Ey! Daily is het publicatieplatform van de studenten van Fontys Journalistiek Tilburg. Hier leren en publiceren we.
Alle content werd geproduceerd binnen een onderwijscontext. Het is een leeromgeving, wat betekent dat deze redacteuren behalve mooie dingen, ook fouten mogen en zullen maken. Meer weten? Stuur je vragen naar eydaily@fontys.nl.
Ey! Daily. is het publicatieplatform van de studenten van Fontys Journalistiek Tilburg. Hier leren en publiceren we.
Alle content werd geproduceerd binnen een onderwijscontext. Het is een leeromgeving, wat betekent dat deze redacteuren behalve mooie dingen, ook fouten mogen en zullen maken. Meer weten? Stuur je vragen naar eydaily@fontys.nl.
Tijdens het jaarlijkse Eindhovense armoededebat donderdagavond werd nauwelijks gesproken over armoede onder jongeren. Dat terwijl steeds meer jongeren financiële problemen ervaren. Volgens het Armoede Fonds ziet 57% van de lokale armoedehulporganisaties die zicht hebben op de hulpvraag van jongeren het aantal jongeren dat hulp zoekt, toenemen. Eindhovens CDA-raadslid Fouad Arrabbany herkent de kwetsbare positie van jongeren: “We proberen zo veel mogelijk jongeren bewust te maken.”
Het Samenwerkingsverband Minima Eindhoven organiseerde donderdagavond het jaarlijkse armoededebat. Beleidsambtenaren, raadsleden en andere ervaringsdeskundigen bespraken verschillende onderwerpen en bedachten in groepen concrete aanbevelingen voor de gemeente. Onder meer de hoge woon- en energiekosten en de toegankelijkheid van hulp kwamen aan bod. Opvallend genoeg kwam armoede onder jongeren nauwelijks ter sprake.
Jongeren blijven onderbelicht
Dat is opvallend, want armoede onder jongeren is een groeiend probleem. Uit onderzoek van het Armoede Fonds blijkt dat 57% van de lokale armoedehulporganisaties die zicht hebben op de hulpvraag van jongeren, het afgelopen jaar een toename zag in het aantal jongeren dat hulp zoekt. Ook blijkt dat 29% van de hulporganisaties ziet dat jongeren door geldproblemen hun opleiding niet kunnen afmaken.
Arrabbany benadrukt dat jongeren niet te lang moeten wachten met het zoeken van hulp. Volgens hem is het belangrijk dat jongeren weten waar ze terechtkunnen: “Op het moment dat je denkt: ik heb er geen controle meer over, ga dan naar de gemeente om hulp te vragen.”
Overgang naar volwassenheid
Een belangrijke oorzaak van financiële problemen is volgens het Armoede Fonds de overgang naar volwassenheid. Uit hun onderzoek blijkt dat 33% van de jongeren tijdens deze overgang in geldproblemen komt. Dat heeft onder meer te maken met een gebrek aan woonruimte, financiële buffers en nieuwe financiële verantwoordelijkheden. Het inkomen van jongeren sluit daar vaak niet op aan.
Arrabbany herkent de kwetsbare positie van jongeren. Volgens hem kan een kleine verandering in de persoonlijke situatie al grote financiële gevolgen hebben. “Er kan zomaar iets in je leven gebeuren. Bijvoorbeeld dat je ruzie krijgt met je ouders, waardoor je geen leefgeld meer krijgt. Of dat je bijbaan niet meer lukt, omdat je het druk hebt met studeren. Dan kan je in één keer die rekening niet meer betalen.”
Geboren worden in het ene land en oud worden in het andere. Dat is het leven van minstens driekwart miljoen migranten in Nederland. Ze bouwden hier hun leven op, kregen kinderen en gaan hier met pensioen. Terwijl zij ouder worden, verandert ook de vraag wie er voor hen moet zorgen. Voor de meeste migrantenouders is het vanzelfsprekend dat hun kinderen die taak op zich nemen. Maar wat denken de kinderen zelf? Ik ging met drie migrantenouders en hun kinderen in gesprek over ouder worden als migrant.
“Ik zou mijn moeder niet willen zien in een instelling. Dat is mijn grootste nachtmerrie”, vertelt Maria, terwijl ze haar moeder Nezha diep in de ogen aankijkt. Ze zitten schuin tegenover elkaar bij een knusse eettafel. Beiden nemen af en toe voorzichtig een slok water. Het gaat nu niet over koetjes en kalfjes, maar over oud worden: iets wat geen mens kan vermijden.
Moeder Nezha verhuisde dertig jaar geleden als enige in de familie van Marokko naar Nederland. Hier heeft ze kinderen gekregen en een leven opgebouwd. Toch twijfelt ze of ze Nederland of Marokko oud wil worden: “Ja, dat is heel moeilijk. Ik zou echt terug willen naar Marokko, maar ik kan ook niet mijn kinderen achterlaten. Als ze straks een gezin hebben, vind ik wel dat ik moet blijven om ze te helpen. Maar dat zal ik ook met plezier doen.”
Nezha ziet zorgen voor je ouders als het minste wat je kunt doen: “Kijk, je ouders hebben altijd goed voor je gezorgd. Ze hebben altijd hun best gedaan. Je zou nooit terug kunnen doen wat ze voor jou hebben gedaan. Maar je zegt wel: als ze ouder zijn, dan moet ik toch wat kunnen betekenen voor ze. Dat heb je meegekregen en dat blijf je houden.”
In de Marokkaanse cultuur wordt eigenlijk altijd verwacht dat je voor je ouders gaat zorgen: “Als je niet voor je ouders zorgt, ben je niet per se een slecht kind, maar dan ben je toch anders dan de rest. Bijna iedereen doet het. Als je dat niet doet, dan hoor je er niet bij.”
Maria werkt in de ouderenzorg als voedingsassistent. Daardoor heeft ze een beeld van hoe ze voor haar moeder zou zorgen: “We hebben het hier ook wel eerder over gehad. Mijn moeder zegt heel erg van: “Het is wel de Nederlandse samenleving, er wordt van jou verwacht dat je gewoon blijft werken, je kan niet voor je ouders zorgen, en dat is oké.” Maar ik denk ook dat ze dat zegt als een soort van voorbereiding. Dus ze denkt dat mijn broertje en ik dat haar aan zouden doen. Terwijl, ik zou het juist heel erg graag willen proberen om het wel te laten lukken. Ook al zou ik kinderen hebben. Ik zou niet alle zorg kunnen aanbieden, want ik ben geen zorgmedewerker, maar ik zou het wel willen.
Een licht geëmotioneerde Nezha vertelt wat ze in haar latere jaren van haar leven nog wil doen: “Ik hoop dat ik kan blijven werken. Gewoon genieten en mijn kinderen zien, ook kleinkinderen. Daar zou ik blij mee zijn. Ik wil ook geen grote last voor mijn kinderen zijn. Natuurlijk als ze de gelegenheid hebben, en hun financiële situatie is goed en alles, dan zou ik zeggen: oké doen. Maar ze moeten het niet als een plicht zien.”
Met een kleine glimlach op haar gezicht vertelt Maria wat ze haar moeder nog gunt: “Vooral dat ze rust heeft. Dat ze kan uitrusten, dat ze niet heel erg veel financiële zorgen of zo heeft. Ik denk vooral dat. Ook dat ze wel naar Marokko kan gaan en daar ook kan blijven. En als ze wil, weer terug kan komen. Ik weet dat het heel belangrijk voor haar is om met haar broers en met haar zussen te zijn. Dat gun ik haar echt.”
“Ik voeg mijn eigen kruiden wel toe”
Zowat elke zondag, klokslag twaalf uur, komen moeder Carol en dochter Dominique een hapje doen bij hun lokaal Chinees-Surinaams restaurant. Hier praten zij over de kerkdienst, hoe hun week ging en, heel belangrijk, de kwaliteit van het eten. Deze keer kwam er een nieuw gespreksonderwerp bij: oud worden.
Carol is op jonge leeftijd, net als velen, van Suriname naar Nederland verhuisd. Surinamers maken het grootste deel uit van ouderen met een migratieachtergrond: iets meer dan 102.000. Suriname was vroeger een Nederlandse kolonie. De onafhankelijkheid van het land in 1975 zorgde voor massale migratiepiek. Die migratiepiek van vijftig jaar geleden is de reden dat Surinamers een van de meest vergrijsde migrantengroepen zijn.
Carol (58) en Dominique (26)
Dominique, die in Nederland is geboren en getogen, was eigenlijk niet bezig met hoe ze voor haar moeder zou zorgen: “Nee, ik heb daar nog niet over nagedacht. Ja, het ligt eraan wat haar wens is. Als ik voor haar zou moeten zorgen, dan zou ik er geen probleem mee hebben. Als de relatie gewoon goed is, en mijn moeder is ziek of zo, dan zou ik daar geen probleem mee hebben.”
In de Surinaamse cultuur is het vanzelfsprekend dat je voor je ouders moet zorgen wanneer ze oud worden. Familie speelt een grote rol: “Wat we heel goed voelen is dat we wel betrokken zijn bij ons gezin; dat hebben de Nederlanders weer veel minder”, zegt Carol. “Er is veel meer eenzaamheid bij de Nederlandse ouders dan bij buitenlandse ouders.
Ouders investeren vaak ook niet in hun kinderen, ze werken alleen. En dan als ze ouder zijn, dan verwachten ze wel hulp. Ja, dan komen je kinderen ook niet. Daar kunnen Nederlandse gezinnen iets leren van buitenlandse gezinnen. Wij doen het heel anders. Wij helpen elkaar. Het is niet voor schut, dat we jou helpen. We zijn heel behulpzaam.”
Ondanks dat Carol heeft meegekregen dat ze voor haar ouders moest gaan zorgen, wil ze dat haar kinderen dat niet gaan doen: “Ik verwacht niet dat mijn kinderen mij gaan verzorgen; dat wil ik niet. Ik wil mijn kinderen niet tot last zijn, dat ze van mij moeten gaan zorgen. Dat is het belangrijkste. Ik wil zo lang mogelijk voor mezelf zorgen.”
Er zijn momenteel vijfendertig verzorgingshuizen in Nederland die specifiek voor migrantenouderen zijn ingericht. In die verzorgingshuizen doen ze aan ‘cultuursensitieve zorg’, zorg die rekening houdt met de culturele achtergrond van een patiënt. Carol zou het liefst alsnog voor een Nederlands verzorgingshuis kiezen: “Nee, gewoon Nederlands. We zijn niet echt opgegroeid met buitenlanders. Dus voor mij is dat geen toevoeging.”
Er zijn veel redenen voor oudere migranten om een migrantenverzorgingshuis te kiezen. Naast het feit dat het personeel vaak de oorspronkelijke taal spreekt, speelt het eten ook een grote rol. Voor Carol is dat geen probleem: “Ik doe niet moeilijk nee. Anders voeg ik wel mijn eigen kruiden toe. We eten wel Nederlands eten, maar op onze eigen manier gemaakt. Een beetje lekkerder gemaakt.”
De soep is op, het gesprek is voorbij, maar het heeft wel geholpen: “Nu ik dit gesprek heb gehad, ben ik me bewuster geworden”, aldus Dominique.’
“Een kwestie van prioriteiten stellen”
Christengemeente de Bron in Waalwijk is al meer dan twintig jaar het tweede thuis voor Konde. In 1993 verliet hij Angola om uiteindelijk in Nederland terecht te komen. Angola was tot 1975 een Portugese kolonie. Na een lange onafhankelijkheidsstrijd belandde het land vrijwel direct in een burgeroorlog die tot 2002 duurde. Vele Angolezen vluchtten naar buurland Congo en oud-kolonist Portugal, maar ongeveer 5,000 vluchtten in de jaren 90 naar Nederland, dat als ‘hip’ werd beschouwd. Inmiddels is het aantal Angolezen in Nederland verdubbeld.
Voor de drukke ingang van de kerk vertelt Konde hoe erg hij het naar zijn zin heeft in Nederland: “Mooi land, hè? Voor ons is dit echt ons land. Mijn vrouw is hier, mijn kinderen zijn hier geboren. Ik voel me gewoon thuis.” Familie is de belangrijkste norm in de Angolese cultuur. Dat zegt zoon Mozes terwijl zijn neefje hem komt lastigvallen: “Familie speelt een hele grote rol. Je bent altijd samen met ze van jongs af aan. We zijn altijd samen opgegroeid. Vaak bezoeken we ook andere familieleden in Europa.”
Mozes hoefde niet lang na te denken toen er gevraagd werd of hij later voor zijn ouders zou zorgen: “Ik zou zeker voor mijn ouders zorgen. Ze hebben ook voor mij gezorgd. Dan vind ik ook dat je dat terug hoort te doen.” Op de vraag of het volgens hem om een cultuur- of generatieverschil gaat, zei Mozes: “Ik denk dat het echt een generatieverschil is. Mensen zeggen: “ik wil niet voor mensen gaan zorgen. Ik wil gewoon lekker met mezelf bezig zijn.” Maar ik denk ook dat je juist die tijd moet koesteren, en dat je niet achteraf met spijt terugkijkt.”
Mozes (21). Konde (58) wenst niet met een foto in het artikel te verschijnen.
Vader Konde is het aan de ene kant eens, maar aan de andere kant wil hij op zichzelf wonen: “Ik wil dat mijn kinderen niet te veel bemoeien, begrijp je? Ze mogen mij bezoeken, iets brengen, boodschappen doen. Maar ik wil zelf ook zelfstandig leven, zo lang mogelijk. Mijn vader was ook zelfstandig, tot hij 83 jaar was. Als ik echt niets meer kan doen, hoop ik dat mijn kinderen gaan letten op mij.”
Terwijl Konde zijn antwoord geeft, knikt Mozes instemmend en gaat hij er verder op in: “Ik denk dat het een kwestie is van prioriteiten stellen. Dan kun je nu misschien iets minder in je eigen leven. Wanneer je ouders er niet zijn, heb je wel meer tijd.”
Veel overeenkomsten, kleine verschillen
Drie ouderen uit drie verschillende landen en drie verschillende continenten zeggen alle drie hetzelfde: ik wil zo lang mogelijk op mezelf wonen en geen last zijn voor mijn kinderen. Oudere migranten zijn zich ervan bewust dat hun kinderen een eigen leven hebben en willen hen daarom zo min mogelijk tot last zijn. Ondanks generatieverschillen, zijn de kinderen bereid om voor hun ouders te zorgen wanneer zij dat écht niet meer kunnen.
Wellicht zijn deze woorden van Konde iets wat vele migrantenouderen in gemeen hebben: “Ik heb mijn best gedaan. God heeft me hier gebracht. Mijn kinderen zijn hier geboren. Ik heb ze laten zien wat hard werken is. Hopelijk kunnen zij dat voortzetten: dat ze veel geld verdienen, zorgen voor hun partners en kinderen, liefde tonen aan een ander. Dat is het belangrijkste voor mij.”
Vrijdagavond, half twaalf. De muziek draait hard, maar de dansvloer is leeg. Pas rond 1:30 loopt het vol en om 4:00 gaan de lichten weer aan. Steeds meer clubs zien het: jongeren gaan minder uit. ‘Het is niet meer zoals vroeger’. Maar waarom eigenlijk?
Steeds duurder
Een paar drankjes en een taxi naar huis, op een avondje uit ben je zo 50 euro kwijt. Voor veel jongeren en studenten is dat te veel. Het gevolg hiervan is dat ze veel vaker bij iemand thuis gaan ‘indrinken’. Het gevolg: ze komen pas laat de club binnen. “Iedereen komt laat, daarom gaan wij ook zo laat. Anders staan we helemaal alleen binnen.” vertelt Fleur (18).
Laat uit, moe de volgende dag
Aan het late uitgaan zijn ook gevolgen “Doordat je pas om 4 u thuiskomt, weet je dat je je de volgende dag ook niet fit genoeg bent” zegt Fleur. Als jongeren de volgende dag moet sporten, werken of studeren kan het zijn dat ze een korte nacht hebben, dit kan gevolgen hebben op het dagelijkse leven. “Jongeren hebben 8 tot 10 u slaap nodig, met een avondje uit slapen ze vaak maar 5 uur, zo bouw je een slaaptekort” zegt huisarts Maaike.
Andere manieren
Jongeren gaan niet alleen minder uit, ze doen het ook anders. Festivals worden steeds populairder, daar ben je de hele dag en zie je meerdere artiesten. Ook gaan steeds meer jongeren terrassen, dit doen ze vaak overdag of aan het begin van de avond. Ook komen er nieuwe avonden zoals een silent bingo. Daar kun je gewoon drinken en lol maken met je vrienden op een minder laat tijdstip. “Ik vind dat veel meer mijn geld waard, dan een nacht waar ik niks meer van weet” vertelt Despina (20)
Wat doen clubs hieraan
Eigenaren van kroegen en clubs merken ook dat jongeren steeds minder uitgaan. “Soms staat er niemand binnen, dit is ook niet fijn voor de omzet, maar vooral de gezelligheid wordt hierdoor flink afgenomen.” Sommige clubs proberen verschillende dingen, om zo toch nog mensen naar hun toe te trekken. Ze nodigen artiesten uit of hebben speciale kortingen op drankjes.
Uitgaan verdwijnt niet, maar het verandert. Waar jongeren vooral naar clubs gingen, gaan ze nu liever naar festivals of naar het terras.
Wie uit Bulgarije komt, is meestal niet na een keer klaar met stemmen voor een president. Ook dit jaar gingen de Bulgaren 2 keer richting de stembussen. Dit was op 25 oktober en op 1 november. Waarom gaat dit zo ingewikkeld?
Eerste ronde
In de eerste ronde konden de Bulgaren kiezen tussen 27 kandidaatskoppels. Je stemt dus niet op een persoon, maar op een duo. Er zit ook een vicepresident bij. Om de eerste ronde te winnen, moet een kandidaat meer dan de helft van de stemmen halen. Dat is alleen niet genoeg, ook moet er meer dan de helft van alle kiezers op komen dagen bij de stembussen. Dit lukt bijna nooit. Dit jaar was er de laagste opkomst ooit, er stemde maar 23% in de eerste ronde. ‘Wij zaten te wachten op de drukte, maar die kwam niet.’ Vertelden de medewerkers op het stembureau in Eindhoven.
Na een week
In de tweede ronde blijven alleen de twee beste kandidaten over vanuit de eerste ronde. Hier is het heel simpel: Wie dan de meeste stemmen krijgt, wint. Hier heeft de opkomst geen invloed meer op. Ook hier kwamen alleen weinig. Ina Christova stemde zelf ook in Eindhoven. ‘Dit is het moment dat het volk een stem heeft, en nu blijven veel mensen thuis. Dat vind ik echt heel erg’. Dit jaar waren de kandidaten Andrej Gjoerov en Iliana Jotova.
Vaak stemmen
Dit jaar stemden er weer weinig mensen. Bulgaren moeten de laatste jaren heel vaak naar de stembus, er komen steeds nieuwe verkiezingen. Hierdoor wordt het stemmen steeds minder enthousiast. Ook deze verkiezing kwam eerder dan gepland. De president stopte er in januari mee en begon zijn eigen partij. Hierdoor nam Iliana Jotova het over. Het gevolg hiervan: die recordlage opkomst. Dit laat zien dat de Bulgaren steeds minder betrokken zijn tijdens de verkiezingen.
De uitslag
De uitslag wordt net als bij verkiezingen in Nederland, bekendgemaakt via exitpolls. Zo krijg je langzaam te zien hoe alle mensen hebben gestemd. Deze geven aan dat Iliana Jotova de meeste stemmen heeft: 52%. Andrej Gjoerov kwam op ongeveer 44% uit. De officiële uitslag van de kiescommissie volgt deze week. Maar dat het ingewikkeld is, daar is iedereen het over eens. Zelfs de mensen die werken bij het stembureau. ‘Het is veel werk, maar dat heeft een belangrijk doel: een stem’.
Tijdens de Global Media and Information Literacy Week van UNESCO staat mediawijsheid centraal. Nu jongeren online te maken krijgen met onder meer sextortion, cyberpesten en met AI gemaakte naaktbeelden, is mediawijsheid belangrijker dan ooit vertelt Kira Mar Esparbé Gasca, van expertisecentrum Offlimits. Mediawijsheid helpt jongeren om bewuster om te gaan met de digitale wereld, maar is volgens EsparbéGasca niet voldoende: “Je kunt jongeren niet verantwoordelijk maken voor het voorkomen van misbruik door anderen”.
Uit onderzoek van UNESCO blijkt dat 43 procent van de onderzochte landen media- en informatievaardigheden hebben opgenomen in het formele onderwijs. UNESCO vraagt deze week wereldwijd aandacht voor het belang van mediawijsheid. Volgens Esparbé Gasca moet dit voor elke jongere beschikbaar zijn: “Ieder kind zou op school dezelfde stevige basis in mediawijsheid moeten krijgen, met lesmethodes waarvan de effectiviteit is aangetoond.”
In het onderwijs
Scholen spelen een belangrijke rol bij het voorbereiden van jongeren op de digitale wereld. Dat kan volgens Esparbé Gasca via digitale geletterdheid, burgerschapsonderwijs en relationele en seksuele vorming. Daarbij moeten leraren praktische handvatten krijgen om deze mediawijsheid in hun lessen te behandelen. “Tegelijkertijd mag de bescherming van jongeren niet afhankelijk zijn van de kennis of mogelijkheden van individuele leraren of ouders”, zegt ze. “Preventie moet zich bovendien niet primair richten op het weerbaarder maken van potentiële slachtoffers, maar vooral op het voorkomen van plegerschap en het stimuleren van omstanders om in te grijpen bij online grensoverschrijdend gedrag”, aldus Esparbé Gasca.
In Nederland is digitale geletterdheid nog niet overal in de lespraktijk opgenomen. Volgens de Monitor Digitalisering Onderwijs 2025 van Kennisnet is ongeveer de helft van de leraren bekend met de concept-kerndoelen voor digitale geletterdheid. Een kwart past deze doelen al toe in de lessen. In het voortgezet onderwijs ligt dat aandeel onder de 20 procent.
Nederland werkt wel aan nieuwe wettelijke kerndoelen voor digitale geletterdheid. Deze gaan naar verwachting op 1 augustus 2027 in. Scholen krijgen tot augustus 2031 de tijd deze volledig in te voeren.
Online misbruik krijgt nieuwe vormen
Online grensoverschrijdend gedrag krijgt volgens Offlimits steeds complexere vormen. Het expertisecentrum ziet onder meer chantage met seksueel beeldmateriaal (sextortion), cyberpesten en het verspreiden van privégegevens. Deze vormen komen regelmatig voor en kunnen elkaar versterken.
Ook generatieve AI speelt een steeds grotere rol. Daarmee kunnen bijvoorbeeld ook relatief eenvoudig nep-naaktbeelden op worden gemaakt en verspreid. Volgens Esparbé Gasca maakt het voor slachtoffers niet uit of de beelden echt zijn of met AI zijn gemaakt: “De impact kan net zo groot zijn”.
“Gevoelens van schuld en schaamte, reputatieschade, victim-blaming, psychische problemen en in sommige gevallen zelfs suïcidale gedachten”, vertelt Esparbé Gasca over de gevolgen voor slachtoffers. “Dat anderen beelden telkens opnieuw kunnen verspreiden en delen, kan bij slachtoffers bovendien het gevoel van machteloosheid versterken”.
Niet enkel jongeren
Mediawijsheid kan jongeren helpen om online risico’s te herkennen en bewuste keuzes te maken. Maar de verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij hen. “Risico’s ontstaan niet alleen door hoe mensen zich online gedragen, maar ook door de manier waarop online platforms zijn ontworpen en ingericht”, stelt Esparbé Gasca. Het kan schadelijke content telkens onder de aandacht brengen, van bijvoorbeeld vrouwonvriendelijke denkbeelden en desinformatie. Daarnaast kan gebrekkig beheer van die online platforms ervoor zorgen dat grensoverschrijdend gedrag onvoldoende wordt aangepakt.
“De commerciële belangen van platforms staan niet vanzelfsprekend gelijk aan de veiligheid en het welzijn van jongeren”, stelt Esparbé Gasca. Ze vindt daarom dat platforms meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor de veiligheid van hun gebruikers. Dat betekent onder meer dat al bij het ontwerp van platforms, veiligheid centraal moet staan. Ook duidelijke regels, toezicht en effectieve handhaving zijn volgens haar nodig.
Sinds de moord van Lisa is de veiligheid van vrouwen een groot gesprekspunt. Sindsdien zijn er verschillende initiatieven, zoals SafePoint gestart die sinds dit jaar van start zijn gegaan. Maar de winter komt er nu aan en Tilburgers weten niet altijd wat deze initiatieven zijn en dat ze geholpen kunnen worden.
“Dat is echt een wassen neus,” zegt senior onderzoeker Gijs Kessler over de suggestie dat Rusland op de lange termijn veel investeert in Afrika. Toch kwamen leiders van verschillende Afrikaanse landen deze week weer samen op de Rusland-Afrika top in Moskou. Maar is Rusland wel echt een betere partner voor Afrika dan West-Europa, en hoe is deze samenwerking eigenlijk ontstaan?
Ontstaan samenwerking
De band tussen Rusland en Afrika gaat ver terug, het begon namelijk al in het tijdperk van de Sovjet-Unie. Tijdens de koude oorlog steunde de Sovjet Unie veel Afrikaanse landen in hun strijd tegen westerse kolonialisten. “In die confrontatie was het van levensbelang om bondgenoten aan je te binden met wapen- en financiële steun,” vertelt dr. Gijs Kessler, senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam. Maar er was ook een ideologische reden: “In de marxistische ideologie was verzet tegen imperialisme en kolonialisme essentieel.”
Naast militaire hulp bood de Sovjet-Unie veel Afrikaanse studenten beurzen om goedkoop te kunnen studeren in het land. Hierdoor keerde veel studenten ook terug en bekleden ze posities in de politiek en het bedrijfsleven. Dit gebeurt in het hedendaagse Rusland nog steeds vaak. Van deze samenwerkingen profiteert Putin en Rusland nog tot op heden.
Waarom Afrika Rusland boven Europa verkiest
De afkeer die Afrika voor het westen heeft, heeft meerdere redenen. Ten eerste is er nog een diep wantrouwen vanwege het koloniale verleden van westerse landen in Afrika. Het westen wordt door Afrikaanse landen vaak gezien als profiteur in plaats van dat het als helpend wordt ervaren. “En heel veel Afrikaanse landen, omdat Europa nog een soort kolonisator is, altijd wel iets willen doen met Afrikaanse landen, dat er altijd een soort profijt beginsel achter zit.” Beaamt Ron Verhoef, Ruslandkundige.
Daarnaast wringt het tussen westerse normen en waarden en die van Afrikaanse leiders. Wanneer het westen hulp verleent, stellen ze daar bepaalde eisen aan. Dit gaat over kwesties als democratie en mensenrechten, Rusland stelt hier geen vragen over. Dit is precies de aantrekkingskracht van samenwerking met Moskou.
“Het Westen trekt constant de kaart van de mensenrechten,” legt Kessler uit. “Rusland stelt zulke vragen helemaal niet. Dat is voor autoritaire systemen en militaire junta’s natuurlijk een heel aantrekkelijke uitruil: Rusland levert graag wapens, maar stelt geen lastige vragen.”
Niet altijd gunstiger
Hoewel de voorwaarden van samenwerken met Rusland voor Afrikaanse landen misschien ideaal lijkt, is het op lange termijn toch minder gunstig. Waar Rusland soms suggereert om een lange termijn visie te hebben voor de Afrikaanse economie, laat de realiteit iets anders zien.
“Dat is echt een wassen neus,” zegt Kessler. “Rusland heeft een vrij zwakke economie die drijft op de verkoop van olie en gas. Die inkomsten hebben ze allemaal nodig om de negatieve gevolgen van de oorlog in Oekraïne en de westerse sancties op te vangen. Rusland kan nauwelijks investeren in zijn eigen ontwikkeling, laat staan dat ze dat op grote schaal in Afrika gaan doen.”
Rusland kan Afrika vooral steun bieden door het leveren van wapens en huurlingen. Dit is minder gunstig als hulp van bijvoorbeeld China die investeren in wegen, spoorlijnen en havens. In ruil voor hun hulp krijgt Rusland toegang tot waardevolle grondstoffen zoals uranium en goud. De samenwerking gaat dus voor Rusland niet om de welvaart van Afrika maar om geopolitieke winst. Ze willen vooral hun eigen macht binnen de VN indirect vergroten. De verruiling van Europa voor Rusland levert Afrikaanse leiders dus weliswaar bescherming op, maar brengt de Afrikaanse bevolking nauwelijks echte vooruitgang.
“Veedieren hebben een gevoelswereld. Wat we onszelf of onze huisdieren niet aan willen doen, wensen we toch ook andere dieren niet toe?”, zegt Malin Winter. Ze is klimaatactivist en mede-organisator van de landelijke actie ‘stop met ons te fokken’ van de landbouwtak van Extinction Rebellion. Aankomende zondag 1 november rijden zij door Tilburg heen met een op Banksy geïnspireerde veewagen.
De veewagen zal vol zitten met knuffeldieren. “Het is iets grappigs waar mensen van opkijken en hopelijk informeert het dan ook” zegt Tjerk Oosterkamp. Hij is actief als klimaatactivist voor Extinction Rebellion. Volgens hem komt Extinction Rebellion alleen groot in het nieuws zodra ze zichzelf op de snelweg planten. “Als je ons goed in de gaten houdt zie je dat we zoveel meer doen dan dat. Veel van onze acties zijn bedoeld om mensen te informeren.” Ze hopen op deze creatieve manier dat gemeente Tilburg het voorbeeld neemt van gemeente Amsterdam: Een verbod op vleesreclames, stelt Winter.
In de buurt van Tilburg, namelijk in Boxtel, staat de grootste slachterij van heel Nederland. Hier worden maar liefst 15.000 dieren per dag geslacht. De knuffeldieren zijn bedoeld om erbij stil te staan dat de hamburger op jouw bord, een lief lachend gezichtje heeft. De beweging achter de landelijke campagne bekritiseerd de intensieve veehouderij in Nederland. “De vee-industrie is dieronwaardig en ze verwoest de leefomgeving in Nederland en de rest van de wereld”.
Geld overmaken, een betaalverzoek versturen of de bankapp openen. Voor veel Nederlanders zijn het dagelijkse handelingen. Toch heeft niet iedereen evenveel vertrouwen in digitaal bankieren. Vooral ouderen kunnen moeite hebben om mee te gaan met de snelle digitalisering van bankdiensten.
De problemen die ouderen tegenkomen zijn niet altijd technisch van aard. Jeroen Brouwers, studentbuddy bij een organisatie die ouderen helpt met digitale vaardigheden, merkt dat onzekerheid vaak een grote rol speelt.
Volgens hem zijn hulpvragen rondom online bankieren meestal relatief eenvoudig. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die niet weten hoe ze hun bankapp moeten gebruiken of bang zijn om iets verkeerd aan te klikken. Hij ziet dat veel ouderen weinig vertrouwen hebben in hun eigen digitale vaardigheden en daarom voorzichtig zijn met bankzaken.
Ook SeniorWeb, een organisatie die ouderen helpt bij digitalisering, herkent die onzekerheid. “Wat we veel horen is dat als mensen net gewend zijn aan de online betaalomgeving van hun bank er weer zaken wijzigen. Dit zijn letterlijk afhaakmomenten voor mensen, mensen worden hier onzeker van.” Daarnaast merkt de organisatie dat veel mensen bang zijn om fouten te maken en angst hebben voor oplichting.
Volgens onderzoek van ouderenorganisatie ANBO-PCOB ervaren ongeveer 2,6 miljoen Nederlanders problemen met digitaal bankieren. Daarbij gaat het niet alleen om ouderen, maar ook om mensen met een beperking, laaggeletterden en mensen die de Nederlandse taal minder goed beheersen.
Veranderingen gaan te snel
Volgens studentbuddy Jeroen vormt vooral het hoge tempo van digitalisering een probleem. “Het gaat eigenlijk te snel om bij te houden”, zegt hij.
Dat beeld komt overeen met de ervaringen van SeniorWeb. De organisatie ziet dat ouderen vaak net gewend raken aan een bepaalde werkwijze wanneer er alweer iets verandert. Dat kan volgens hen gaan om een nieuwe inlogmethode, een knop die verhuist of een andere vormgeving van de app.
Ook ANBO-PCOB wijst op de snelle digitalisering van bankdiensten. “Veruit het grootste probleem is dat banken alles digitaal via apps doen. Een groep mensen, waaronder veel ouderen, voelt zich daar niet plezierig bij.” Daarnaast merkt de organisatie op dat ook nieuwe betaalmethoden zoals Tikkie en contactloos betalen niet in het systeem zitten van een deel van de ouderen.
Een ander probleem is volgens ANBO-PCOB dat sommige ouderen niet beschikken over een geschikte smartphone. “Het meest onderschatte probleem is misschien wel dat een groep ouderen geen nieuwere telefoon wil of kan aanschaffen. Die zijn wel nodig om mee te gaan met bankapps.”
Zelfstandigheid onder druk
Voor veel ouderen draait digitaal bankieren niet alleen om techniek, maar ook om zelfstandigheid.
Het programma Toegankelijk Bankieren benadrukt dat afhankelijkheid kwetsbaar maakt. Volgens de organisatie willen mensen hun financiële zaken het liefst zelf blijven regelen. “Iedereen wil zoveel mogelijk zelfstandig meedoen en regie houden. Dat geldt in het algemeen en zeker ook voor bankzaken. Het gaat immers om je eigen geld.”
Wanneer hulp nodig is, moet dat volgens hen veilig gebeuren. De organisatie pleit daarom voor ondersteuning waarbij ouderen zelf de handelingen uitvoeren. “Dus liever coachend dan plaatsvervangend.”
ANBO-PCOB wijst daarnaast op de risico’s die ontstaan wanneer ouderen afhankelijk worden van anderen. “Zelfstandigheid is voor vrijwel iedere Nederlander misschien wel het belangrijkste dat we hebben.” Volgens de organisatie wordt ook de kans op misbruik groter wanneer financiële zaken uit handen worden gegeven. “Dat kan zijn van geld, maar ook van persoonlijke gegevens.”
Meer hulp en persoonlijk contact
Hoewel banken de toegankelijkheid van hun digitale diensten de afgelopen jaren hebben verbeterd, vinden de organisaties dat ondersteuning essentieel blijft.
SeniorWeb pleit voor toegankelijke hulp. “Zorg dat er toegankelijke hulp blijft: bij mensen thuis, via telefoon of via een loket.” Daarnaast vindt de organisatie dat ouderen eerder betrokken moeten worden bij veranderingen. “Test online diensten eerst bij de doelgroep voordat je deze introduceert.”
De populariteit van fysieke media blijft toenemen. Waarom kiezen jongeren voor vinyl en cd’s in de tijd van streamingplatformen zoals Spotify en Apple Music?
Ey! Daily gebruikt cookies om informatie over je apparaat op te slaan en die informatie te analyseren. Door in te stemmen met deze technologieën kunnen wij onder andere zien welke content het meest wordt gelezen, wat voor apparaten onze lezers gebruiken, waar onze lezers vandaan komen, en hoe lang ze op onze website blijven. Wij gebruiken die informatie vervolgens om onze content en onze website te verbeteren. Als je geen toestemming geeft of je toestemming intrekt, kan dit een nadelige invloed hebben op bepaalde functies en mogelijkheden.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door uw Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.