Misschien herinner je het je wel: je bent net 17 jaar geworden en krijgt een brief van Defensie in je brievenbus. Deze brief laat weten dat je automatisch ingeschreven staat voor de dienstplicht, maar niet opkomstplichtig bent. Sinds 1 mei 1997 is deze opkomstplicht opgeschort, maar sinds de oorlogen in Iran en Oekraïne komt het onderwerp van een verplichte dienstplicht vaker aan bod. Maar hoe zien de doelgroep van dit systeem, de jongeren, het idee van een opkomstplicht? Niet iedereen lijkt even enthousiast te zijn: “Je kan mensen niet verplichten om dood te gaan voor de overheid”, vertelt een student. Daarnaast blijkt dat werk voor Defensie genuanceerder ligt dan sommige jongeren dachten.
“Er is behoorlijk wat belangstelling, maar zeker nog niet genoeg”, vertelt Jan Wind, voorzitter Defensie en veiligheid bij Koninklijk Instituut van Ingenieurs, ook wel KIVI genoemd. Maar wat vinden de jongeren zelf van dienstplichtige worden? Staatssecretaris Boswijk van Defensie hoopt dat een heractivering van deze opkomstplicht niet nodig gaat zijn, wel benadrukt hij de mogelijkheid. Ook in het verleden was de dienstplicht bedoeld voor jongeren vanaf 18 jaar. Motivatie en interesse voor Defensie onder deze doelgroep is daarom ook belangrijk om het uiteindelijke doel militairen te behalen. De overheid heeft bepaald dat ze in 2030 in totaal 100.000 medewerkers in Defensie willen hebben. Samen met 20.000 reservisten, hiermee werk je parttime voor Defensie.
Verdeelde meningen onder jongeren
Uit een enquête onder studenten journalistiek heeft van de 50 reacties 33 procent een positieve blik op Defensie en 35 procent een neutrale blik. Ondanks dat de meerderheid geen negatieve kijk op Defensie zien de meeste het werk als militair niet zitten. Meer dan 77 procent is het niet eens met een terugkeer van de opkomstplicht voor de dienstplicht. “Mensen dwingen om in het leger te gaan vind ik zelf niet passend, al helemaal als er een groot risico aan kleeft”, vertelt een student. Meer van de helft van de reacties laat ook weten dat ze niet in dienst willen gaan, ook al zou de veiligheid van Nederland onder druk staan.
Toch is een deel van de studenten positief over het militaire werk: “Ik kom uit een familie van verzetsmensen tijdens de Tweede Wereldoorlog en die zouden zich in hun graf omdraaien als een nakomeling van hen niet hetzelfde offer zouden brengen voor de vrijheid”, luidt een van de reacties. Ook zijn er studenten die voorstander zijn van de dienstplicht, maar wel op een andere manier: “Niet in de vorm van ‘iedereen naar de front linie’ maar wel in de vorm van dat je kan kiezen waar je het leger in wilt.”
Meer dan alleen vechten
Om het uiteindelijk doel te te behalen in 2030 krijgen alle jongeren van 17 jaar een brief over de dienstplicht, maar een opkomstplicht is al jaren niet meer ingezet. Toch benadrukt Wind het belang om paraat te staan voor je land: “Het is niet voor ons plezier dat we dat doen. Ik heb 35 jaar bij Defensie gewerkt als militair. Dat heb ik gedaan, omdat het belangrijk is voor de veiligheid van onze maatschappij en dus ook voor je eigen veiligheid”, vertelt hij.
Wel vertelt de oud-militair dat werken voor Defensie een breed vak is en er veel mogelijkheden zijn om vaardigheden die iemand buiten Defensie heeft opgedaan toe te passen. Dit worden specialisten genoemd. “Van heel veel dienstplichtigen zijn vooral de specialisten degene die als ze in dienst gaan, ze het toch wel echt ontzettend interessant vinden”, zegt Wind. “Als er iemand was die misschien wel gepromoveerd was aan een universiteit, maar die was opgeroepen als soldaat, dan was het 40 jaar geleden moeilijk om die over te brengen naar een ander onderdeel van Defensie om meer passend werk te doen. We kunnen ze nu waarschijnlijk veel nuttiger en bevredigender werk geven vergeleken met toen”, voegt hij toe. Studenten lijken een gespecialiseerde baan of werk als niet-strijder meer aantrekkelijk te vinden. Op de vraag in de enquête of een van deze keuzes geschikt voor ze zouden kunnen zijn koos ruim 42 procent ‘misschien’ als antwoord en 24 procent ziet het wel zitten en antwoordden ‘ja’.
Is er genoeg motivatie?
“Naar mijn mening is er een groot verschil tussen de mensen die daadwerkelijk bij Defensie willen werken en degenen die verplicht worden. Dit gaat over zowel de kwaliteit van het werk en de inzet”, luidt een van de antwoorden in de enquête. Ook Jan Wind onderstreept dit: “Je kunt beter mensen hebben die gemotiveerd als reservist komen, dan mensen die tegen hun zin worden opgeroepen”, stelt hij. Daarnaast vertelt Wind over het nadeel van een verplichte opkomst: “Je gaat mensen dwingen en daar zullen ze minder enthousiast over zijn dan als ze vrijwillig komen. Dus je hebt wat tegenwerking”, aldus de oud-militair. “Een opkomstplicht nodig zal zijn als het aantal benodigde reservisten niet wordt gehaald. Dan hebben mensen geen keuze”, voegt hij toe.
