Een ongeluk zit in een klein hoekje. Dat ondervond paraglider Marcel van de Wege toen hij tijdens het paragliden een klif miste terwijl hij aan het landen was en ruim 10 meter naar beneden stortte. Het ongeluk gebeurde tijdens het soaren, waarbij piloten gebruikmaken van opstijgende wind langs bijvoorbeeld een klif of duin. Marcel kwam in turbulente lucht terecht en zijn scherm kon hem niet meer dragen. Hij liep meerdere scheurtjes in een ruggenwervel op en had tijdelijk last van een klapvoet.

Toch is Van de Wege niet gestopt met paragliden. “Wat ik daarvan vooral heb geleerd, is dat je de invloed van terrein en wind nooit moet onderschatten. Een paar meter verschil kan ineens een totaal andere luchtstroming betekenen.” Zijn ongeluk staat niet op zichzelf. De afgelopen maanden kwamen meerdere ongelukken met paragliders in het nieuws. Dat roept de vraag op hoe veilig de sport eigenlijk is. Hoe vaak gaat het mis, wat zijn de risico’s en wat kunnen piloten doen om deze risico’s te beperken?

Hoe vaak gaat het mis?

Hoe vaak ongelukken en incidenten met paragliders voorkomen, is lastig vast te stellen. Niet alleen het aantal ongevallen is van belang, maar ook hoeveel mensen de sport beoefenen en hoeveel vluchten er worden gemaakt. De KNVvL wil, ondanks meerdere verzoeken, geen cijfers delen over het aantal ongevallen met paragliders. De bond waarschuwt wel voor te snelle conclusies op basis van nieuwsberichten. “Meer aandacht voor ongevallen in het nieuws betekent op zichzelf niet dat het risico is toegenomen”, schrijft de KNVvL.

Een Britse studie uit 2022 van the National Library of Medicine geeft wel een indicatie van de risico’s. Onderzoekers vroegen 1.788 paragliderpiloten naar hun vlieguren en incidenten. Samen maakten zij in 2019 ruim 96.000 vluchten. Op basis daarvan schatten de onderzoekers het aantal dodelijke ongevallen op 1,4 per 100.000 vluchten en het aantal ernstige verwondingen op 20 per 100.000 vluchten. De onderzoekers vonden daarnaast dat slechts 0,6 procent van de gemelde incidenten werd veroorzaakt door materiaalproblemen. De meeste incidenten waren volgens de studie terug te voeren op fouten bij het besturen of beslissingen van de piloot.

De cijfers zijn afkomstig uit Groot-Brittannië en gaan over 2019. Ze geven daarom geen direct beeld van de huidige situatie in Nederland. Volgens de KNVvL zijn voor uitspraken over trends “zorgvuldig verzamelde, vergelijkbare gegevens nodig, waarbij ook de omvang van de beoefening wordt meegenomen.”

Waarom kan het misgaan?

Van de Wege controleert voor iedere vlucht zijn materiaal. Hij controleert het scherm, lijnen, harnas, gespen en karabiners, allemaal materiaal wat wordt gebruikt voor het paragliden. Maar volgens Van de Wege zit het risico niet alleen in het materiaal. “Wat ik van het ongeluk geleerd heb is vooral dat je de invloed van terrein en wind nooit moet onderschatten. Ik kijk goed naar de windrichting, windsterkte, windvlagen en wat het terrein met de lucht doet. Ook meet ik voor het starten altijd de windkracht.”

Wanneer vlieg je juist niet?

Een van de belangrijkste manieren om risico’s te beperken, is volgens zowel vliegschool Maurik Paragliding als Van de Wege weten wanneer je niet moet vliegen. Maurik Paragliding noemt een duidelijke grens: “Als de windkracht >22km/h en/of harde windstoten zijn.” De KNVvL benadrukt daarnaast dat piloten bereid moeten zijn om een vlucht uit te stellen wanneer de omstandigheden daar aanleiding toe geven. Van de Wege heeft daar een duidelijk advies voor, vooral voor beginnende piloten: “Leer om niet te vliegen. Als de omstandigheden niet goed zijn of je twijfelt, gewoon niet starten. Je kunt altijd een andere dag vliegen.”

Hoe worden risico’s beperkt?

Volgens de KNVvL begint veiligheid bij “goede opleidingen bij erkende scholen, brevettering en certificering”. Een brevet laat zien dat een piloot bepaalde kennis en vaardigheden beheerst. Ook voorlichting over weersomstandigheden, verantwoord materiaalgebruik en het herkennen van de eigen grenzen zijn volgens de bond belangrijk.

Maurik Paragliding is een erkende vliegschool en benadrukt het belang van een goede opleiding. Volgens de vliegschool moet een piloot minimaal voldoen aan de KNVvL-brevetteringseisen van 40 vluchten en de bijbehorende oefeningen en taken goed beheersen voordat iemand zelfstandig gaat vliegen. Toch verschillen de omstandigheden waarin piloten vliegen. Bij het soaren vliegen bijvoorbeeld verschillende typen schermen met verschillende snelheden. Volgens Maurik Paragliding kan dat voor extra risico zorgen, omdat piloten elkaar vaker inhalen. Ook het gedrag van andere piloten kan volgens Van de Wege risico opleveren. “Niet iedereen kent of past de voorrangsregels, zoals rechts aanhouden, meteen goed toe. Ook al weet je zelf wat de regels zijn, je moet altijd blijven anticiperen op anderen.”

Risico’s verdwijnen nooit helemaal

Ook met een goede opleiding, geschikt materiaal en kennis van het weer blijven risico’s bestaan. “Risico’s zijn nooit volledig uit te sluiten”, schrijft de KNVvL. “Wel kunnen we er samen veel aan doen om ze te beperken. Piloten, instructeurs, scholen en de bond hebben ieder hun verantwoordelijkheid.” Volgens de KNVvL speelt ook het registreren van incidenten een belangrijke rol. Door incidenten te verzamelen en ervaringen te delen, kunnen opleidingen en veiligheidsmaatregelen volgens de bond verder worden verbeterd.

Voor Van de Wege zijn de risico’s in ieder geval geen reden om te stoppen met vliegen. “Soaren is echt verslavend op een positieve manier. Het gevoel dat je met alleen wind en je scherm boven een duin of langs een klif kunt blijven vliegen, blijft geweldig.” Zijn eigen samenvatting van dat gevoel: “satisflying.”