afschrikken
Ondanks de toenemende agressie blijven beide politici strijdvaardig. Ze hopen dat jongeren zich niet laten afschrikken om zelf de politiek in te gaan. Blokker benadrukt dat 99 procent van het werk nog steeds “heel leuk en waardevol” is. “Het mooiste van lokale politiek is dat je maar één of twee telefoontjes verwijderd bent van de mensen die de beslissingen maken.” Hack sluit zich daarbij aan. “Er is geen betere manier om je mening uit te dragen dan in de gemeenteraad en je op deze manier in te zetten voor de maatschappij. Ik zou het absoluut aanraden. Ga ervoor.”
