In België vindt momenteel een vijfdaagse staking plaats in de gevangenissen. De staking begon zondag 6 september om 22.00 uur en duurt tot vrijdag 11 september om 22.00 uur. Ongeveer 80 procent van het gevangenispersoneel staakt volgens de socialistische vakbond ACOD tegen de aanhoudende overbevolking, personeelstekorten en problemen met de veiligheid. Een nieuw rapport van het Europees Comité inzake de Voorkoming van Foltering (CPT) bevestigt dat de omstandigheden in de Belgische gevangenissen de afgelopen jaren sterk zijn verslechterd.
‘Die helpen ons achteruit’
Volgens ACOD-vakbondsman Robby De Kaey zijn de problemen in de gevangenissen niets nieuws. Pogingen om de situatie te verbeteren hebben volgens hem onvoldoende effect gehad. Hij is onder meer kritisch op maatregelen van de overheid. Die hebben het volgens hem moeilijker gemaakt om gedetineerden onder voorwaarden eerder vrij te laten, bijvoorbeeld met een elektronische enkelband. Volgens hem dragen de aangescherpte voorwaarden daardoor bij aan de overbevolking in de gevangenissen. “Die helpen ons achteruit”, zegt hij. “Er zat een gat in de boot en ze hebben er een gat bij gemaakt om het water te laten weglopen.”
De problemen versterken elkaar volgens De Kaey. “Als je de overbevolking eruit haalt, heb je al een veel betere situatie. Het is een domino.” Tegelijkertijd blijft volgens hem voldoende personeel nodig om de gevangenissen veilig te laten functioneren.
De vijfdaagse staking volgt op eerder overleg tussen de vakbonden, het kabinet van Verlinden en het Gevangeniswezen. Dat overleg leverde volgens de bonden geen concrete oplossingen op. Met de staking willen de vakbonden druk zetten op de regering om opnieuw in gesprek te gaan en afspraken te maken over de problemen in de gevangenissen.
CPT ziet verslechtering sinds 2017
Dat de problemen in de Belgische gevangenissen niet nieuw zijn, blijkt ook uit een nieuw rapport van het CPT, dat op 8 september werd gepubliceerd. Het comité bezocht in mei 2025 vijf Belgische gevangenissen en twee forensisch-psychiatrische centra.
Volgens het CPT zijn de omstandigheden sinds het vorige bezoek in 2017 aanzienlijk verslechterd. De gevangenispopulatie is sindsdien met 4 procent gestegen en het aantal gedetineerden dat op de grond moet slapen is meer dan verdubbeld. Veel gevangenen beschikken volgens het comité over minder dan vier vierkante meter persoonlijke ruimte.
De overbevolking zorgt volgens het CPT voor meer spanningen tussen gedetineerden en personeel. Ook komt de toegang tot gezondheidszorg en hulp bij mentale problemen onder druk te staan. Door personeelstekorten kan de wettelijk verplichte minimale dienstverlening niet altijd worden gegarandeerd.
Structurele maatregelen kosten tijd
Het kabinet van minister van Justitie Annelies Verlinden zegt ondertussen dat er wel degelijk aan oplossingen wordt gewerkt. In een reactie tegenover HLN wijst het kabinet onder meer op een sectorakkoord dat het beroep financieel aantrekkelijker moet maken en de veiligheid en het welzijn van het personeel moet verbeteren. Een deel van die maatregelen gaat vanaf 1 oktober in.
Daarnaast wil de regering de overbevolking structureel aanpakken met extra gevangeniscapaciteit en het terugsturen van gedetineerden zonder wettig verblijf. Volgens het kabinet gaat een groot deel van de extra middelen voor Justitie naar het gevangeniswezen.
Verlinden noemt de overbevolking, personeelstekorten en problemen met de infrastructuur prioriteiten, maar stelt dat er “geen magische oplossing” bestaat om een probleem dat al tientallen jaren speelt in anderhalf jaar volledig op te lossen.
Het Gevangeniswezen wilde geen interview geven, maar reageerde wel schriftelijk. Woordvoerder Valérie Callebaut laat weten dat de werkdruk in de gevangenissen hoog is. Toch was de situatie tijdens de tweede stakingsdag volgens haar “onder controle”. Volgens haar waren die dag in het hele land bijna zestig personeelsleden opgevorderd.
