Nederland is dit jaar twee plekken gezakt op de ranglijst van gelukkigste landen ter wereld. Dat blijkt uit het nieuwe World Happiness Report. Nederland staat met een zevende plek nog steeds in de wereldtop. Wel is ons kikkerlandje twee plaatsen gedaald door het dalende geluksgevoel onder jongeren vanwege sociale media. Jongeren die dagelijks zeven uur of meer scrollen, voelen zich aanzienlijk minder gelukkig dan jongeren die minder dan een uur online zijn. Mediapsycholoog Ewa Miedzobrodzka heeft zorgen over deze ontwikkeling: “In plaats van alle sociale media te verbieden, is het beter om jongeren te leren hoe ze er op een goede manier mee om kunnen gaan.”

Voor het eerst in jaren is er een duidelijke verschuiving zichtbaar in de resultaten van het World Happiness Report. Sinds 2016 stond Nederland steevast in de top 6, maar nu moeten we de Scandinavische landen voor laten gaan. Nederlanders geven hun leven gemiddeld een 7,2; een fractie lager dan de 7,3 van vorig jaar. Het rapport laat voornamelijk zien dat het welzijn in veel westerse landen onder druk staat, vooral onder jongeren.

De rol van sociale media

Een opvallende factor in het rapport is het gebruik van sociale media.  Er blijkt een directe correlatie tussen schermtijd en welzijn: jongeren die meer dan zeven uur per dag scrollen, scoren aanzienlijk lager op welzijn dan jongeren die minder dan een uur online zijn. Vooral onder meiden in West-Europa is dit effect sterk zichtbaar. Miedzobrodzka legt uit dat het mechanisme achter de apps bijdraagt aan het probleem. “Algoritmes werken voor iedereen hetzelfde. Hoe meer je reageert, deelt en liket, hoe meer je het algoritme voedt. Maar jongeren zijn vaak wel gevoeliger. Ze vergelijken zichzelf sneller met anderen online en willen net zo dun, fit of aantrekkelijk zijn als wat ze zien. Dat kan een negatief effect hebben op hun zelfbeeld, geluk en hoe ze zich voelen in het algemeen.”

Toch is schermtijd volgens Miedzobrodzka niet het enige verhaal. “Zeven uur per dag online zitten is niet gezond, maar het gaat niet alleen om de schermtijd. Het gaat vooral om wát ze doen en zien op sociale media. Als jongeren samen online dingen doen met vrienden, kan het juist sociaal waardevol zijn.”

Generatiekloof

De onderzoekers spreken van een groeiende kloof tussen jong en oud. Terwijl het geluksgevoel bij babyboomers licht stijgt en de score bij Generatie X stabiel blijft, is er bij millennials en Generatie Z sprake van een daling. Bij die laatste groep is de afname het grootst. “In het rapport wordt geconstateerd dat oudere generaties minder last hebben van sociale media, terwijl jongeren – vooral millennials en Generatie Z – er mee worstelen”, vertelt Miedzobrodzka. Naast stress, prestatieruk en hoge sociale verwachtingen, wijst het rapport naar een toename in het aantal gerapporteerde mentale problemen bij jongeren. In sommige landen, zoals de Verenigde Staten, Canada en Nieuw-Zeeland behoren jongeren inmiddels tot de minst gelukkige bevolkingsgroepen.

Fysiek contact onder druk

Het rapport stelt dat het aantal fysieke contacten afneemt, wat het gevoel van verbondenheid aantast. Miedzobrodzka nuanceert dat sociale media niet de enige schuldige zijn. “Fysiek contact is superbelangrijk, maar onderzoek laat zien dat dit eigenlijk al begon voordat sociale media zo groot werden”, vertelt Miedzobrodzka. “Het begon rond de tijd dat de smartphone kwam. Met een telefoon hoef je minder vaak fysiek af te spreken om contact te houden. Mensen zien elkaar misschien minder vaak, maar hebben nog steeds contact. Het belangrijkste is dat je verbonden blijft, of dat nu online of fysiek is.”

Politieke discussie over verbod

In navolging van landen als Australië en Frankrijk wordt er ook in Nederland gediscussieerd over strengere regels voor techplatforms. Het kabinet-Jetten onderzoekt de invoering van een minimumleeftijd van vijftien jaar voor het gebruik van sociale media. Miedzobrodzka plaatst vraagtekens bij zo’n rigoureuze maatregel. “Jongeren gebruiken sociale media niet alleen als afleiding, maar ook om contact te houden met vrienden. Tijdens corona was het bijvoorbeeld vaak de enige manier om te communiceren.” Volgens de mediapsycholoog ligt de oplossing dan ook niet in restricties, maar in opvoeding. “In plaats van alles te verbieden, is het beter om jongeren te leren hoe ze een gezonde balans vinden in hun mediagebruik. Ouders van jonge kinderen spelen hierin een cruciale rol, maar omdat zij zelf niet met deze technologie zijn opgegroeid, vinden zij het vaak lastig om hierin de juiste begeleiding te bieden.” Zij vergelijkt de digitale wereld met het verkeer: “Als je een auto bestuurt, weet je wanneer je moet stoppen. Maar op sociale media weet je niet wanneer je moet stoppen.”