Slecht nieuws voor mensen die hopen op een nieuwbouwwoning of een laadpaal voor een elektrische auto. Vanaf 1 juli is een nieuwe stroomaansluiting niet meer vanzelfsprekend. Het elektriciteitsnet zit zó vol dat netbeheerders pijnlijke keuzes moeten maken. Vitale maatschappelijke functies zoals ziekenhuizen of brandweerkazernes krijgen voortaan voorrang op het stroomnet, terwijl woningbouw achteraan de rij moeten aansluiten. “Het risico is heel realistisch”, waarschuwt energie-ontwikkelaar en adviseur van Núna Energy Martijn van Lier. 

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft bepaald dat netbeheerders vanaf deze zomer prioriteit moeten geven aan ‘maatschappelijk vitale functies’. Dat betekent dat brandweerkazernes of ziekenhuizen voor gaan op jouw inductiekookplaat, laadpaal of nieuwe rij studentenwoningen op de campus. 

Niet altijd een probleem geweest 

Het probleem heet netcongestie. “Netcongestie betekent dat er op bepaalde momenten meer vermogen aan het stroomnet wordt geleverd of gevraagd dan het net aankan. Dat heeft te maken met de combinatie van elektriciteit, kabels, transformatoren en alles wat daaraan vastzit.” Oftewel: het elektriciteitsnetwerk verstopt dus letterlijk. We gaan massaal aan de zonnepanelen en warmtepompen, maar de kabels in de grond zijn daar niet op berekend. Vroeger was dit geen issue, maar die tijd is voorbij.

Volgens deskundigen hadden we deze ‘verrassing’ kunnen voorkomen. Kees Jan ‘t Mannetje, Market Develepmont professional bij ABB, stelt: “Sowieso is dit probleem al langere tijd in opbouw. Deskundigen waarschuwden ruim tien jaar geleden al voor deze ontwikkelingen. De stijging in de vraag naar elektriciteit is deels onvoorzien door de netbeheerders, maar de trends waren zichtbaar. “Er zijn twee belangrijke thema’s: de opkomst van all-electric woningen en de opkomst van de elektrische auto’s. Ook destijds waren er al waarschuwingen dat deze ontwikkelingen een grote impact zouden hebben op het elektriciteitsnet”, aldus ‘t Mannetje. De combinatie van meer aanbod (zon en wind) en een explosieve stijging in verbruik (laadpalen en warmtepompen) heeft ervoor gezorgd dat het stroomnet overbelast word.

Ziekenhuis versus chocoladefabriek 

Vanaf 1 juli wordt er strenger geselecteerd wie er nog ‘stroom’ krijgt. Scholen, brandweerkazernes en ziekenhuizen staan bovenaan de lijst. “Het is op zich een rechtvaardige maatregel, want je wil dat vitale functies, zoals ziekenhuizen, altijd kunnen functioneren. Dus als je moet kiezen tussen een ziekenhuis en een chocoladefabriek, dan kies je voor het ziekenhuis”, aldus Van Lier. Maar de keerzijde is hard voor de woningmarkt. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten vreest dat 30 tot 50 procent van de woningbouwprojecten vertraging oploopt. De adviseur bevestigt dit gevaar: “Het probleem is dat er geen onderscheid meer wordt gemaakt tussen groot- en kleinverbruikers. Dat kan bijvoorbeeld woningbouw raken. Als een project te laat een aanvraag doet, kan alle capaciteit al vergeven zijn.” Als bedrijf of onderneming kan je aan de gemeente prioriteit op het elektriciteitsnetwerk vragen, waardoor je sneller aangesloten wordt. Doe je dit niet, dan word je je vooral als groot bedrijf in een lange wachtrij gezet.  

Systeemfout 

Maar hoe hebben we het zover laten komen? Volgens Van Lier is er niet één schuldige, maar is het een optelsom van verkeerde inschattingen. “Die groei is zo snel gegaan dat het systeem van ‘wie het eerst komt, die het eerst maalt’ niet meer werkt. Er is niet goed op geanticipeerd”, legt Van Lier uit. “Het systeem was er niet op ingericht. Het is dus niet alleen een inschattingsfout van mensen, maar ook een systeemprobleem.” Kees Jan ‘t Mannetje is kritisch over de voorbereiding: “Er is lange tijd niet serieus gekeken naar de extreme, maar zeker niet ondenkbare scenario’s. Het zou niet zo’n grote verrassing mogen zijn als dat het is.”

De noodknop

Om te voorkomen dat de boel volledig vastloopt, kijkt hoogspanningsbeheerder TenneT naar drastische maatregelen. Één daarvan is het verplicht uitschakelen van grote bedrijven als het net overbelast raakt. Van Lier legt de ernst van de situatie uit: “Als op een gegeven moment de nood aan de man is en we zien dat we naar het rooie vakje gaan, dus dat er inderdaad stoppen doorspringen in hoogspanningsstations, dat we dan bedrijven mogen afschakelen. Dus dat er dan gedwongen tegen bedrijven gezegd kan worden ‘Het is jullie of het hele gebied van de stroom af. Dus we gaan jullie afschakelen, zodat we kunnen blijven draaien voor de rest.’” 

Voorlopig moeten we het doen met flexibiliteit: je wasmachine aanzetten buiten de spits (tussen 16.00 en 21.00 uur) helpt een beetje, maar de echte oplossing — het verzwaren van het hele stroomnet — gaat nog jaren duren. Tot die tijd blijft een nieuwe aansluiting voor je toekomstige woning een kwestie van hopen dat je niet onderaan de wachtlijst bungelt.

Het is een vreemde gewaarwording. Een groep van zo’n honderd Nederlanders die op een zaterdag rondstruinen door de straten van het Engelse kuststadje Scarborough. Toch was dit beeld het afgelopen weekend écht. Wat bijna een jaar geleden begon als een idee van podcastmakers Ferry de Bont, Joop Buyt en Lars van Velsum, resulteerde op zaterdagmiddag 28 maart in een volle tribune bij de plaatselijke voetbalclub. “Iedereen die ooit van ons gehoord heeft, heeft deze reis meegekregen.”

De podcast De Eerste De Beste (DEDB) is al een aantal jaar bezig aan een opmars in de Nederlandse voetbalwereld. Sinds de start in 2021 behandelen NAC-supporter Ferry, ADO-supporter Joop en presentator Lars iedere week het wel en wee van de Nederlandse eerste divisie. Ondanks dat het bespreken van het tweede voetbalniveau van het land klinkt als iets voor een heel kleine markt, wordt de voetbalpodcast erg goed beluisterd. Dat wordt bewezen op de georganiseerde borrels, waar de podcastmakers samenkomen in een voetbalkantine om te ‘borrelen’. Maar hoe komt een podcast over een Nederlandse voetbalcompetitie terecht in een Engelse stad met een voetbalclub op het zesde niveau?

Lidmaatschap

“In Scarborough snapten ze er natuurlijk ook helemaal niets van”, vertelt Ferry. “Het is Joop zijn idee geweest. Wij hebben naast onze reguliere podcast op de woensdag ook een vrijmibo-aflevering op de vrijdag, en we zochten een beetje iets dat we konden gebruiken als een rode draad voor die afleveringen.” Joop kwam met het idee om hen in te kopen in een Engelse voetbalclub, die club dan te volgen en bespreken in de vrijmibo-afleveringen.

“Toen we in Scarborough waren, gaven we interviews aan lokale kranten”

Na een shortlist te hebben gemaakt van een aantal interessante clubs, kwam Scarborough Athletic er als beste uit. Joop: ”Scarborough is honderd procent fan-owned, je koopt dus via een soort lidmaatschap, dat zo’n vijftien pond kost, wat zeggenschap.” Ook was Scarborough een veel kleinere club in vergelijking met de andere clubs van de shortlist , en dat is volgens Ferry niet onbelangrijk. “Men voelt het meer bij een club als Scarborough dan bij een club een paar niveaus hoger. Je hebt net iets meer invloed. Toen we daar waren, hebben we ook interviews aan lokale kranten gegeven. Je hebt iets meer bekendheid.” Maar dat is volgens Joop niet het enige: “De stad Scarborough heeft de meeste pubs per inwoner.”

Uiteindelijk kopen de heren, samen met ruim vierhonderd luisteraars, een lidmaatschap van de club, en startte het plan om een reis te plannen naar Engeland. Al was dat wel een uitdaging. “Er is geen vliegveld in Scarborough”, vertelt Ferry. “Er is ook geen rechtstreekse bootverbinding, dus iedereen die mee wilde, zou er moeite voor moeten doen.” Na verschillende bus- en bootverbindingen, kwamen de circa honderd Nederlanders aan in een pub. Na verzameld te hebben, vertrok de nieuwe supportersgroep, de Dutch Seadogs, richting het stadion.

Kon beter

Door verbouwing aan het stadion in Scarborough, speelt de club tijdelijk in een stadion in Bridlington, een stadje dat zo’n veertig minuten rijden van Scarborough ligt. Ter vergelijking: Het is ook veertig minuten rijden van de Johan Cruijff Arena in Amsterdam naar stadion Galgewaard van FC Utrecht. Eenmaal aangekomen kon het feest dan eindelijk beginnen. De sfeer zat er goed in, en er werd volop gezongen op de tribune. Al was er één klein minpuntje, vertelt Ferry. “Ik denk niet dat ik ooit in mijn leven zo’n slechte wedstrijd heb gezien.” Joop vult lachend aan. “Dat dachten de spelers zelf ook. Het kon allemaal wel wat beter.”

In de rust van de wedstrijd kon er nog een podcast worden opgenomen in het hok van de commentator. “Dat was een geweldige half-time show“, lacht Joop, die het lastig vind om één absoluut hoogtepunt uit te kiezen van de trip. “Er is zo veel gebeurd. Of het nou de polonaise op Laat De Zon In Je Hart was in een café was, of dat Ferry de gesponsorde wedstrijdbal van vijfhonderd euro de Noordzee in schoot, alles was leuk.”

“Ik heb dat filmpje misschien wel vijftig keer gezien”, lacht Joop.

Nachtwacht

Het was volgens de heren een reis om nooit meer te vergeten. Dat komt mede omdat de sfeer tussen alle meegekomen luisteraars niet beter kon, vertelt presentator Lars. “Er was wel een opstootje tussen wat fans van NAC en VVV Venlo, maar achteraf hoorde ik dat dat echt niets voorstelde. Het waren een paar lamme gasten die een discussie kregen welke club mooier was. Verder is er nul bonje geweest”, lacht de presentator. “We hebben gewoon zo veel gelachen”, vervolgen Ferry en Joop. “We kwamen bijvoorbeeld na de wedstrijd een groep jonge gasten tegen, volledig in hooligan-outfits.” Op de vraag van Joop aan één van de jongens hoe oud hij was, was het antwoord duidelijk. “I’m fourteen years old, and I’m fucking pissed.”

Ook de gemaakte foto’s van het Nederlandse publiek dragen bij aan de nu al legendarische trip. “Sommige foto’s zijn echt een soort Nachtwacht”, vertelt Lars. “Als je op sommige foto’s inzoomt, en kijkt hoe mensen erop staan, wat ze doen, sommigen die op een bepaalde manier staan te kijken of anderen die helemaal uit hun plaat gaan. Echt geweldig.”

De vraag of de podcast volgend jaar weer die kant op gaat, hoef je niet te stellen. Maar ook op de vraag wat het aantal luisteraars zal zijn die dan mee gaan, is Joop heel duidelijk. “Vijfhonderd!”