Home Blog Pagina 2

Dit trucje zie je steeds meer in de journalistiek

0

“Je mag deze schoenen alleen dragen als je nooit, maar dan ook nooit seks wilt.” Deze kop komt tevoorschijn aan de bovenkant van mijn telefoon. Ik denk bij mezelf: “Welk riooljournalistiek platform heeft dit nou weer gepubliceerd?” Tot mijn verbazing zie ik het logo van het Algemeen Dagblad. Met enige teleurstelling lees ik toch het artikel, en besef ik dat de titel weinig overeenkomst had met het onderwerp. Toch klikte ik. Maar was dit dan clickbait? En waar ligt de grens tussen een goede kop en een misleidende kop?


Wanneer is iets clickbait?


De term clickbait, letterlijk vertaald naar ‘klik-aas’, werd twintig jaar geleden bedacht door blogger Jay Geiger. Volgens het Algemeen Nederlands Woordenboek is clickbait ‘een bericht of beeld op een website, dat als ‘lokaas’ wordt gebruikt met de bedoeling zoveel mogelijk ‘clicks’ te genereren’. Er is sprake van journalistieke clickbait als de kop niks te maken heeft met de rest van het artikel. Oud-NRC koppenmaker Anouk van Kampen definieert clickbait als dit: “Een clickbait-kop is een kop die iets spannends maakt, terwijl het dat niet is.”

Volgens Mediawijs kun je een clickbait-titel herkennen aan deze eigenschappen: informatie weglaten, inspelen op emoties (de vrouw was in shock, de man barst in tranen uit), sensationele taal (‘schokkend’, ‘ongelooflijk’, ‘bizar’), persoonlijke aanspraak (Dit verandert er voor jou), superlatieven (dit is de beste keuze, dit is de slimste manier) en aanwijzende woorden (‘deze’, ‘dit’, ‘zo’, ‘hier’).


Clickbait zie je steeds vaker


Clickbait-achtige titels werden begin deze eeuw vooral gebruikt door commerciële nepnieuwswebsites. Hoe meer clicks ze krijgen, hoe meer geld ze verdienen. Nu zie je dat ook gevestigde journalistieke media hier aan meedoen. Onderzoeker Pietro Nickl bekeek veertig miljoen koppen van de afgelopen twintig jaar. Daaruit blijkt dat online koppen langer, negatiever en clickbait-achtiger zijn geworden. Media gebruiken ook meer werkwoorden en volzinnen: vooral volzinnen roepen meer emotie op en zorgen ervoor dat de lezer sneller geneigd is om op een artikel te klikken.


Een andere reden voor de toename van clickbait-achtige koppen worden geschreven, is het bijhouden van de clicks. Steeds meer journalistieke media hebben reusachtige borden op redactievloeren, met gegevens over hun artikelen. Welk artikel is het meest gelezen? Hoelang blijven lezers lezen? Waar klikt de gemiddelde lezer op? Een handig hulpmiddel, maar geen leidraad. Voordat je het weet ontstaat er een ‘u-vraagt-wij-draaien’ dynamiek. Als de journalistiek niet oppast, dreigt het schrijven op basis van feiten en nieuwswaarde steeds vaker plaats te maken voor het najagen van clicks.

De kop suggereert onterecht dat Von der Leyen het Nederlandse vetorecht wil afpakken, terwijl het voorstel alleen nieuwe EU-lidstaten betreft en aansluit bij een eerder Nederlands standpunt.


Onderzoekers Tim Groot Kormelink en Irene Costera Meijer (Vrije Universiteit Amsterdam) deden onderzoek naar de daadwerkelijke betekenis van de click. Daaruit blijkt dat een click niet meteen grote interesse opwekt, en andersom: “Ergens op klikken betekent lang niet altijd dat de nieuwsgebruiker echt interesse heeft in het onderwerp. Men klikt snel door als een kop een groot ‘What the hell’- gehalte heeft. Zoals de kop: “Anders Breivik zegt: Playstation 2 is marteling.” Daar werd veel op geklikt, niet per se uit interesse voor Breivik, Playstation of marteling, maar uit nieuwsgierigheid door hoe de kop is opgesteld. Het geeft wel enige indicatie, hoor. Maar het is geen waterdichte graadmeter.”


Groot Kormelink vertelt ook dat lezers niet op artikelen klikken waar ze al veel over weten: “Vaak is de kop van het artikel voor de nieuwsgebruiker al genoeg informatie. Dat geldt vooral voor langlopende kwesties zoals oorlogen. De kop was genoeg om bij te blijven. Er was dus wel interesse, maar geen click.”


Het risico van sensationele koppen in de journalistiek


De groei van clickbait-achtige koppen stelt traditionele journalistieke media voor ethische dilemma’s. Professor Habib ur Rahman onderzocht deze dilemma’s. Verschillende redacties kijken op een andere manier naar artikels. Media die in het begin van de eeuw hardnekkig waren tegen sensationele koppen, hebben hun journalistieke waarden achtergelaten om niet achter te blijven. Volgens ur Rahman staan journalisten onder enorme druk om content te produceren die viraal gaat, dat vaak ten koste gaat van accurate nieuwsgaring.


Als Gen-Z’er uit 2005 snap ik waar dit argument vandaan komt. Het voelt alsof ik twee verschillende tijdperken heb meegemaakt als het gaat om nieuwsconsumptie. De opkomst van sociale media zoals wij die kennen heeft daar ongetwijfeld een rol in gespeeld. Ik weet nog heel goed hoe mijn broers en zussen, die een stuk ouder zijn dan ik, nieuws consumeerden. Vóór het sociale media tijdperk zocht je het nieuws op in de krant, op TV of op de radio. De echte ‘technerds’ lazen hun nieuws op Google of verschillende forums, hoewel die toentertijd minder toegankelijk waren dan nu. Later had je MSN, Hyves, Facebook en Twitter. Nu kan je uit duizenden websites en apps kiezen om het nieuws bij te houden.


Het internet is groter dan ooit. Het groeit exponentieel. We kunnen niet voorstellen hoe het internet er over twintig jaar uitziet. In dat almaar groeiende pixel-universum, strijden al die duizenden websites en apps voor jouw click. Koppen worden steeds gekker, steeds sensationeler, steeds emotioneler. Allemaal zodat jij op hun artikel klikt, en niet van de concurrent.
Uit onderzoek blijkt dus dat traditionele media steeds meer sensatie zijn gaan zoeken als het gaat om koppen schrijven. Dit heeft niet alleen gevolgen voor sommige journalistieke media, maar voor het imago van de gehele journalistiek. Kenmerken die vroeger vooral typerend waren voor onbetrouwbare media, zijn tegenwoordig ook terug te zien in de kwaliteitsjournalistiek. “Als de stijl van de gevestigde media steeds meer gaat lijken op die van problematische bronnen, vervagen de grenzen, wat het moeilijker maakt om serieus van manipulatief nieuws te onderscheiden”, zegt onderzoeker Phillipp Lorenz-Spreen.


Groot Kormelink deelt een vergelijkbaar oordeel: “Nieuwsgebruikers verwachten van kwaliteitsmedia dat ze geïnformeerd worden over wat er in de wereld speelt. Dat is hun toegevoegde waarde. Stap je daarvan af dan zal je uiteindelijk je publiek verliezen, ondanks wat de aantallen clicks je op korte termijn lijken te vertellen. Nieuwsorganisaties hebben maar beperkte middelen en mankracht, en als er meer wordt ingezet op het najagen van clicks, kan dat ten koste gaan van bijvoorbeeld onderzoeksjournalistiek. Dan zullen de belangrijke verhalen die niet automatisch op een groot publiek kunnen rekenen het eerst sneuvelen, en dat is uiteindelijk schadelijk voor onze democratie.”


“We zijn niet op uit om lezers te misleiden”


Niet iedereen is ervan overtuigd dat het najagen van clicks slecht is voor de journalistiek. Online redacteur Peter Schong werkt al elf jaar bij het AD, een krant dat vaak wordt beschuldigd van clickbait: “De definitie die wij bij het AD een beetje hanteren, is eigenlijk dat clickbait een soort valse belofte in de kop is. Dus je serveert iets van hier gaat het artikel over, door het inderdaad heel sensationeel op te schrijven, en dan ga je het artikel lezen en dan denk je eigenlijk: is dat alles? Dan ben je dus eigenlijk een beetje op het verkeerde been gezet.”


“We zijn er niet op uit om lezers te misleiden. Wel om te verleiden, dat is weer heel wat anders. Maar wat een beetje met clickbait is, is dat je eigenlijk jezelf als krant of als nieuwssite in de vingers snijdt op de langere termijn. Kijk, vergissingen zijn altijd mogelijk natuurlijk, maar dat is niet iets wat wij heel bewust doen. Wat we wel doen is inderdaad proberen gewoon prikkelende koppen te maken en daar hebben we wel bepaalde methodes voor. Maar dat is niet clickbait en ze zijn altijd feitelijk correct.”


Schong denkt dat het AD door hun type artikelen vaak worden beschuldigd van clickbait: “Wij krijgen dat verwijt natuurlijk vaker dan een Volkskrant of een NRC of een Trouw, omdat wij ook iets meer verhalen schrijven die wat menselijker zijn en vaak ook waar emoties een belangrijke rol spelen. Dus we hebben heel vaak ook koppen die een bepaalde emotie bij de lezer aanspreken. Je kan bijvoorbeeld zeggen: het nieuwe college van Amsterdam gaat 100 miljoen bezuinigen. Dan denk je: oké, vervelend. Maar als je toevoegt: ‘ze gaan 100 miljoen bezuinigen, terwijl ze tijdens de verkiezingen hadden beloofd dat er geen cent bezuinigd zou worden’, dan maak je net even een soort tegenstelling erin die het even wat meer laat schuren dan alleen maar de feitelijke constatering.”


Schong voegt nog toe dat de koppen wel vooraf worden gecontroleerd: “Wij maken als online redacteuren de online koppen en die worden vaak in de krant ook wel overgenomen. Als dat echt totaal niet strookt met het verhaal, dan is er altijd wel een verslaggever als eerste die aan de bel trekt van: ‘Hey, dit is wel heel erg sterk geformuleerd.’ Dus daar letten we wel op.
Wij zijn er ook niet uit om sensatie in de wereld te helpen. We willen natuurlijk wel dat onze verhalen zo goed mogelijk worden gelezen. En als een hele saaie kop ertoe leidt dat we 20.000 lezers mislopen, dan slaan we ons zelf ook voor de kop. Maar wij doen dat altijd wel binnen de normale journalistieke, ethische normen die elk medium hanteert. Daar zijn we natuurlijk wel netjes in inderdaad.”


Het verschil tussen clickbait en een goede kop


We hebben gezien waarom journalistieke media steeds vaker clickbait-achtige koppen gebruiken. Maar het ligt veel genuanceerder dan mensen denken. Natuurlijk willen de meeste journalistieke bedrijven dat zoveel mogelijk mensen op hun titels klikken. Daar mogen ze naar streven. Maar hoe zorg je ervoor dat je clickbait koppen vermijdt en een goede kop produceert?
Een goede kop moet de lezer nieuwsgierig maken, maar mag daarbij niet misleiden. Journalisten hoeven niet iedere kop droog en feitelijk te houden om betrouwbaar te blijven. Wellicht is dat niet meer van deze tijd. Een prikkelende kop kan juist helpen om nieuws onder de aandacht te brengen. Een kop gaat te ver wanneer het verwachtingen wekt die het artikel niet waarmaakt.


Uiteindelijk draait het niet alleen om de vraag hoeveel mensen op een artikel klikken, maar ook hoeveel impact het artikel heeft gemaakt, vertelt Groot Kormelink: “Er bestaat nu nog geen concreet idee over hoe we die impact goed kunnen meten. Ik denk dat het zaak is daar nu snel over na te gaan denken. Daar zou ik als wetenschapper graag bij helpen. Hoe meer die clicks ingeburgerd raken, hoe moeilijker het is om dat uit de routine te krijgen.”

Van Kampen vat het goed samen: “Een goede kop moet duidelijk maken wat de lezer krijgt, een emotie oproepen bij lezers, uitnodigen het hele stuk te lezen, niet te veel weggeven en vooral niets beloven wat het artikel niet waarmaakt.” En voor degenen die afvroegen welke schoenen je écht niet aan mag doen als je ooit nog seks wil: het zijn Crocs. Dankjewel Angela de Jong.

Steeds meer jongeren met geldproblemen: “Je kunt heel snel in de schulden belanden”

0

Tijdens het jaarlijkse Eindhovense armoededebat donderdagavond werd nauwelijks gesproken over armoede onder jongeren. Dat terwijl steeds meer jongeren financiële problemen ervaren. Volgens het Armoede Fonds ziet 57% van de lokale armoedehulporganisaties die zicht hebben op de hulpvraag van jongeren het aantal jongeren dat hulp zoekt, toenemen. Eindhovens CDA-raadslid Fouad Arrabbany herkent de kwetsbare positie van jongeren: “We proberen zo veel mogelijk jongeren bewust te maken.”

Het Samenwerkingsverband Minima Eindhoven organiseerde donderdagavond het jaarlijkse armoededebat. Beleidsambtenaren, raadsleden en andere ervaringsdeskundigen bespraken verschillende onderwerpen en bedachten in groepen concrete aanbevelingen voor de gemeente. Onder meer de hoge woon- en energiekosten en de toegankelijkheid van hulp kwamen aan bod. Opvallend genoeg kwam armoede onder jongeren nauwelijks ter sprake.

Jongeren blijven onderbelicht

Dat is opvallend, want armoede onder jongeren is een groeiend probleem. Uit onderzoek van het Armoede Fonds blijkt dat 57% van de lokale armoedehulporganisaties die zicht hebben op de hulpvraag van jongeren, het afgelopen jaar een toename zag in het aantal jongeren dat hulp zoekt. Ook blijkt dat 29% van de hulporganisaties ziet dat jongeren door geldproblemen hun opleiding niet kunnen afmaken.

Arrabbany benadrukt dat jongeren niet te lang moeten wachten met het zoeken van hulp. Volgens hem is het belangrijk dat jongeren weten waar ze terechtkunnen: “Op het moment dat je denkt: ik heb er geen controle meer over, ga dan naar de gemeente om hulp te vragen.”

Overgang naar volwassenheid

Een belangrijke oorzaak van financiële problemen is volgens het Armoede Fonds de overgang naar volwassenheid. Uit hun onderzoek blijkt dat 33% van de jongeren tijdens deze overgang in geldproblemen komt. Dat heeft onder meer te maken met een gebrek aan woonruimte, financiële buffers en nieuwe financiële verantwoordelijkheden. Het inkomen van jongeren sluit daar vaak niet op aan.

Arrabbany herkent de kwetsbare positie van jongeren. Volgens hem kan een kleine verandering in de persoonlijke situatie al grote financiële gevolgen hebben. “Er kan zomaar iets in je leven gebeuren. Bijvoorbeeld dat je ruzie krijgt met je ouders, waardoor je geen leefgeld meer krijgt. Of dat je bijbaan niet meer lukt, omdat je het druk hebt met studeren. Dan kan je in één keer die rekening niet meer betalen.”

Oud worden in een ander land: ‘ik wil geen last zijn’

Geboren worden in het ene land en oud worden in het andere. Dat is het leven van minstens driekwart miljoen migranten in Nederland. Ze bouwden hier hun leven op, kregen kinderen en gaan hier met pensioen. Terwijl zij ouder worden, verandert ook de vraag wie er voor hen moet zorgen. Voor de meeste migrantenouders is het vanzelfsprekend dat hun kinderen die taak op zich nemen. Maar wat denken de kinderen zelf? Ik ging met drie migrantenouders en hun kinderen in gesprek over ouder worden als migrant.

“Ik zou mijn moeder niet willen zien in een instelling. Dat is mijn grootste nachtmerrie”, vertelt Maria, terwijl ze haar moeder Nezha diep in de ogen aankijkt. Ze zitten schuin tegenover elkaar bij een knusse eettafel. Beiden nemen af en toe voorzichtig een slok water. Het gaat nu niet over koetjes en kalfjes, maar over oud worden: iets wat geen mens kan vermijden.

Moeder Nezha verhuisde dertig jaar geleden als enige in de familie van Marokko naar Nederland. Hier heeft ze kinderen gekregen en een leven opgebouwd. Toch twijfelt ze of ze Nederland of Marokko oud wil worden: “Ja, dat is heel moeilijk. Ik zou echt terug willen naar Marokko, maar ik kan ook niet mijn kinderen achterlaten. Als ze straks een gezin hebben, vind ik wel dat ik moet blijven om ze te helpen. Maar dat zal ik ook met plezier doen.”

Nezha ziet zorgen voor je ouders als het minste wat je kunt doen: “Kijk, je ouders hebben altijd goed voor je gezorgd. Ze hebben altijd hun best gedaan. Je zou nooit terug kunnen doen wat ze voor jou hebben gedaan. Maar je zegt wel: als ze ouder zijn, dan moet ik toch wat kunnen betekenen voor ze. Dat heb je meegekregen en dat blijf je houden.”

In de Marokkaanse cultuur wordt eigenlijk altijd verwacht dat je voor je ouders gaat zorgen: “Als je niet voor je ouders zorgt, ben je niet per se een slecht kind, maar dan ben je toch anders dan de rest. Bijna iedereen doet het. Als je dat niet doet, dan hoor je er niet bij.”

Maria werkt in de ouderenzorg als voedingsassistent. Daardoor heeft ze een beeld van hoe ze voor haar moeder zou zorgen: “We hebben het hier ook wel eerder over gehad. Mijn moeder zegt heel erg van: “Het is wel de Nederlandse samenleving, er wordt van jou verwacht dat je gewoon blijft werken, je kan niet voor je ouders zorgen, en dat is oké.” Maar ik denk ook dat ze dat zegt als een soort van voorbereiding. Dus ze denkt dat mijn broertje en ik dat haar aan zouden doen. Terwijl, ik zou het juist heel erg graag willen proberen om het wel te laten lukken. Ook al zou ik kinderen hebben. Ik zou niet alle zorg kunnen aanbieden, want ik ben geen zorgmedewerker, maar ik zou het wel willen.

Een licht geëmotioneerde Nezha vertelt wat ze in haar latere jaren van haar leven nog wil doen: “Ik hoop dat ik kan blijven werken. Gewoon genieten en mijn kinderen zien, ook kleinkinderen. Daar zou ik blij mee zijn. Ik wil ook geen grote last voor mijn kinderen zijn. Natuurlijk als ze de gelegenheid hebben, en hun financiële situatie is goed en alles, dan zou ik zeggen: oké doen. Maar ze moeten het niet als een plicht zien.”

Met een kleine glimlach op haar gezicht vertelt Maria wat ze haar moeder nog gunt: “Vooral dat ze rust heeft. Dat ze kan uitrusten, dat ze niet heel erg veel financiële zorgen of zo heeft. Ik denk vooral dat. Ook dat ze wel naar Marokko kan gaan en daar ook kan blijven. En als ze wil, weer terug kan komen. Ik weet dat het heel belangrijk voor haar is om met haar broers en met haar zussen te zijn. Dat gun ik haar echt.”

“Ik voeg mijn eigen kruiden wel toe”

Zowat elke zondag, klokslag twaalf uur, komen moeder Carol en dochter Dominique een hapje doen bij hun lokaal Chinees-Surinaams restaurant. Hier praten zij over de kerkdienst, hoe hun week ging en, heel belangrijk, de kwaliteit van het eten. Deze keer kwam er een nieuw gespreksonderwerp bij: oud worden.

Carol is op jonge leeftijd, net als velen, van Suriname naar Nederland verhuisd. Surinamers maken het grootste deel uit van ouderen met een migratieachtergrond: iets meer dan 102.000. Suriname was vroeger een Nederlandse kolonie. De onafhankelijkheid van het land in 1975 zorgde voor massale migratiepiek. Die migratiepiek van vijftig jaar geleden is de reden dat Surinamers een van de meest vergrijsde migrantengroepen zijn.

Carol (58) en Dominique (26)

Dominique, die in Nederland is geboren en getogen, was eigenlijk niet bezig met hoe ze voor haar moeder zou zorgen: “Nee, ik heb daar nog niet over nagedacht. Ja, het ligt eraan wat haar wens is. Als ik voor haar zou moeten zorgen, dan zou ik er geen probleem mee hebben. Als de relatie gewoon goed is, en mijn moeder is ziek of zo, dan zou ik daar geen probleem mee hebben.”

In de Surinaamse cultuur is het vanzelfsprekend dat je voor je ouders moet zorgen wanneer ze oud worden. Familie speelt een grote rol: “Wat we heel goed voelen is dat we wel betrokken zijn bij ons gezin; dat hebben de Nederlanders weer veel minder”, zegt Carol. “Er is veel meer eenzaamheid bij de Nederlandse ouders dan bij buitenlandse ouders.

Ouders investeren vaak ook niet in hun kinderen, ze werken alleen. En dan als ze ouder zijn, dan verwachten ze wel hulp. Ja, dan komen je kinderen ook niet. Daar kunnen Nederlandse gezinnen iets leren van buitenlandse gezinnen. Wij doen het heel anders. Wij helpen elkaar. Het is niet voor schut, dat we jou helpen. We zijn heel behulpzaam.”

Ondanks dat Carol heeft meegekregen dat ze voor haar ouders moest gaan zorgen, wil ze dat haar kinderen dat niet gaan doen: “Ik verwacht niet dat mijn kinderen mij gaan verzorgen; dat wil ik niet. Ik wil mijn kinderen niet tot last zijn, dat ze van mij moeten gaan zorgen. Dat is het belangrijkste. Ik wil zo lang mogelijk voor mezelf zorgen.”

Er zijn momenteel vijfendertig verzorgingshuizen in Nederland die specifiek voor migrantenouderen zijn ingericht. In die verzorgingshuizen doen ze aan ‘cultuursensitieve zorg’, zorg die rekening houdt met de culturele achtergrond van een patiënt. Carol zou het liefst alsnog voor een Nederlands verzorgingshuis kiezen: “Nee, gewoon Nederlands. We zijn niet echt opgegroeid met buitenlanders. Dus voor mij is dat geen toevoeging.”

Er zijn veel redenen voor oudere migranten om een migrantenverzorgingshuis te kiezen. Naast het feit dat het personeel vaak de oorspronkelijke taal spreekt, speelt het eten ook een grote rol. Voor Carol is dat geen probleem: “Ik doe niet moeilijk nee. Anders voeg ik wel mijn eigen kruiden toe. We eten wel Nederlands eten, maar op onze eigen manier gemaakt. Een beetje lekkerder gemaakt.”

De soep is op, het gesprek is voorbij, maar het heeft wel geholpen: “Nu ik dit gesprek heb gehad, ben ik me bewuster geworden”, aldus Dominique.’

“Een kwestie van prioriteiten stellen”

Christengemeente de Bron in Waalwijk is al meer dan twintig jaar het tweede thuis voor Konde. In 1993 verliet hij Angola om uiteindelijk in Nederland terecht te komen. Angola was tot 1975 een Portugese kolonie. Na een lange onafhankelijkheidsstrijd belandde het land vrijwel direct in een burgeroorlog die tot 2002 duurde. Vele Angolezen vluchtten naar buurland Congo en oud-kolonist Portugal, maar ongeveer 5,000 vluchtten in de jaren 90 naar Nederland, dat als ‘hip’ werd beschouwd. Inmiddels is het aantal Angolezen in Nederland verdubbeld.

Voor de drukke ingang van de kerk vertelt Konde hoe erg hij het naar zijn zin heeft in Nederland: “Mooi land, hè? Voor ons is dit echt ons land. Mijn vrouw is hier, mijn kinderen zijn hier geboren. Ik voel me gewoon thuis.” Familie is de belangrijkste norm in de Angolese cultuur. Dat zegt zoon Mozes terwijl zijn neefje hem komt lastigvallen: “Familie speelt een hele grote rol. Je bent altijd samen met ze van jongs af aan. We zijn altijd samen opgegroeid. Vaak bezoeken we ook andere familieleden in Europa.”

Mozes hoefde niet lang na te denken toen er gevraagd werd of hij later voor zijn ouders zou zorgen: “Ik zou zeker voor mijn ouders zorgen. Ze hebben ook voor mij gezorgd. Dan vind ik ook dat je dat terug hoort te doen.” Op de vraag of het volgens hem om een cultuur- of generatieverschil gaat, zei Mozes: “Ik denk dat het echt een generatieverschil is. Mensen zeggen: “ik wil niet voor mensen gaan zorgen. Ik wil gewoon lekker met mezelf bezig zijn.” Maar ik denk ook dat je juist die tijd moet koesteren, en dat je niet achteraf met spijt terugkijkt.”

Mozes (21). Konde (58) wenst niet met een foto in het artikel te verschijnen.

Vader Konde is het aan de ene kant eens, maar aan de andere kant wil hij op zichzelf wonen: “Ik wil dat mijn kinderen niet te veel bemoeien, begrijp je? Ze mogen mij bezoeken, iets brengen, boodschappen doen. Maar ik wil zelf ook zelfstandig leven, zo lang mogelijk. Mijn vader was ook zelfstandig, tot hij 83 jaar was. Als ik echt niets meer kan doen, hoop ik dat mijn kinderen gaan letten op mij.”

Terwijl Konde zijn antwoord geeft, knikt Mozes instemmend en gaat hij er verder op in: “Ik denk dat het een kwestie is van prioriteiten stellen. Dan kun je nu misschien iets minder in je eigen leven. Wanneer je ouders er niet zijn, heb je wel meer tijd.”

Veel overeenkomsten, kleine verschillen

Drie ouderen uit drie verschillende landen en drie verschillende continenten zeggen alle drie hetzelfde: ik wil zo lang mogelijk op mezelf wonen en geen last zijn voor mijn kinderen. Oudere migranten zijn zich ervan bewust dat hun kinderen een eigen leven hebben en willen hen daarom zo min mogelijk tot last zijn. Ondanks generatieverschillen, zijn de kinderen bereid om voor hun ouders te zorgen wanneer zij dat écht niet meer kunnen.

Wellicht zijn deze woorden van Konde iets wat vele migrantenouderen in gemeen hebben: “Ik heb mijn best gedaan. God heeft me hier gebracht. Mijn kinderen zijn hier geboren. Ik heb ze laten zien wat hard werken is. Hopelijk kunnen zij dat voortzetten: dat ze veel geld verdienen, zorgen voor hun partners en kinderen, liefde tonen aan een ander. Dat is het belangrijkste voor mij.”

Lege dansvloeren: waarom gaan jongeren steeds minder uit?

Vrijdagavond, half twaalf. De muziek draait hard, maar de dansvloer is leeg. Pas rond 1:30 loopt het vol en om 4:00 gaan de lichten weer aan. Steeds meer clubs zien het: jongeren gaan minder uit. ‘Het is niet meer zoals vroeger’. Maar waarom eigenlijk?

Steeds duurder

Een paar drankjes en een taxi naar huis, op een avondje uit ben je zo 50 euro kwijt. Voor veel jongeren en studenten is dat te veel. Het gevolg hiervan is dat ze veel vaker bij iemand thuis gaan ‘indrinken’. Het gevolg: ze komen pas laat de club binnen. “Iedereen komt laat, daarom gaan wij ook zo laat. Anders staan we helemaal alleen binnen.” vertelt Fleur (18).

Laat uit, moe de volgende dag

Aan het late uitgaan zijn ook gevolgen “Doordat je pas om 4 u thuiskomt, weet je dat je je de volgende dag ook niet fit genoeg bent” zegt Fleur. Als jongeren de volgende dag moet sporten, werken of studeren kan het zijn dat ze een korte nacht hebben, dit kan gevolgen hebben op het dagelijkse leven. “Jongeren hebben 8 tot 10 u slaap nodig, met een avondje uit slapen ze vaak maar 5 uur, zo bouw je een slaaptekort” zegt huisarts Maaike.

Andere manieren

Jongeren gaan niet alleen minder uit, ze doen het ook anders. Festivals worden steeds populairder, daar ben je de hele dag en zie je meerdere artiesten. Ook gaan steeds meer jongeren terrassen, dit doen ze vaak overdag of aan het begin van de avond. Ook komen er nieuwe avonden zoals een silent bingo. Daar kun je gewoon drinken en lol maken met je vrienden op een minder laat tijdstip. “Ik vind dat veel meer mijn geld waard, dan een nacht waar ik niks meer van weet” vertelt Despina (20)

Wat doen clubs hieraan

Eigenaren van kroegen en clubs merken ook dat jongeren steeds minder uitgaan. “Soms staat er niemand binnen, dit is ook niet fijn voor de omzet, maar vooral de gezelligheid wordt hierdoor flink afgenomen.” Sommige clubs proberen verschillende dingen, om zo toch nog mensen naar hun toe te trekken. Ze nodigen artiesten uit of hebben speciale kortingen op drankjes.

Uitgaan verdwijnt niet, maar het verandert. Waar jongeren vooral naar clubs gingen, gaan ze nu liever naar festivals of naar het terras.

Waarom moeten Bulgaren twee keer stemmen voor een president?

0

Wie uit Bulgarije komt, is meestal niet na een keer klaar met stemmen voor een president. Ook dit jaar gingen de Bulgaren 2 keer richting de stembussen. Dit was op 25 oktober en op 1 november. Waarom gaat dit zo ingewikkeld?

Eerste ronde

In de eerste ronde konden de Bulgaren kiezen tussen 27 kandidaatskoppels. Je stemt dus niet op een persoon, maar op een duo. Er zit ook een vicepresident bij. Om de eerste ronde te winnen, moet een kandidaat meer dan de helft van de stemmen halen. Dat is alleen niet genoeg, ook moet er meer dan de helft van alle kiezers op komen dagen bij de stembussen. Dit lukt bijna nooit. Dit jaar was er de laagste opkomst ooit, er stemde maar 23% in de eerste ronde. ‘Wij zaten te wachten op de drukte, maar die kwam niet.’ Vertelden de medewerkers op het stembureau in Eindhoven.

Na een week

In de tweede ronde blijven alleen de twee beste kandidaten over vanuit de eerste ronde. Hier is het heel simpel: Wie dan de meeste stemmen krijgt, wint. Hier heeft de opkomst geen invloed meer op. Ook hier kwamen alleen weinig. Ina Christova stemde zelf ook in Eindhoven. ‘Dit is het moment dat het volk een stem heeft, en nu blijven veel mensen thuis. Dat vind ik echt heel erg’. Dit jaar waren de kandidaten Andrej Gjoerov en Iliana Jotova.

Vaak stemmen

Dit jaar stemden er weer weinig mensen. Bulgaren moeten de laatste jaren heel vaak naar de stembus, er komen steeds nieuwe verkiezingen. Hierdoor wordt het stemmen steeds minder enthousiast. Ook deze verkiezing kwam eerder dan gepland. De president stopte er in januari mee en begon zijn eigen partij. Hierdoor nam Iliana Jotova het over. Het gevolg hiervan: die recordlage opkomst. Dit laat zien dat de Bulgaren steeds minder betrokken zijn tijdens de verkiezingen.

De uitslag

De uitslag wordt net als bij verkiezingen in Nederland, bekendgemaakt via exitpolls. Zo krijg je langzaam te zien hoe alle mensen hebben gestemd. Deze geven aan dat Iliana Jotova de meeste stemmen heeft: 52%. Andrej Gjoerov kwam op ongeveer 44% uit. De officiële uitslag van de kiescommissie volgt deze week. Maar dat het ingewikkeld is, daar is iedereen het over eens. Zelfs de mensen die werken bij het stembureau. ‘Het is veel werk, maar dat heeft een belangrijk doel: een stem’.

Mediawijsheid alleen beschermt jongeren niet tegen online misbruik 

Tijdens de Global Media and Information Literacy Week van UNESCO staat mediawijsheid centraal. Nu jongeren online te maken krijgen met onder meer sextortion, cyberpesten en met AI gemaakte naaktbeelden, is mediawijsheid belangrijker dan ooit vertelt Kira Mar Esparbé Gasca, van expertisecentrum Offlimits. Mediawijsheid helpt jongeren om bewuster om te gaan met de digitale wereld, maar is volgens Esparbé Gasca niet voldoende: “Je kunt jongeren niet verantwoordelijk maken voor het voorkomen van misbruik door anderen”.

Uit onderzoek van UNESCO blijkt dat 43 procent van de onderzochte landen media- en informatievaardigheden hebben opgenomen in het formele onderwijs. UNESCO vraagt deze week wereldwijd aandacht voor het belang van mediawijsheid. Volgens Esparbé Gasca moet dit voor elke jongere beschikbaar zijn: “Ieder kind zou op school dezelfde stevige basis in mediawijsheid moeten krijgen, met lesmethodes waarvan de effectiviteit is aangetoond.” 

In het onderwijs 

Scholen spelen een belangrijke rol bij het voorbereiden van jongeren op de digitale wereld. Dat kan volgens Esparbé Gasca via digitale geletterdheid, burgerschapsonderwijs en relationele en seksuele vorming. Daarbij moeten leraren praktische handvatten krijgen om deze mediawijsheid in hun lessen te behandelen. “Tegelijkertijd mag de bescherming van jongeren niet afhankelijk zijn van de kennis of mogelijkheden van individuele leraren of ouders”, zegt ze. “Preventie moet zich bovendien niet primair richten op het weerbaarder maken van potentiële slachtoffers, maar vooral op het voorkomen van plegerschap en het stimuleren van omstanders om in te grijpen bij online grensoverschrijdend gedrag”, aldus Esparbé Gasca. 

In Nederland is digitale geletterdheid nog niet overal in de lespraktijk opgenomen. Volgens de Monitor Digitalisering Onderwijs 2025 van Kennisnet is ongeveer de helft van de leraren bekend met de concept-kerndoelen voor digitale geletterdheid. Een kwart past deze doelen al toe in de lessen. In het voortgezet onderwijs ligt dat aandeel onder de 20 procent. 

Nederland werkt wel aan nieuwe wettelijke kerndoelen voor digitale geletterdheid. Deze gaan naar verwachting op 1 augustus 2027 in. Scholen krijgen tot augustus 2031 de tijd deze volledig in te voeren. 

Online misbruik krijgt nieuwe vormen

Online grensoverschrijdend gedrag krijgt volgens Offlimits steeds complexere vormen. Het expertisecentrum ziet onder meer chantage met seksueel beeldmateriaal (sextortion), cyberpesten en het verspreiden van privégegevens. Deze vormen komen regelmatig voor en kunnen elkaar versterken. 

Ook generatieve AI speelt een steeds grotere rol. Daarmee kunnen bijvoorbeeld ook relatief eenvoudig nep-naaktbeelden op worden gemaakt en verspreid. Volgens Esparbé Gasca maakt het voor slachtoffers niet uit of de beelden echt zijn of met AI zijn gemaakt: “De impact kan net zo groot zijn”. 

“Gevoelens van schuld en schaamte, reputatieschade, victim-blaming, psychische problemen en in sommige gevallen zelfs suïcidale gedachten”, vertelt Esparbé Gasca over de gevolgen voor slachtoffers. “Dat anderen beelden telkens opnieuw kunnen verspreiden en delen, kan bij slachtoffers bovendien het gevoel van machteloosheid versterken”.

Niet enkel jongeren 

Mediawijsheid kan jongeren helpen om online risico’s te herkennen en bewuste keuzes te maken. Maar de verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij hen. “Risico’s ontstaan niet alleen door hoe mensen zich online gedragen, maar ook door de manier waarop online platforms zijn ontworpen en ingericht”, stelt Esparbé Gasca. Het kan schadelijke content telkens onder de aandacht brengen, van bijvoorbeeld vrouwonvriendelijke denkbeelden en desinformatie. Daarnaast kan gebrekkig beheer van die online platforms ervoor zorgen dat grensoverschrijdend gedrag onvoldoende wordt aangepakt. 

“De commerciële belangen van platforms staan niet vanzelfsprekend gelijk aan de veiligheid en het welzijn van jongeren”, stelt Esparbé Gasca. Ze vindt daarom dat platforms meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor de veiligheid van hun gebruikers. Dat betekent onder meer dat al bij het ontwerp van platforms, veiligheid centraal moet staan. Ook duidelijke regels, toezicht en effectieve handhaving zijn volgens haar nodig.

Meer aandacht voor vrouwenveiligheid, maar zijn Tilburgers bekend met de hulp?

Sinds de moord van Lisa is de veiligheid van vrouwen een groot gesprekspunt. Sindsdien zijn er verschillende initiatieven, zoals SafePoint gestart die sinds dit jaar van start zijn gegaan. Maar de winter komt er nu aan en Tilburgers weten niet altijd wat deze initiatieven zijn en dat ze geholpen kunnen worden.

Afrika verkiest samenwerking met Rusland boven Europa, niet altijd gunstiger.

“Dat is echt een wassen neus,” zegt senior onderzoeker Gijs Kessler over de suggestie dat Rusland op de lange termijn veel investeert in Afrika. Toch kwamen leiders van verschillende Afrikaanse landen deze week weer samen op de Rusland-Afrika top in Moskou. Maar is Rusland wel echt een betere partner voor Afrika dan West-Europa, en hoe is deze samenwerking eigenlijk ontstaan? 

Ontstaan samenwerking

De band tussen Rusland en Afrika gaat ver terug, het begon namelijk al in het tijdperk van de Sovjet-Unie. Tijdens de koude oorlog steunde de Sovjet Unie veel Afrikaanse landen in hun strijd tegen westerse kolonialisten. “In die confrontatie was het van levensbelang om bondgenoten aan je te binden met wapen- en financiële steun,” vertelt dr. Gijs Kessler, senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam. Maar er was ook een ideologische reden: “In de marxistische ideologie was verzet tegen imperialisme en kolonialisme essentieel.” 

Naast militaire hulp bood de Sovjet-Unie veel Afrikaanse studenten beurzen om goedkoop te kunnen studeren in het land. Hierdoor keerde veel studenten ook terug en bekleden ze posities in de politiek en het bedrijfsleven. Dit gebeurt in het hedendaagse Rusland nog steeds vaak. Van deze samenwerkingen profiteert Putin en Rusland nog tot op heden.

Waarom Afrika Rusland boven Europa verkiest

De afkeer die Afrika voor het westen heeft, heeft meerdere redenen. Ten eerste is er nog een diep wantrouwen vanwege het koloniale verleden van westerse landen in Afrika. Het westen wordt door Afrikaanse landen vaak gezien als profiteur in plaats van dat het als helpend wordt ervaren. “En heel veel Afrikaanse landen, omdat Europa nog een soort kolonisator is, altijd wel iets willen doen met Afrikaanse landen, dat er altijd een soort profijt beginsel achter zit.” Beaamt Ron Verhoef, Ruslandkundige. 

Daarnaast wringt het tussen westerse normen en waarden en die van Afrikaanse leiders. Wanneer het westen hulp verleent, stellen ze daar bepaalde eisen aan. Dit gaat over kwesties als democratie en mensenrechten, Rusland stelt hier geen vragen over. Dit is precies de aantrekkingskracht van samenwerking met Moskou.

“Het Westen trekt constant de kaart van de mensenrechten,” legt Kessler uit. “Rusland stelt zulke vragen helemaal niet. Dat is voor autoritaire systemen en militaire junta’s natuurlijk een heel aantrekkelijke uitruil: Rusland levert graag wapens, maar stelt geen lastige vragen.” 

Niet altijd gunstiger

Hoewel de voorwaarden van samenwerken met Rusland voor Afrikaanse landen misschien ideaal lijkt, is het op lange termijn toch minder gunstig. Waar Rusland soms suggereert om een lange termijn visie te hebben voor de Afrikaanse economie, laat de realiteit iets anders zien. 

“Dat is echt een wassen neus,” zegt Kessler. “Rusland heeft een vrij zwakke economie die drijft op de verkoop van olie en gas. Die inkomsten hebben ze allemaal nodig om de negatieve gevolgen van de oorlog in Oekraïne en de westerse sancties op te vangen. Rusland kan nauwelijks investeren in zijn eigen ontwikkeling, laat staan dat ze dat op grote schaal in Afrika gaan doen.” 

Rusland kan Afrika vooral steun bieden door het leveren van wapens en huurlingen. Dit is minder gunstig als hulp van bijvoorbeeld China die investeren in wegen, spoorlijnen en havens. In ruil voor hun hulp krijgt Rusland toegang tot waardevolle grondstoffen zoals uranium en goud. De samenwerking gaat dus voor Rusland niet om de welvaart van Afrika maar om geopolitieke winst. Ze willen vooral hun eigen macht binnen de VN indirect vergroten. De verruiling van Europa voor Rusland levert Afrikaanse leiders dus weliswaar bescherming op, maar brengt de Afrikaanse bevolking nauwelijks echte vooruitgang.

Extinction Rebellion kaart intensieve veehouderij humoristisch aan met landelijke actie “stop met ons te fokken”

 “Veedieren hebben een gevoelswereld. Wat we onszelf of onze huisdieren niet aan willen doen, wensen we toch ook andere dieren niet toe?”, zegt Malin Winter. Ze is klimaatactivist en mede-organisator van de landelijke actie ‘stop met ons te fokken’ van de landbouwtak van Extinction Rebellion. Aankomende zondag 1 november rijden zij door Tilburg heen met een op Banksy geïnspireerde veewagen.

De veewagen zal vol zitten met knuffeldieren. “Het is iets grappigs waar mensen van opkijken en hopelijk informeert het dan ook” zegt Tjerk Oosterkamp. Hij is actief als klimaatactivist voor Extinction Rebellion. Volgens hem komt Extinction Rebellion alleen groot in het nieuws zodra ze zichzelf op de snelweg planten. “Als je ons goed in de gaten houdt zie je dat we zoveel meer doen dan dat. Veel van onze acties zijn bedoeld om mensen te informeren.” Ze hopen op deze creatieve manier dat gemeente Tilburg het voorbeeld neemt van gemeente Amsterdam: Een verbod op vleesreclames, stelt Winter.

In de buurt van Tilburg, namelijk in Boxtel, staat de grootste slachterij van heel Nederland. Hier worden maar liefst 15.000 dieren per dag geslacht. De knuffeldieren zijn bedoeld om erbij stil te staan dat de hamburger op jouw bord, een lief lachend gezichtje heeft. De beweging achter de landelijke campagne bekritiseerd de intensieve veehouderij in Nederland. “De vee-industrie is dieronwaardig en ze verwoest de leefomgeving in Nederland en de rest van de wereld”.

Online bankieren wordt steeds gewoner, maar niet voor iedereen

0

Geld overmaken, een betaalverzoek versturen of de bankapp openen. Voor veel Nederlanders zijn het dagelijkse handelingen. Toch heeft niet iedereen evenveel vertrouwen in digitaal bankieren. Vooral ouderen kunnen moeite hebben om mee te gaan met de snelle digitalisering van bankdiensten.

De problemen die ouderen tegenkomen zijn niet altijd technisch van aard. Jeroen Brouwers, studentbuddy bij een organisatie die ouderen helpt met digitale vaardigheden, merkt dat onzekerheid vaak een grote rol speelt.

Volgens hem zijn hulpvragen rondom online bankieren meestal relatief eenvoudig. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die niet weten hoe ze hun bankapp moeten gebruiken of bang zijn om iets verkeerd aan te klikken. Hij ziet dat veel ouderen weinig vertrouwen hebben in hun eigen digitale vaardigheden en daarom voorzichtig zijn met bankzaken.

Ook SeniorWeb, een organisatie die ouderen helpt bij digitalisering, herkent die onzekerheid. “Wat we veel horen is dat als mensen net gewend zijn aan de online betaalomgeving van hun bank er weer zaken wijzigen. Dit zijn letterlijk afhaakmomenten voor mensen, mensen worden hier onzeker van.” Daarnaast merkt de organisatie dat veel mensen bang zijn om fouten te maken en angst hebben voor oplichting.

Volgens onderzoek van ouderenorganisatie ANBO-PCOB ervaren ongeveer 2,6 miljoen Nederlanders problemen met digitaal bankieren. Daarbij gaat het niet alleen om ouderen, maar ook om mensen met een beperking, laaggeletterden en mensen die de Nederlandse taal minder goed beheersen.

Veranderingen gaan te snel

Volgens studentbuddy Jeroen vormt vooral het hoge tempo van digitalisering een probleem. “Het gaat eigenlijk te snel om bij te houden”, zegt hij.

Dat beeld komt overeen met de ervaringen van SeniorWeb. De organisatie ziet dat ouderen vaak net gewend raken aan een bepaalde werkwijze wanneer er alweer iets verandert. Dat kan volgens hen gaan om een nieuwe inlogmethode, een knop die verhuist of een andere vormgeving van de app.

Ook ANBO-PCOB wijst op de snelle digitalisering van bankdiensten. “Veruit het grootste probleem is dat banken alles digitaal via apps doen. Een groep mensen, waaronder veel ouderen, voelt zich daar niet plezierig bij.” Daarnaast merkt de organisatie op dat ook nieuwe betaalmethoden zoals Tikkie en contactloos betalen niet in het systeem zitten van een deel van de ouderen.

Een ander probleem is volgens ANBO-PCOB dat sommige ouderen niet beschikken over een geschikte smartphone. “Het meest onderschatte probleem is misschien wel dat een groep ouderen geen nieuwere telefoon wil of kan aanschaffen. Die zijn wel nodig om mee te gaan met bankapps.”

Zelfstandigheid onder druk

Voor veel ouderen draait digitaal bankieren niet alleen om techniek, maar ook om zelfstandigheid.

Het programma Toegankelijk Bankieren benadrukt dat afhankelijkheid kwetsbaar maakt. Volgens de organisatie willen mensen hun financiële zaken het liefst zelf blijven regelen. “Iedereen wil zoveel mogelijk zelfstandig meedoen en regie houden. Dat geldt in het algemeen en zeker ook voor bankzaken. Het gaat immers om je eigen geld.”

Wanneer hulp nodig is, moet dat volgens hen veilig gebeuren. De organisatie pleit daarom voor ondersteuning waarbij ouderen zelf de handelingen uitvoeren. “Dus liever coachend dan plaatsvervangend.”

ANBO-PCOB wijst daarnaast op de risico’s die ontstaan wanneer ouderen afhankelijk worden van anderen. “Zelfstandigheid is voor vrijwel iedere Nederlander misschien wel het belangrijkste dat we hebben.” Volgens de organisatie wordt ook de kans op misbruik groter wanneer financiële zaken uit handen worden gegeven. “Dat kan zijn van geld, maar ook van persoonlijke gegevens.”

Meer hulp en persoonlijk contact

Hoewel banken de toegankelijkheid van hun digitale diensten de afgelopen jaren hebben verbeterd, vinden de organisaties dat ondersteuning essentieel blijft.

SeniorWeb pleit voor toegankelijke hulp. “Zorg dat er toegankelijke hulp blijft: bij mensen thuis, via telefoon of via een loket.” Daarnaast vindt de organisatie dat ouderen eerder betrokken moeten worden bij veranderingen. “Test online diensten eerst bij de doelgroep voordat je deze introduceert.”