Waarom krijgt een inwoner uit een gemeente een paar kilometer verderop eerder of meer inkomenstoeslag? Aan die onderlinge verschillen moet een einde komen, vindt de FNV. Dinsdag bood de vakbond in Den Haag de petitie ‘Stop de postcodeloterij’ aan. Dat de gemeenten dichterbij hun inwoners staan en daardoor maatwerk kunnen bieden vindt de vakbond onzin. ‘’Dat is gewoon een illusie.’’
Met 12.736 handtekeningen stapte de FNV, de vakbond voor werkenden, ouderen en uitkeringsgerechtigden, dinsdag naar de Tweede Kamer om hun petitie aan te bieden. Tom van der Lee, voorzitter van de Commissie, nam deze petitie in handen en ook Caroline van der Plas en Elles van Ark hebben het verhaal van de FNV aangehoord. De vakbond pleit voor landelijke wetgeving waarbij gemeenten alleen positief van de norm mogen afwijken, niet negatief. Als het goed is zou er vóór de zomer van 2027 een voorstel moeten klaarliggen waar de Tweede Kamer dan over in beraad gaat.
Zo is het ontstaan
In 2015 werd de inkomensondersteuning gedecentraliseerd. Dat wil zeggen dat elke gemeente zelf kan kiezen welke (financiële) ondersteuning ze willen bieden aan hun bevolking. Deze beleidsvrijheid is ingevoerd zodat gemeenten maatwerk kunnen bieden en keuzes kunnen maken die aansluiten bij de behoeften van hun inwoners, omdat de gemeenten dichterbij hun inwoners zouden staan. De VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) is volgens woordvoerder Cecile Wijdenes van mening dat de verschillen tussen gemeenten niet altijd onwenselijk zijn. ‘’Gemeenten verschillen immers ook in bevolkingssamenstelling, arbeidsmarkt, woningaanbod en sociale opgaven.’’ Niet elke gemeente zou dus dezelfde behoeften hebben. ‘’Wel is het van belang dat deze verschillen uitlegbaar zijn voor inwoners. De VNG is daarom met gemeenten en het rijk in gesprek over de wijze waarop een goede balans kan worden gevonden tussen landelijke kaders en lokale beleidsvrijheid. Daarbij wordt gekeken naar mogelijkheden om inwoners meer duidelijkheid en rechtszekerheid te bieden, terwijl gemeenten ruimte behouden om ondersteuning af te stemmen op de lokale omstandigheden. Uitvoerbaarheid, toegankelijkheid en passende ondersteuning voor inwoners zijn hierin leidende uitgangspunten’’ aldus Wijdenes.
Maureen van der Pligt, bestuurder van de FNV, vindt het onzin dat de gemeenten zoveel meer maatwerk kunnen leveren. ‘’Denk je nou werkelijk dat het de gemeente opvalt dat de geraniums van tante Sjaan op half zeven hangt? Dat is gewoon een illusie, dat blijkt nu ook wel.’’ In plaats van dat de beleidsvrijheid zorgt voor regels die goed aansluiten op de behoeften van de inwoners, is er ongelijkheid ontstaan en daarmee ook een gevoel van onrecht. Ook is het niet zo dat sommige gemeentes weinig ondersteuning willen bieden. De gemeentes hebben er simpelweg niet allemaal genoeg geld voor. ‘’Waar de gemeenten dan wel op moeten bezuinigen, moeten ze zelf weten, maar wat mij betreft in ieder geval niet over de rug van kwetsbare inwoners’’, zegt Van Der Pligt.
Onderzoek 2024
De vakbond heeft in 2024 een groot onderzoek gedaan en heeft daarbij gemeentes door heel het land met elkaar vergeleken. Om te beginnen is de grens voor individuele inkomenstoeslag heel verschillend bij alle gemeentes. In gemeente Heusden ligt die grens bijvoorbeeld op 105% van het sociale minimum inkomen. Dit wil zeggen dat inwoners die minder dan 105% van het sociale minimum inkomen verdienen, recht hebben op inkomenstoeslag. In gemeente Boxtel ligt die grens op 120%. In boxtel kom je dus sneller in aanmerking voor inkomenstoeslag dan in Heusden.
Ook de hoogte van de toeslagen kunnen enorm verschillen. Zo ontvang je als gehuwde zonder meerderjarige kinderen in de gemeente Peel en Maas €735 per maand (als je in aanmerking komt) en 9 km verderop in Beesel ontvang je €411 per maand. Dat is €324 minder in de maand.
Postcodeloterij
De Postcodeloterij zelf is er niet van gediend dat hun naam wordt gebruikt in de titel van deze petitie, maar het illustreert wel precies hoe het sociaal domein in ons land nu in elkaar zit. Je moet geluk hebben in welke gemeente je woont, want in de ene gemeente krijg je hogere toeslagen dan in de andere, en in weer een andere gemeente heb je met hetzelfde inkomen misschien wel helemaal geen recht op toeslagen, omdat de inkomensgrens daar weer lager ligt. Het is dus een soort loterij waarin je woonplaats bepaalt of je wel of niet wint.



















