Een groot talent dat de beste is in zijn of haar sport. Tijdens trainingen onverslaanbaar, maar zodra de wedstrijd begint, lijkt alles te verdwijnen. Door druk om te presteren, is er een angst om te falen en zal het echte niveau van een topsporter onzichtbaar blijven. Onderpresteren door faalangst komt vaker voor dan gedacht.

De rol van faalangst

Faalangst is vaak van jongs af aan aanwezig. Sportpsycholoog Maaike Bierstekers licht dit toe. ‘‘Je ziet dat als je perfectionistisch bent er natuurlijk ook een keerzijde is: je bent bang om fouten te maken en legt een hoge lat voor jezelf.’’ Hoe belangrijk prestaties worden, hoe meer topsporters hier van af gaan hangen. Zo wordt de kans op faalangst groter. Ook vertelt ze over het karakter van iemand dat kan meetellen. ‘‘De een is er gevoeliger voor dan de ander. Bepaalde omstandigheden kunnen het wel in kaart brengen, maar het is niet van die mensen krijgen het en die mensen krijgen het niet, zo werkt het helaas niet.’’ Bij mensen met faalangst zie je dat zij gaan onderpresteren, of dat het in de trainingen goed gaat, maar in de wedstrijd niet gaat zoals diegene normaal op zijn best presenteert. ‘‘Dat is wel kenmerk nummer 1 van faalangst,’’ aldus Maaike Bierstekers.

Prestatiemaatschappij

Bij een individuele sport hangt het af van je eigen prestatie en is het beter meetbaar. Maar dit zie je ook bij teamsporten terug. Zelfs bij studenten zie je dit terug. Nederland is een prestatiemaatschappij. Maaike Bierstekers merkt dat ook in haar werk.‘ ‘Ik werk veel met artsen en als je op de middelbare bij de beste zit, word je automatisch ingeloot. Je moet een hoog cijfer hebben, dan mag je scholarship doen en als je summer school doet, wordt je kans weer groter. Mensen worden heel erg gestraft op resultaten.’’ Hierdoor komt de nadruk steeds meer te liggen op resultaten, terwijl jonge mensen juist zouden moeten leren dat het proces en het verbeteren belangrijker zijn dan het uiteindelijke resultaat.  

Positief en negatief perfectionisme

Prestatiedruk is op zich niet slecht. Het kan er namelijk voor zorgen dat je je doel kan bereiken, het helpt je lichaam klaar te stomen voor actie en het kan de focus op de taak vergroten. Maar helaas kan prestatiedruk ook negatief werken voor topsporters. Je kunt bang zijn dat je niet voldoet aan je eigen verwachtingen of dat je anderen teleurstelt. Het vertrouwen in jezelf is erg laag en je hebt het gevoel dat je gaat falen en het behalen van doelen niet lukt. Ook Maaike Bierstekers vertelt hierover: ‘‘Bij positief perfectionisme zie je dat je vooral gericht bent op jezelf verbeteren en maximale eruit te halen. Mensen met een negatief perfectionisme leggen de lat heel hoog en focussen zich vooral op wat ze nog niet hebben bereikt en wat nog niet genoeg is.’’ Ook ziet ze dat bij ouders en coaches waar er heel erg op resultaat wordt gecoacht het alleen om winst draait en niet om het proces. ‘‘Daar zie je dat faalangst ook in de hand kan werken.’’

Faalangst overwinnen

Volgens Maaike Bierstekers is faalangst heel goed behandelbaar. Daarom dat het zo zonde is dat mensen er mee door blijven lopen. Je kan door sportpsychologische begeleiding je faalangst prima overwinnen. ‘‘Mensen zeggen als ze genoeg wedstrijden doen spelen het wel minder wordt, maar vaak wordt het eigenlijk alleen maar erger.’’ Dit kan door een stukje coaching, het omgaan met druk en een stukje van doelen stellen.

Mentale coaching

Als er te laat aan de bel wordt getrokken, zouden topsporters in Nederland dan meer hulp moeten krijgen bij faalangst? Maaike Bierstekers vindt het vooral jammer dat sporters faalangst ervaren en hier niks mee doen. ‘‘In Nederland is het zo dat je eigenlijk pas naar een sportpsycholoog gaat als je vastgelopen bent.’’ Sporters zouden volgens haar op een laagdrempeligere manier mentale steun kunnen krijgen. ‘‘Nu moet je soms een beetje mazzel hebben met je coach die daar toevallig ook aandacht voor heeft.’’