De grootste kerncentrale ter wereld is heropend in Japan. Na de Fukushima-ramp zijn hier alle kerncentrales gesloten. Nu vijftien jaar later wil het land weer minder afhankelijk zijn van fossiele brandstof. “Ze kunnen het niet zonder kernenergie, dat is overduidelijk.”
Kashiwazaki-Kariwa, de grootste kerncentrale van de wereld, ligt in de Japanse stad Niigata. De autoriteiten hebben de opening goedgekeurd, maar er blijft wel nog steeds weerstand vanuit het volk. De ramp is een groot litteken in de Japanse maatschappij. Er moet nu bewezen worden dat Japan geleerd hebben van vorige fouten in Fukushima. Door een aardbeving en een tsunami faalde het koelingssysteem hier, waardoor er een explosie plaatsvond.
“Als de Japanners alles weer openen, vertrouw ik er volledig op dat het weer veilig is. Ik vind het dus een goede zaak”, zegt Nassar Kalantar, hoogleraar kernfysica en kernenergie. Japan heeft volgens hem economisch flink geleden onder alle centrales die werden gesloten na de ramp. “Ze kunnen het niet zonder kernenergie, dat is overduidelijk.”
“Ik denk dat ze wel tien keer na zullen denken voordat ze de kerncentrale weer openen na de ramp”, zegt Lars Roobol, afdelingshoofd stralingsonderzoek bij het RIVM. “Het is een hoogtechnologisch ontwikkeld land.” Los van de techniek is er ook veel aandacht besteed aan het veiliger maken van het menselijk handelen, volgens Roobol.
Wat hebben we geleerd van de ramp?
De mantra van Tokyo Electric Power Company (TEPCO), het bedrijf dat de kerncentrale weer start, is “nooit meer”. Hiermee wordt direct gerefereerd aan Fukushima. In het kort hebben ze drie hoofdzaken geleerd van de ramp.
Ten eerste was de kerncentrale onvoldoende opgewassen tegen tsunami’s. “De pompen die het warmwater circuleren in het midden van de reactor zaten bij Fukushima in de kelder. De pompen stopten met werken door de aardbeving. En als de pompen stoppen met werken en er komt vervolgens water in de kelder, dan stopt alles”, zegt Nassar Kalantar.
Ten tweede leert TEPCO van de back-upsystemen die niet goed genoeg waren in Fukushima. De systemen zouden in het geval van een stroomuitval het water moeten blijven koelen. Volgens Kalantar zijn ze bezig met een zogeheten ‘generatie vier’ van kernreactoren. Dit houdt in dat de reactor met bijvoorbeeld zwaartekracht functioneert in noodsituaties. Stroomuitval is dan geen probleem. “Met het systeem van generatie vier zou een Fukushima-ramp nooit plaatsvinden.” Hij verwacht dat deze in 10-15 jaar worden gebouwd. Voor nu wordt generatie drie-plus gebruikt. Dit is kort gezegd de generatie die aan alle nieuwe veiligheidsaspecten voldoet. Dit zijn de reactoren die nu staan in Japan.
Ten derde zijn er destijds, volgens TEPCO, onvoldoende maatregelen genomen om een waterstofexplosie tegen te gaan na schade aan de reactoren. “In Nederland (Borssele) hebben ze tegen het dak van de kerncentrale elektriciteit lopen. Als er een beetje waterstof tegen het dak aankomt, dan doet het ‘poef’ en dus niet ‘BOOM’”, zegt Lars Roobol. Waterstof is namelijk enorm explosief en lichter dan lucht. Zo stijgt het altijd op naar het dak. Door kleine hoeveelheden gecontroleerd te laten ‘exploderen’, wordt een grote explosie voorkomen.
Kunnen we zonder kernenergie?
“Ik heb een probleem met de maatschappij die zegt: ‘Dit wil ik niet, dat wil ik niet.’ Maar ze willen geen CO2 uitstoten”, zegt Kalantar. Volgens hem zouden we meer kerncentrales in functie moeten stellen. “Ik zeg niet dat kernenergie de beste of de enige oplossing is, maar op dit moment zijn de alternatieven ontzettend duur of niet handig.” Hier doelt hij bijvoorbeeld op het stoken van kolen.
Duitsland heeft net als Japan al zijn kerncentrale gesloten in 2011. Ter compensatie is het land kolen gaan stoken, waar enorm veel CO2 bij vrijkomt. Er was namelijk een alternatieve consistente energiebron nodig in Duitsland. “Je wilt een energiebron die je aan kan zetten wanneer je het nodig hebt”, zegt Lars Roobol. Wind en zonne-energie zijn een goede hernieuwbare opwekker van elektriciteit, maar niet “betrouwbaar” genoeg volgens hem; je kunt het niet aanzetten wanneer je wilt.
Ook is het, in turbulente tijden als deze, volgens hem belangrijk dat we een “robuuste energiebron” hebben. Wat inhoudt dat als een land de oliehandel met Nederland zou stoppen, we dan een alternatieve en vaste bron in het eigen land hebben. “Mocht dit gebeuren, dan hebben we nog maar voor een paar maanden olie in Nederland. Een kerncentrale heeft altijd voor een paar jaar voorraad liggen.”
Dit zijn volgens hen allemaal factoren die moeten meewegen tijdens de overweging tussen de verschillende manieren om energie op te wekken.
Fukushima
Na de Fukushima-ramp in 2011 zijn alle kerncentrales gesloten wegens veiligheidsredenen en maatschappelijke druk. Deze ramp vond plaats door een aardbeving van 9 op de schaal van Richter, zegt het RIVM. Dit resulteerde in een tsunami. De combinatie zorgde voor schade in de kerncentrale. De opgeslagen, bloedhete kernbrandstof werd niet meer gekoeld doordat dit systeem niet meer werkte. Zo kwam er waterstof vrij die vervolgens explodeerde.
Er zijn toen 170.000 mensen geëvacueerd. Er is achteraf niet goed te bepalen of mensen zijn overleden door de aardbeving of de kernramp. Ook zou het kunnen dat mensen kanker hebben gekregen door blootstelling aan de vrijgekomen straling. Dit is allemaal moeilijk tot niet te achterhalen.
