Huisarts Thomas S. is afgelopen week in de Utrechtse rechtbank schuldig bevonden aan verkrachting van zijn patiënt. Naast een celstraf van drie jaar heeft S. een beroepsverbod van vijf jaar opgelegd gekregen en moet hij het slachtoffer een schadevergoeding van 10.000 euro betalen. Hoewel het beroepsverbod een einddatum heeft, betekent dit niet dat de veroordeelde huisarts zomaar weer aan het werk kan. “Zal zodoende moeilijk zijn.”

“Wat mij betreft had hij nooit meer als huisarts mogen werken,” wordt er hoofdschuddend gefluisterd buiten de rechtszaal. Het door de rechtbank opgelegde beroepsverbod zorgt voor verbazing bij enkele belangstellenden die de uitspraak op de publieke tribune hebben gevolgd. De huisarts heeft tijdens zijn uitoefening als zorgverlener een zedendelict begaan, maar mag over enkele jaren zijn beroep weer oppakken. Bij de aanwezigen roept het vragen op over de bescherming van toekomstige patiënten. ‘Moet niet worden voorkomen dat hij opnieuw als zorgverlener aan de slag kan?’ “In deze functie heb je een VOG nodig en die ga je na zo’n veroordeling nooit meer krijgen,” zegt strafrechtadvocaat Ivonne Leenhouwers. 

Het beroepsverbod

Het beroepsverbod geldt als een zware sanctie die als extra straf mag worden opgelegd. In het Wetboek van Strafrecht staat dat hiertoe mogelijk is bij specifieke strafbare feiten, bijvoorbeeld wanneer iemand het delict pleegt tijdens uitoefening van een bepaald beroep. Huisarts S. heeft zijn professionele grens ernstig overschreden. Tijdens zijn nachtdienst op de huisartsenpost kwam hij in contact met het slachtoffer, waarna hij haar gegevens misbruikte om opnieuw contact te leggen onder een valse naam én verzonnen organisatie. Vervolgens is hij naar haar woning gegaan waar uiteindelijk het zedendelict heeft plaatsgevonden. “Elke vorm van seksueel contact tussen huisarts (of welke arts dan ook) is absoluut ontoelaatbaar. Het is van groot belang dat patiënten zich veilig en vertrouwd weten bij hun huisarts,” benadrukt de Landelijke Huisartsen Vereniging op dit feit.

Ook de woordvoerder van de Vakbond voor zorgprofessionals (FBZ) zegt: “Vanzelfsprekend vinden we dat zorgprofessionals, onze leden, zich moeten gedragen. Als FBZ is ‘gezond en veilig werken’ een van onze speerpunten. Dat betekent niet alleen dat artsen een veilige werkplek moeten ervaren, maar dat patiënten ook veilige zorg krijgen.” 

Verschillende scenario’s

“Zolang een uitspraak nog niet onherroepelijk is, wordt het beroepsverbod niet in het BIG-register opgenomen en kan een huisarts doorgaans blijven werken. Wel kan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ingrijpen door naast het strafrecht een tuchtprocedure te starten waarmee een tijdelijk beroepsverbod of een Last tot onmiddellijke onthouding van de beroepsactiviteiten (LOOB) kan worden opgelegd.

Toekomst na afloop beroepsverbod 

Sanne Zachariasse, communicatieadviseur van zorgverzekeraar DSW zegt: “Als het beroepsverbod vanuit de rechtbank gekoppeld is aan een bepaalde termijn, is het juridisch mogelijk dat de zorgverlener na die periode probeert zich opnieuw te laten registreren. Dit is echter geen automatisme. Om opnieuw BIG-geregistreerd te worden, moet de persoon aantonen het beroep weer ‘zonder beperkingen’ te mogen uitoefenen. Bovendien moet worden voldaan aan de strenge, actuele eisen voor herregistratie, zoals urennormen (werkervaring) en scholing.”

Ook benadrukt Zachariasse dat de beëindigde AGB-code, een persoonlijke code om declaraties bij zorgverzkeraars in te dienen en vergoedingen te ontvangen, niet zomaar wordt geheractiveerd. “Zonder BIG-registratie wordt een AGB-code ingetrokken of inactief gemaakt. Een nieuwe code kan pas worden aangevraagd zodra een zorgverlener weer voldoet aan de registratie-eisen.”

Zorgaanbieders moeten volgens de Wet kwaliteit, klachten en geschillen (de Wkkgz) nagaan dat de wijze waarop hun zorgverleners ‘in het verleden hebben gefunctioneerd, het huidige verlenen van zorg niet in de weg moet staan’ (Artikel 4). Dit heet de vergewisplicht. Een Verklaring Omtrent Gedrag helpt de zorgaanbieder of zorginstelling zich te vergewissen van de achtergrond van deze persoon. “Voor een zedendelict geldt een onbeperkte terugkijktermijn. Zodoende zal het moeilijk zijn om een VOG te verkrijgen,” legt de DSW uit. 

Die inschatting sluit aan bij wat strafrechtadvocaat Ivonne Leenhouwers verklaart: “Als arts heb je zeker een VOG nodig. Die krijg je gewoon niet meer na zo’n veroordeling in dit vak.”

Juridisch mogelijk

“Als een zorgverlener er ondanks al deze praktische barrières in slaagt om weer een geldige BIG-registratie, een AGB-code en (indien van toepassing) een VOG en kwaliteitsregistratie te verkrijgen, dan is deze persoon voor de wet bevoegd om zorg te verlenen. Op dat moment hebben wij als zorgverzekeraar non-discriminatoir te handelen. Wij zijn echter niet verplicht om te contracteren, ook niet als iemand voldoet aan ons contracteerbeleid. We moeten alleen wel goed kunnen uitleggen op welke gronden we iemand uitsluiten en geen contract aanbieden. Wij zouden op moreel ethische gronden kunnen besluiten om geen contract aan te gaan. Dit hebben we in het verleden ook al eens gedaan. Dat alles kan natuurlijk alleen als wij ook op de hoogte zijn van het verleden van een zorgaanbieder,” verklaart DSW.

Hoewel het juridisch dus niet onmogelijk is, zijn de praktische gevolgen vaak een vrijwel onoverkomelijke belemmering voor een terugkeer in het beroep. Komende week zal moeten blijken of S. of het Openbaar Ministerie hoger beroep instelt.