Oorlog komt iedere dag terug in het achtuurjournaal, de krant of op de radio. Niet ieder conflict krijgt evenveel aandacht. Terwijl de oorlog in Oekraïne en de huidige crisis in Iran vaak de krantenkoppen halen, komt de burgeroorlog in Soedan nauwelijks in het nieuws.
Het besluit achter deze keuze heeft te maken met meerdere factoren. Huub Evers is media-ethiek- en diversiteitsexpert. Zo is de locatie van een oorlog belangrijk: ”Oekraïne hoort meer bij onze levenswereld dan Soedan of Iran.”
Verder is de schaal van een gewapend conflict een belangrijk onderdeel van de keuze. Hoe meer slachtoffers er vallen, hoe groter de kans dat een onderwerp in het nieuws komt. Al is het bij oorlogen vaak niet zeker hoeveel gewonden of doden er precies gevallen zijn.
Ook kan de aanwezigheid van een correspondent van een redactie uitmaken of een item over een conflict in de krant komt. Zo hebben de grote omroepen journalisten rondlopen in het Midden-Oosten en Oekraïne. In Soedan is dat niet het geval, omdat de situatie daar zo gevaarlijk is dat veel journalisten daar niet naartoe willen. Gaza is ook niet vrij toegankelijk, maar in tegenstelling tot Soedan werken veel lokale journalisten daar nog samen met de internationale pers. Daarnaast is de internetverbinding in een gebied van belang. Als journalisten een land niet in mogen, zoals Iran, is de internationale media afhankelijk van beelden die gemaakt worden door inwoners. Die beelden moeten dan wel online gezet kunnen worden.
De oorlog in Iran is ver weg, maar komt toch vaak in het nieuws, omdat dit conflict ons in de portemonnee raakt. Toen de Straat van Hormuz gesloten werd, schoten de olie- en benzineprijzen de lucht in. ”Wij merken de effecten hier aan de benzinepomp. En dat merken we hier elke dag.” Daardoor voelt de oorlog dichterbij. Daarnaast hebben we in Nederland regelmatig demonstraties tegen het Iraanse regime. De Iraanse vluchtelingen schuiven vaak aan bij talkshows, waardoor de media de oorlog een podium geven.
Impact van media-aandacht
Volgens Huub heeft de media veel impact: ”Je kunt het spel ook spelen via de media door druk uit te oefenen op de tegenpartij. Daar kun je de media of jouw media voor inzetten.” Buiten de traditionele media wordt veel nieuws nu ook gedeeld via sociale media. Op deze platforms komen desinformatie en propaganda voor. Strijdende partijen gebruiken deze kanalen om de publieke opinie in hun voordeel te veranderen. Zo maakt het Oekraïense leger promotiefilmpjes van het leger.
En zo wil Iran laten zien dat de bevolking achter het Iraanse regime staat:
Media-impact op de oorlog heeft wel zijn grenzen. Toen Rusland de grootschalige invasie begon in 2022 werd Oekraïne van over de hele wereld gesteund. Zo won Oekraïne het songfestival en sloten mensen uit andere landen zich vrijwillig aan bij het Oekraïense leger. Vier jaar later zijn mensen ‘moe’ geworden van de berichtgeving over Oekraïne. Dat is ook het geval voor de situatie in Gaza. ”Dat mensen ’s avonds naar het nieuws kijken en denken: ‘Alweer Gaza?’. Het moet je eigen familie maar zijn. Maar toch denken mensen er zo over.” Als een conflict lang voortduurt, wordt het lastiger voor redacties om de aandacht van kijkers bij een onderwerp te houden.
Dagelijkse items over oorlogen kunnen leiden tot ‘nieuwsmijders’. Mensen kiezen er dan voor het nieuws minder te volgen of het journaal niet meer te kijken, omdat zij vinden dat het nieuws te negatief is. Daardoor komen nieuwsredacties terecht in een dilemma. Als omroep wil je je kijkers op de hoogte houden van conflicten en deze onderwerpen onder de aandacht nemen, maar je wil niet dat er niet meer gekeken wordt. Zo schetst Huub Evers een voorbeeld van een reactie die een kijker kan hebben: ”Het is toch iedere dag dezelfde ellende. Dat klinkt egoïstisch, maar dat is slecht voor mijn gemoedsrust.”
Een oplossing?
Als te veel oorlog in het nieuws leidt tot nieuwsmijding, hoe kunnen journalisten dan toch de aandacht van de kijker blijven trekken? ”Je kunt wel bombardementen in Oekraïne laten zien, maar dan kan je denken: ‘Ja, dat hadden we vorige week ook.’ Maar als het een bombardement is op een kinderziekenhuis, dan is het ineens een heel ander verhaal.” Journalisten kunnen volgens Huub de oorlog persoonlijker maken. De koude feiten van slachtofferaantallen en het noemen van getroffen steden trekken kijkers minder aan dan wanneer je ziet hoe gezinnen in een oorlogsgebied proberen te leven. Door een persoonlijkere of emotionelere invalshoek te kiezen, wordt een item sneller aantrekkelijk om te volgen. Zo kan je als journalist een gezin in Oekraïne volgen die moeite heeft met de steeds uitvallende stroom. Kinderen zijn ook een factor die een item aantrekkelijker maakt voor de kijker.
