Slechts 32,6 procent van de bijna 62.000 kandidaten voor de komende gemeenteraadsverkiezingen is vrouw. Dat blijkt uit een analyse van stichting Stem op een Vrouw. Hoewel het aandeel licht is gestegen vergeleken met de 27 procent van vier jaar geleden, blijft de politiek nog altijd geen afspiegeling van de samenleving. “Als dat percentage niet groeit, zit daar een structureel probleem”, waarschuwt Karlijn Sol, raadslid voor GroenLinks-Partij voor de Arbeid in Tilburg.

Vooral bij de SGP, CU-SGP (een combinatie van de ChristenUnie en de Staatkundig Gereformeerde Partij in een aantal gemeenten) en JA21 zijn de lijsten overwegend gevuld met mannen. De Partij voor de Dieren is de enige landelijke partij waar vrouwen in de meerderheid zijn (53%), gevolgd door Volt met 47,5 procent. Bij partijen die enkel op lokaal niveau opereren, ligt dit percentage lager, met een gemiddelde van 34 procent.

‘Geen goede afspiegeling’

Niet alleen in de totale breedte, maar ook aan de top van de lijsten is het verschil zichtbaar. “Als een partij de eerste vijf of zes plekken aan mannen geeft, zegt dat iets over hoe inclusief de partij is”, vertelt PvdA-burgerraadslid in Tilburg Patrice de Kluijs. “De helft van de samenleving bestaat uit vrouwen. Als je geen goede verdeling hebt in de gemeenteraad, kun je geen goede afspiegeling van de samenleving zijn.”

In Tilburg is de situatie vergelijkbaar met het landelijke gemiddelde: 35 procent van de kandidaten is vrouw. In dertien jaar tijd is er in de Tilburgse raad slechts één vrouwelijk raadslid bijgekomen (van 13 naar 14). Karlijn Sol noemt die cijfers teleurstellend. “Dat vind ik geen vooruitgang waar we tevreden mee moeten zijn. Het belangrijkste blijft natuurlijk dat we goede raadsleden hebben die democratisch gekozen zijn. Maar dit is te weinig.”

Harder politiek klimaat

De oorzaken voor de scheve verhoudingen zijn divers. “Je merkt dat het steeds moeilijker wordt om mensen te vinden die de politiek in willen”, stelt Sol. “Mensen hebben het idee dat de politiek harder wordt.” Volgens het raadslid krijgen vrouwen bovendien vaker te maken met dubbele maatstaven en agressie. “Vrouwen worden sneller weggezet als te emotioneel of te afstandelijk. Als een man gepassioneerd spreekt, is dat betrokkenheid. Bij vrouwen wordt dat uitgelegd als emotioneel gedrag. Daarnaast zijn er ook misogynistische opmerkingen, zoals opmerkingen over menstruatie of andere persoonlijke zaken.”

Belang van de nuance

Volgens de raadsleden gaat de discussie over het aantal vrouwen op de kandidatenlijsten over meer dan alleen cijfers; het beïnvloedt ook de inhoud van het beleid. “Vrouwen kijken vaak net anders tegen dingen aan”, legt De Kluijs uit. “Het verschil zit in nuances, bijvoorbeeld veiligheid op straat of in een café. Vrouwen kunnen zich beter inleven in hoe belangrijk dat is.” Ook de rolmodelfunctie is volgens de raadsleden cruciaal. Tilburg kreeg onlangs met Fleur Gräper voor het eerst een vrouwelijke burgemeester. “Toen de burgemeester op een school was, zei een meisje; ‘Oh, dan kan het dus ook een vrouw zijn.’ Dat laat zien dat wat je niet ziet je je moeilijk voor kunt stellen.”

Voorkeursstemmen

Om de verdeling in de raadzaal te corrigeren, wijzen organisaties als Stem op een Vrouw op de kracht van de voorkeursstem. Hiermee kunnen kiezers de vooraf bepaalde volgorde van een kandidatenlijst doorbreken. Omdat vrouwen vaak op de ‘onverkiesbare’ middenposities worden neergezet, kunnen zij via deze weg toch een zetel bemachtigen. “Je ziet dat campagnes om op vrouwen te stemmen vooral aanslaan bij progressieve kiezers die al aandacht hebben voor dit onderwerp. Maar partijen waar de verhouding minder goed is, benadrukken dat belang minder”, stelt Sol. Volgens De Kluijs is dit vooral bij rechtse partijen belangrijk. “Bij rechtse partijen worden mannen traditioneel vaker als ‘de betere keuze’ gezien. Daar is het dus nóg belangrijker om strategisch op vrouwen laag op de lijst te stemmen.”

Stap de raad in

Ondanks de barrières blijven de huidige vrouwelijke raadsleden optimistisch. Ze hopen dat meer vrouwen de stap naar de politiek durven te zetten. “We kunnen dit alleen veranderen als we er samen aan werken”, stelt Sol. “Kom eens praten, kom kijken en doe vooral mee.” De Kluijs vult aan: “Ik zou vrouwen stimuleren zich verkiesbaar te stellen en ervaring op te doen. Wordt lid van een partij, laat je horen en zorg dat alle groepen vertegenwoordigd zijn. We moeten echt richting die vijftig procent.”