Wie elke dag even scrolt op TikTok, heeft het misschien al voorbij zien komen. Filmpjes van een mistige rivier, gorilla’s langs de oever en spannende muziek. Daaroverheen staat de tekst ‘1 day until I’m dropped in the Congo Basin’. De Welshe avonturier Ash Dykes wil ruim 700 kilometer afleggen in een opblaasbare kajak door het Congobekken. Zijn voorbereiding op de tocht is de afgelopen weken viraal gegaan. Maar in wat voor gebied komt hij eigenlijk terecht?
De TikToks van Dykes zijn de afgelopen weken ontploft. Inmiddels heeft hij ruim 4 miljoen volgers en ook andere TikTokkers maken volop video’s over zijn plannen. Sommigen denken dat hij de tocht niet gaat overleven, terwijl anderen juist geloven dat hij een van de weinigen is die dit aankan. Na vertraging door problemen met zijn bagage en visa heeft Dykes inmiddels zijn startpunt bereikt. Vanuit Nola in de Centraal-Afrikaanse Republiek wil hij over de Sangha-rivier naar Mossaka in de Republiek Congo peddelen. De tocht duurt naar verwachting ongeveer een maand en is de eerste van zes extreme uitdagingen die hij binnen een jaar wil uitvoeren.
Het Congobekken
Het Congobekken ligt in Centraal-Afrika en heeft het op één na grootste tropische regenwoud ter wereld. Het strekt zich uit over meerdere landen en bestaat niet alleen uit dichtbegroeide bossen, maar ook uit rivieren, moerassen en stukken bos die een deel van het jaar onder water staan. De Sangha, de rivier waar Dykes overheen wil kajakken, maakt deel uit van dat enorme watersysteem. Rond de Sangha liggen beschermde regenwouden waar onder andere bosolifanten, chimpansees en westelijke laaglandgorilla’s leven. Een deel daarvan behoort tot Sangha Trinational, een natuurgebied dat zich uitstrekt over drie landen en op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat.
Dykes maakt er zelf ook een spannend verhaal van. In zijn video’s verschijnen agressieve nijlpaarden, gorilla’s en krokodillen. Tegen CNN omschreef hij het Congobekken zelfs als de gevaarlijkste plek ter wereld. Op zijn eigen website presenteert hij de tocht als een reis door een van de laatste grote wildernissen op aarde. Maar volgens tropisch ecoloog en milieujournalist Bart Crezee, die onderzoek deed in het Congobekken, wordt het gebied vaak gevaarlijker voorgesteld dan nodig is. “Het is geen Veluwe, maar we hoeven het ook niet gevaarlijker te maken dan het is”, zegt hij.
Geen onbewoonde jungle
Wat in de spannende TikToks minder aandacht krijgt, zijn de mensen die in het Congobekken wonen. Langs de rivieren liggen dorpen waar mensen vissen, werken en het water gebruiken om van de ene plek naar de andere te komen. Dat herkent ook Crezee, die naast zijn onderzoek naar de koolstofopslag in de moerasbossen van de Democratische Republiek Congo ook door het gebied rond de Sangha-rivier reisde. Hij heeft niet dezelfde route als Dykes afgelegd, maar kent de omgeving uit eigen ervaring.
Volgens Crezee zijn rivieren in delen van het Congobekken belangrijke vervoersroutes. Op veel plekken liggen nauwelijks wegen en leggen mensen grote afstanden af in houten kano’s, bijvoorbeeld om vis naar een markt te brengen. Dat kan soms dagen duren. Dykes’ tocht van ruim 700 kilometer in een opblaasbare kajak is natuurlijk een heel andere onderneming. Maar de rivieren in het Congobekken zijn niet alleen plekken waar avonturiers zich aan wagen.
Dat betekent niet dat Dykes een ongevaarlijke tocht tegemoetgaat. Alleen zijn de grootste risico’s volgens Crezee niet per se de dieren die op TikTok de meeste aandacht krijgen. “Malaria is denk ik het grootste gevaar”, vertelt hij. Tijdens zijn eigen onderzoek moest hij daarnaast rekening houden met schoon drinkwater, slechte bereikbaarheid en de afstand tot medische hulp. Zijn team nam daarom waterfilters, medicijnen en een satelliettelefoon mee. “Soms is het dichtstbijzijnde ziekenhuis dan twee dagen varen verderop.” Ook giftige slangen kunnen gevaarlijk zijn, vooral voor mensen die door de moerasbossen lopen. Voor iemand die voornamelijk over de rivier vaart, schat Crezee dat risico kleiner in.
Het verhaal achter de TikToks
Dykes wil zijn volgers tijdens de tocht blijven meenemen in zijn avontuur. Hij is van plan meerdere video’s per dag te plaatsen en, als het lukt, dagelijks te livestreamen. Wie ook beelden achter de schermen wil zien, moet daarvoor betalen.
Terwijl Dykes met zijn video’s miljoenen mensen bereikt, blijft er over het Congobekken zelf nog veel onbekend. Uit cijfers waarover The Guardian vorig jaar schreef, blijkt dat tussen 2008 en 2022 slechts 16 procent van de internationale financiering voor de drie grote tropische bosregio’s naar het Congobekken ging. Het Amazonegebied kreeg 47 procent en Zuidoost-Azië 37 procent.
Volgens Crezee kost veldwerk in het Congobekken veel tijd en geld. Hij vreest dat het beeld van een levensgevaarlijke jungle ook organisaties kan afschrikken die onderzoek zouden kunnen financieren. “Het is heel sensationalistisch”, zegt hij over de manier waarop Dykes en andere TikTokkers het gebied neerzetten.
De komende weken kunnen miljoenen mensen via TikTok meekijken met Dykes’ tocht. Maar tussen alle beelden van wilde dieren en spannende avonturen blijft de vraag hoeveel ze daarmee werkelijk van het Congobekken te zien krijgen.


