Het WK wielrennen in Rwanda is in volle gang. Bij de junioren behaalde Nederland dinsdag al twee gouden medailles. Buiten de sportieve prestaties om, waarschuwt onderzoeksjournalist Anneke Verbraeken voor een schaduwkant van het land: “Het WK wielrennen had nooit in Rwanda georganiseerd mogen worden.” 

Wanneer de wielrenners door het centrum van Kigali racen, worden zij bijna verblind door al het pracht en praal: de felgekleurde traditionele huizen naast glanzende moderne gebouwen, straatjes vol levendig groen en tropische bloemen. Maar zodra je buiten de hoofdwegen van de stad komt, merk je daar niks meer van. Iedereen loopt op blote voeten, terwijl dat officieel volgens de regering niet eens mag, en de bevolking leeft allemaal in eenvoudige huizen. Ondanks de grote investeringen van dictator Paul Kagame in de infrastructuur en de toerismesector voor het WK wielrennen, profiteert de lokale bevolking nauwelijks.  

De macht van Kagame 

Sinds de genocide van 1994 is dictator Paul Kagame aan de macht. Bij deze genocide werden binnen enkele maanden ongeveer 800.000 Rwandese vermoord, vooral Tutsi’s door Hutu-extremisten (Tutsi’s vormden een kleinere etnische groep en Hutu’s de meerderheid in het Rwanda van vroeger). Door illegale roofpartijen in buurland Congo wist hij Rwanda snel weer op te bouwen tot een kleine modelstaat. “Rwanda steelt onder andere diamant uit Congo. Dat is natuurlijk een goede bron van inkomsten en deze verschijnt niet officieel in de boeken van het land.’’ legt Verbraeken uit. De economie groeide exponentieel en Rwanda werd ook wel het Singapore van Afrika genoemd. Wel is het een kleine modelstaat met een schaduwkant, want ondanks het grote succes blijft de bevolking achter. “Alle inkomsten blijven bij een kleine elite rondom de dictator Kagame en zijn vrouw’’, vertelt Verbraeken. 

Voor het WK investeerde de regering enorm in het land. De renners fietsen over strak asfalt en slapen in luxe hotels. Maar opnieuw komt dit niet terecht bij de bevolking. “Zij hebben totaal niet het budget om te genieten van de grote winkelcentra en de bars. Dat is allemaal niet voor hen weggelegd. Misschien dat ze hier en daar wat geld hebben verdiend met werk in de bouw, maar dat staat in geen verhouding tot wat het kost om een biertje in die etablissementen kosten.’’ 

Droom van globalisering 

Dat het WK wielrennen in Rwanda terecht is gekomen, is niet heel gek. Al jaren probeert de UCI, de wereld wielerbond, het wielrennen te globaliseren. Door het WK te organiseren op allerlei plekken in de wereld, zoals in Australië in 2022, volgend jaar in Canada en nu dus in Rwanda. Zo probeert de UCI de hele wereld wielergek te maken. Dat de organisatie dan bij het Rwanda van Kagame uitkomt, is niet vreemd. De regering investeert al een tijd in sport. Zo staat er op de shirts van voetbalclubs Arsenal en PSG ‘Visit Rwanda’ en sponsoren zij de NBA. “Dan past het WK wielrennen er naadloos in”, legt de onderzoeksjournalist uit.  

Ondanks dat het misschien logisch is, is het allesbehalve perfect volgens Verbraeken: “Als je een WK wil organiseren in een dictatuur waar mensen worden gestraft, omdat ze kritiek hebben op de regering. Dan is Rwanda daar de perfecte plek voor, maar ik denk van niet. Er zijn nog genoeg andere landen in Afrika waar je kan gaan fietsen.’’  

Sportswashing 

Met het organiseren van sportevenementen probeert de regering te werken aan het imago van het land, ook wel sportswashing genoemd. De regering probeert hiermee meer toeristen naar Rwanda te krijgen. Rwanda investeert al heel lang in het toerisme en vaak is het effect van deze evenementen op toerisme maar kort. “Hetgeen wat wel goed werkt, zijn vooral de heuvels en gorilla’s,. De mensen komen naar Rwanda om gorilla’s te kijken”, vertelt Verbraeken. Een duidelijke tactiek, maar het is zeker niet zo dat heel Rwanda hiervan mee profiteert. “Het is allemaal georganiseerd door de regering en dus verdwijnt het geld ook opnieuw in de zakken van de elite.”  

Met dit WK komt er wel extra aandacht voor de situatie in Rwanda. Verbraeken vindt dit dubbel. “Het WK wielrennen zou daar gewoon niet mogen plaatsvinden. Aan de andere kant zorgt het er wel voor dat er veel extra aandacht komt voor Rwanda.” De oppositieleider van Rwanda zit nu in de gevangenis en Verbraeken denkt dat het WK goed voor haar kan zijn. “Ze zit nu in de gevangenis in Rwanda. Ik denk dat er door het WK wielrennen nog meer aandacht kan komen voor haar.”