Terwijl internationale leiders en ruimtevaartorganisaties gisteren en vandaag in Parijs samenkomen voor de Internationale Ruimtevaarttop, ontbreken enkele grote Amerikaanse ruimtevaartbedrijven. Onder meer SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk, is niet aanwezig. Volgens berichtgeving van Reuters heeft de Amerikaanse regering druk uitgeoefend op Amerikaanse bedrijven om de top over te slaan. De afwezigheid legt een grotere vraag bloot: hoe afhankelijk is Europa eigenlijk geworden van SpaceX, en kan het zonder het Amerikaanse bedrijf?
Ruimtevaart is de afgelopen decennia steeds belangrijker geworden voor zowel de maatschappij als internationale machtsverhoudingen. Satellieten worden gebruikt voor navigatie, communicatie en observatie van de aarde. Ook voor militaire operaties zijn satellieten van groot belang. Ruimtevaartdeskundige Erik Laan, die meer dan 25 jaar in de ruimtevaartindustrie werkte en verbonden is aan het Inholland Space Lab, ziet die ontwikkeling duidelijk terug. “We zijn steeds afhankelijker geworden van ruimtevaartinfrastructuur”, zegt hij.
Laan vergelijkt de strategische positie in de ruimte met het bezetten van een hoge berg tijdens een oorlog. Wie vroeger het hoogste punt in handen had, kon het slagveld overzien en kreeg daarmee een strategisch voordeel. “De ruimte heeft die plek een beetje ingenomen. Vanuit de ruimte kun je gewoon alles zien.”
Van commercieel bedrijf naar geopolitieke speler
Juist daarin ligt een deel van de macht van SpaceX. Het bedrijf brengt niet alleen satellieten van klanten naar de ruimte, maar beschikt met Starlink ook over een eigen wereldwijd satellietnetwerk.
De oorlog in Oekraïne heeft duidelijk gemaakt hoe belangrijk zo’n commercieel netwerk kan worden. Starlink wordt daar bijvoorbeeld gebruikt voor communicatie, ook rond het front.
SpaceX lanceert daarnaast satellieten voor overheden, bedrijven en internationale klanten. Ook Europese satellieten zijn met raketten van SpaceX gelanceerd. Het bedrijf voert daardoor niet alleen commerciële raketlanceringen uit, maar beheert ook infrastructuur waar andere landen gebruik van maken. Die positie geeft SpaceX niet alleen economische, maar ook geopolitieke invloed.
SpaceX en de Amerikaanse overheid hebben elkaar nodig
Dat maakt de afwezigheid van SpaceX op de top in Parijs opvallend. Volgens Reuters heeft de Amerikaanse regering Amerikaanse ruimtevaartbedrijven sterk afgeraden om naar Parijs af te reizen. Van een formeel verbod was geen sprake.
SpaceX is een privaat bedrijf, maar werkt tegelijkertijd intensief samen met de Amerikaanse overheid. Het voert grote opdrachten uit voor onder meer NASA en het Amerikaanse ministerie van Defensie. Ook ontwikkelde het bedrijf Starshield, een satellietdienst gericht op Amerikaanse overheids- en veiligheidsorganisaties.
Die financiële en strategische banden zijn een belangrijke reden voor SpaceX om rekening te houden met Washington. Volgens Laan gaan er vele miljarden in om en heeft SpaceX daardoor weinig belang bij een conflict met Washington over deelname aan de ruimtevaarttop.
De relatie werkt tegelijkertijd twee kanten op. De Amerikaanse overheid maakt voor verschillende ruimtevaartactiviteiten gebruik van SpaceX, terwijl het bedrijf grote overheidscontracten ontvangt. Daardoor raken commerciële belangen en geopolitiek steeds sterker met elkaar verweven.
Europese alternatieven voor SpaceX
Europa beschikt over eigen lanceersystemen, waaronder Ariane 6. Laan vindt daarom dat de Europese afhankelijkheid van de Verenigde Staten soms groter wordt voorgesteld dan die daadwerkelijk is. “Alles wat Amerika in de ruimte doet, kan Europa in principe ook.”
Dat betekent niet dat SpaceX gemakkelijk te vervangen is. Via zogenoemde Transporter-missies van SpaceX kunnen grote aantallen kleinere satellieten tijdens één lancering worden meegenomen. Ook Europese satellieten maken gebruik van zulke commerciële lanceringen. Als die mogelijkheid wegvalt, kan Europa zulke satellieten ook zelf lanceren, maar de Europese lanceercapaciteit is beperkter en alternatieven kunnen duurder uitvallen.
Volgens Laan zit het probleem daarom niet zozeer in een gebrek aan technische kennis. Europa heeft eigen systemen en mogelijkheden, maar moet bereid zijn daar voldoende geld en capaciteit in te steken. “De vraag is of we het gaan doen”, vat hij samen.
De discussie op de ruimtevaarttop in Parijs gaat daarmee niet alleen over raketten en satellieten. De dominante positie van SpaceX laat zien hoe belangrijk commerciële ruimtevaartbedrijven voor landen zijn geworden. De vraag is niet alleen of Europa zonder SpaceX kan, maar ook hoeveel het daarvoor wil investeren.