Experts en belangenorganisaties reageren verdeeld op het voorstel van D66-leider Rob Jetten om het Nederlandse asielbeleid om te gooien naar een ‘Canadees model’. Critici spreken van een ‘egoïstisch’ systeem, voorstanders zien kansen om gevaarlijke oversteekroutes te beëindigen.

D66-leider Rob Jetten kondigde gisteren aan dat zijn partij wil dat asielzoekers in de toekomst buiten de EU hun aanvraag moeten indienen. Het voorstel heeft gemengde reacties opgeroepen bij migratie-experts en politieke organisaties.

‘Egoïstisch model’

Roos Ykema, voorzitter van migratieorganisatie Migreat, reageert vernietigend op het D66-voorstel. “Het Canadese model is een erg egoïstisch model, waarbij vooral wordt gekeken welke migrant economisch iets oplevert voor het land,” zegt Ykema.
Volgens haar past het voorstel “precies bij de Europese trend, waarin migratiebeleid totaal niet over de vrijheid of veiligheid van de persoon die vlucht of migreert, maar alleen om economisch of politiek gewin gaat – over de lijken van de 66.519 mensen die overleden aan de Europese grenzen.”

Ykema noemt het voorstel “naïef of gewoon kwaadaardig” omdat buurlanden van oorlogsgebieden volgens haar nooit vrijwillig alle verantwoordelijkheid zullen nemen voor vluchtelingen. Ze vindt het opvallend dat D66, dat individuele vrijheid hoog in het vaandel heeft, nu wil dat mensen verplicht in buurlanden verblijven.

‘Dit is een radicale wijziging’

Saskia Bonjour, universitair hoofddocent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, ziet het voorstel als een duidelijke breuk met eerdere standpunten van D66: “Het is een radicale wijziging. Mensen krijgen geen toegang meer tot asiel in Europa. Ze worden eerst weggestuurd, en pas daarna wordt bekeken of ze recht hebben op bescherming.”

Bonjour begrijpt de wens om het systeem te verbeteren, maar ziet grote praktische en juridische obstakels: “Tot nu toe is het niet gelukt om opvang in derde landen te organiseren op een manier die voldoet aan mensenrechtenstandaarden. En het is zeer de vraag of het juridisch is toegestaan om mensen door te sturen naar landen waar ze geen enkele band mee hebben.”

Ze noemt het voorstel goedbedoeld, maar problematisch. “Het idee om mensen buiten Europa asiel te laten aanvragen is lovenswaardig als het gaat om veiligheid. Maar het is lastig om het goed en menswaardig uit te voeren. Je moet denken aan toegang tot advocaten, goede opvang, onderwijs voor kinderen, en een eerlijke procedure.”

Jonge Democraten: steun voor idee, zorgen over uitvoering

De Jonge Democraten, de jongerenorganisatie van D66, steunen het idee van asielprocedures buiten de EU, maar hebben wel bedenkingen. Voorzitter Frouke van Dam zegt dat het goed is dat D66 “met een nieuw verhaal komt” waardoor asielzoekers geen gevaarlijke tochten meer hoeven te maken. “We verschillen wel van visie met D66 over het sluiten van de asielmogelijkheden binnen de EU,” aldus van Dam. “Wij vinden dat er – zeker met de huidige verdragen – mogelijkheid moet blijven om asiel in Nederland aan te vragen.”

De JD maken zich vooral zorgen over mensenrechtenbescherming: “Zeker met de conservatieve wind in Europa maken we ons zorgen over de bescherming van mensenrechten bij wijziging van deze verdragen,” zegt van Dam.

Politieke verschuiving in Nederland

Bonjour plaatst het D66-voorstel in een bredere politieke context: “Het is een absoluut feit dat wat het redelijke midden vindt extreem is opgeschoven over de afgelopen 25 jaar,” zegt ze. “De hele Nederlandse politiek, inclusief progressieve partijen, zijn op dit punt enorm opgeschoven.”

Volgens de politicoloog betekent het voorstel dat “je geen recht meer hebt op asiel in Europa. We sturen je weg en dan gaan we bekijken wat er aan de hand is.” Dit contrasteert sterk met het beleid van 30 jaar geleden, toen asielzoekers wel werden opgevangen in Nederland.

Verdragswijzigingen nodig

Voor het ‘Canadese model’ moeten internationale verdragen zoals het Vluchtelingenverdrag uit 1951 worden aangepast. Ykema wijst erop dat dit alleen kan “als alle landen die het verdrag al getekend hebben het eens zijn met de aanpassing.”
Jetten erkende eerder dat verdragswijzigingen tijd kosten, maar ziet steeds meer landen openstaan voor ‘modernisering’ van de verdragen. In de tussentijd wil D66 het beleid voor overlastgevende asielzoekers alvast strenger maken.